انجمن نقد ادبی ایران دو فصلنامه روایت شناسی 2588-6495 مقالات آماده انتشار 2026 05 11 “Narrative Prosthetic Time: From Narrative Prosthesis to Mystical Reconfigurations of Temporal Horizons in ‘The Candle and the Butterfly’” زمان‌پروتزی در روایت: از پروتز روایی تا بازآرایی افق زمان در خوانش عرفانی «شمع و پروانه»: از پروتز روایی تا بازآرایی افق زمان در خوانش عرفانی «شمع و پروانه» 243365 10.22034/jlc.2026.564212.1807 FA شهلا یعقوبی استادیار گروه زبانشناسی و زبانهای خارجی دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی دانشگاه پیام نور تهران ایران 0000-0003-2212-8016 Journal Article 2025 12 04 This study, by extending the theory of “narrative prosthesis” and introducing the innovative concept of “prosthetic time,” undertakes a comparative analysis of the allegory of “The Candle and the Butterfly” in Saadi’s Bustan and Bidel Dehlavi’s Masnavi Bahr al-Muhit. The central question of the research is how time in classical mystical narratives—particularly in the works of Saadi and Bidel—transcends the functional, linear, and deterministic levels, and through processes of tension, contraction, and expansion, as well as the substitution of prosthesis, transforms into a temporal mode that is experiential, qualitative, and presential, acquiring a transcendental and evental dimension. The aim of the study is to explore the mechanisms by which time, as prosthesis, enables the “compression of spiritual journey,” the “extension of the moment of union,” the “shifting of roles,” and the “expansion of experiential scale.” The findings reveal that Saadi, by compressing the path and linking the “moment of union” to ethical and pedagogical teachings, reconfigures prosthetic time toward mystical discipline and meditation; whereas Bidel, through multilayered simultaneities and the elevation of experience to a cosmic scale, transforms prosthetic time into an instrument of ontological insight. Thus, in these narratives, time functions not merely as the container of events but as a prosthesis—one that re‑arranges the mystical horizon of narrative and opens the possibility of pure experiential presence. This creative re‑engineering of time offers a new horizon for the convergence of modern narratology and Persian mysticism. این پژوهش با گسترش نظریۀ «پروتز روایی» و ارائۀ مفهوم نوآورانۀ «زمان‌پروتزی»، به بررسی تطبیقی تمثیل «شمع و پروانه» در بوستان سعدی و مثنوی بحر محیط بیدل دهلوی می‌پردازد. مسأله‌ اصلی پژوهش این است که زمان در روایت‌های عرفانی کلاسیک، به‌ویژه در دو روایت سعدی و بیدل، چگونه از سطح کنشی، خطی و تعیّنی فراتر می‌رود و در فرایندهای قبض و بسط تنشی و از طریق جانشینی پروتز به زمانی شوشی، کیفی و حضوری بدل می‌شود و بُعدی استعلایی و رخدادی می‌یابد. هدف پژوهش واکاوی سازوکارهایی است که در آن زمان به‌مثابه پروتز، امکان «فشرده‌سازی سلوک»، «امتداد لحظه وصال»، «جابه‌جایی نقش‌ها» و «گسترش مقیاس تجربه» را فراهم می‌سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد سعدی با فشرده‌سازی مسیر و پیوند دادن «آنِ وصال» به آموزه‌های اخلاقی–تربیتی، زمان‌پروتزی را در جهت تربیت و مراقبه عرفانی بازخلق می‌کند؛ ولی بیدل با بسط‌ها و هم‌زمانی‌های چندلایه و ارتقای تجربه به مقیاس کیهانی، زمان‌پروتزی را به ابزار شهود هستی‌شناختی تبدیل می‌کند. بدین‌سان، زمان در این روایت‌ها نه صرفاً ظرف رویدادها، بلکه به‌مثابۀ پروتز عمل می‌کند؛ پروتزی که افق عرفانی روایت را بازآرایی کرده و امکان تجربه ناب حضور را می‌گشاید. این بازمهندسی خلاقانۀ زمان، افقی تازه برای همگرایی روایت‌شناسی مدرن و عرفان فارسی فراهم می‌آورد