انجمن نقد ادبی ایران دو فصلنامه روایت شناسی 2588-6495 مقالات آماده انتشار 2026 06 09 A Narrative Analysis of the Story of Bijan and Manijeh Based on the Hero’s Journey and Greimas’s Actantial Model in Timurid and Safavid Paintings تحلیل روایی داستان بیژن و‌منیژه بر اساس سفر قهرمان و مدل کنشی گرمس در نگاره‌های تیموری و صفوی 245192 10.22034/jlc.2026.576745.1826 FA شکوفه نقی‌پور دانشگاه هنر اصفهان صمد نجارپور جباری دانشگاه هنر اصفهان، گروه کتابت و نگارگری 0009-0001-6213-9580 محمدرضا شیروانی دانشگاه هنر اصفهان، گروه هنر اسلامی 0009-0001-8753-9767 Journal Article 2026 02 21 The present study has been conducted with the aim of doing a comparative analysis of the scene of "saving Bijan from a well" in two paintings from the Timurid and Safavid periods, and assess the degree of their compliance of Joseph Campbell's Hero's Journey model with the Algiras Julien Greimas's action model. This study seeks to respond to the question that the two paintings comply with the kind of visual standards in the models and the overlapping points of the two frameworks on reading the paintings. The method employed in conducting the study is based on observation, description and inference. The data include two paintings of the scene of saving Bizhan from a well from the eimurid and Safavid periods, extracted from two readings. The findings revealed that both paintings complied in terms of "the saving hand from beyond" in Campbell's model However, the Safavid painting complied further in terms of more details. In Greimas's model, too, the roles in both paintings were identified, however, in the Safavid painting, the actions relations were represented more dynamically. Furthermore, "the saving hand from beyond" was consistent with the helper's role, "the death world" with that of the anti-activist, and the "value object" with the ultimate blessing of return. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی صحنه «نجات بیژن از چاه» در دو نگاره تیموری و صفوی و بررسی میزان انطباق آن‌ها با الگوی سفر قهرمان جوزف کمبل و مدل کنشی آلژیرداس ژولین گرمس انجام شده است. این پژوهش در پی پاسخ دادن به این پرسش است که این دو نگاره با چه شاخص‌های بصری با الگوهای یادشده مطابقت دارند و نقاط هم‌پوشانی این دو چارچوب در خوانش تصویر چیست. روش پژوهش بر مشاهده، توصیف و استنباط استوار است و داده‌ها شامل دو نگاره از صحنه « نجات بیژن از چاه» از شاهنامه ابراهیم سلطان و شاهنامه 274 موزه آقاخان از دو دوره‌ تیموری و صفوی است. نگاره‌ها بر اساس شاخص‌های استخراج‌شده از دو مدل خوانش شدند و نتایج نشان داد هر دو نگاره با مرحله «دست نجات از خارج» در الگوی کمبل مطابقت دارند، اما نگاره صفوی با شاخص‌های بیشتری بر این الگو منطبق است. در مدل گرمس نیز نقش‌های کنشی در هر دو نگاره شناسایی شد، اما در نگاره صفوی روابط کنشی پویاتر است. همچنین، «دست نجات از خارج» با نقش یاریگر، «جهان مرگ» با ضدکنشگر و «ابژه ارزشی» با برکت نهایی در مرحله بازگشت هم‌راستاست.