دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

کارکرد دروغ روایی در داستانِ رستم و سهراب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.
چکیده
مسئلۀ اصلی پژوهشِ حاضر این است که چگونه دروغ روایی می‏تواند بستری برای تعلیق کنش، تمهید کنش جدید و تغییر سیر روایی داستان به منظری گفتمانی باشد. دروغ با کارکرد پروتزی و با قابلیت افزایش‏دهندگی، گستره‏بخشی و جانشینی سبب تغییر نظام افقی روایت به نظام عمودی می‏شود واز این منظر، برنامۀ کنشی را به فراکنشی تبدیل می‏کند. در داستانِ «رستم و سهراب»، مسیر اصلی روایت در قالب کنش برنامه‏ریزی‌شده طی می‏شود، اما هر بار کنشگران روایت در قالب دروغ روایی برنامۀ کنشی داستان را به چالش می‏کشند و با ایجاد تغییر در مسیر اصلی روایت زمینۀ ورود به فراکنش را فراهم می‏کنند. مشروعیت‏سازی گفتمانی، گسست گفتمانی، فروپاشی ارزشی و جانشین شدن ارزش نو، تعلیق وضعیت، تغییر قابلیت کنشی، بزرگ‌نمایی و توهم‏سازی، از کارکردهای دروغ روایی است. در مقالۀ پیش روی، چگونگی کارکرد دروغ روایی و نقش آن در تغییر فرایند کنشی به فراکنشی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی مقاله نیز تبیین کارکرد‏های دروغ روایی و بررسی نقش آن در چگونگی شتاب بخشیدن به روایت و تحقق وضعیتی فراکنشی است. نتیجۀ بررسی نشان می‏دهد که راهبرد مربوط به دروغ روایی انطباق‏پذیری نشانه‏ای را با مانع مواجه می‏سازد و کنش اصلی را به حاشیه می‏راند و درنتیجه شرایط نشانه‏ای و معنایی جدیدی را جایگزین آن می‏کند.
کلیدواژه‌ها

احمدی، ب. (1370). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز. ##اسکولز، ر. (1379). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمة ف. طاهری. تهران: آگاه. ##اکو، ا. (1390). استعاره از نگاه ادبیات سنتی اروپایی، فلسفه و نشانه‏شناسی. ترجمۀ ف. ساسانی. استعاره: مبنای تفکر و ابزار زیبایی‏آفرینی. تهران: انتشارات سورۀ مهر، صص. 231- 304. ##بهار، ف.، شکری، ی.، و شعیری، ح.ر. (1397). بررسی و تحلیل کارکردهای نشانه‏معناشناختی رجز: پروتزسازی گفتمانی داستان رستم و اسفندیار. بلاغت کاربردی و نقد بلاغی، 3 (1)، 93- 112. ##بهنام، م. (1390). بررسی تعامل دو نظام روایی و گفتمانی در داستان رستم و اسفندیار، رویکرد نشانه- معناشناختی. پژوهش‏های زبان و ادبیات تطبیقی، 2 (4)، 1- 16. ##پناهی، ن. (1395). روایت نقالان از داستان رستم و سهراب. کاوش‏نامۀ زبان و ادبیات فارسی، 17 (33)، 225- 248. ##تسلیمی، ع.، و میرمیران، س.م. (1389). فرآیند فردیّت در شاهنامه با تکیه بر شخصیّت رستم. ادب‌پژوهی، 4 (14)، 29- 48. ##توحیدلو، ی.، و شعیری، ح.ر. (1396الف). مطالعۀ پروتزسازی گفتمانی: چرا دروغ روایتی پروتزی است؟. پژوهش ادبیات معاصر جهان، 22 (1)، 269- 286. ##توحیدلو، ی.، و شعیری، ح.ر. (1396ب). تحلیل نشانه- معناشناختی دروغ: لغزندگی نظام آیکونیک زبان در قصه‏های عامه. ویژه‏نامۀ قصه‏شناسی نشریۀ فرهنگ و ادبیات عامه، 5 (12)، 85- 110. ##داد، س. (1387). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید. ##رضوانیان، ق.، و احمدی‏شیخلر، ا. (1396). توصیف در داستان رستم و سهراب. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 15 (44)، 1- 31. ##شعیری، ح. ر. (1392). نشانه- معناشناسی دیداری: نظریه و تحلیل گفتمان هنری. تهران: سخن. ##فراهانی، ر. (1394). داستان‏های کامل شاهنامه به نثر روان. جلد 2. قم: پدیدۀ دانش. ##فردوسی، ا. (1378). شاهنامه فردوسی. براساس چاپ مسکو. مشهد: سخن‏گستر. ##فلاح، غ. ع.، و افشاری، ن. (1395). تحلیل داستان رستم و سهراب براساس نظریه روایت‏شناسی کلود برمون. پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، 5 (1)، 51- 71. ##گرماس، ژ. آ. (1389). نُقصان معنا، ترجمۀ ح.ر. شعیری. تهران: نشر علم. ##لیکاف، ج.، و جانسون، م. (1394). استعاره‏هایی که با آن زندگی می‏کنیم. ترجمۀ ه. آقا‏ابراهیمی. تهران: نشر علم. ##محمدی، ع.، و بهرامی‏پور، ن. (1390). تحلیل داستان رستم و سهراب براساس نظریه‏های روایت‏شناسی. ادب‌پژوهی، 5 (15)، 141- 168. ##معین، م. ‏ب. (1394). معنا به مثابۀ تجربۀ زیسته: گذر از نشانه‏شناسی کلاسیک به نشانه‏شناسی با دورنمای پدیدارشناختی. با مقدمۀ ا. لاندوفسکی. تهران: سخن. ##معین، م. ‏ب. (1396). ابعاد گمشدۀ معنا در نشانه‏شناسی روایی کلاسیک؛ نظام معنایی تطبیق یا رقص در تعامل. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. ##Ahmadi, B. (1991). Text structure and interpretation. Tehran: Markaz. ##Bahar, f., Shokri, Y., & Shairi, H. R. (2018). Investigating and analyzing the functions of Rejes's semantic sign: Discourse Prosthetics Rostam and Esfandiar's Story. Practical Rhetoric & Rhetorical Criticism, 3 (1), 93- 112. ##Behnam, M. (2011). Study of Narrative and Discursive Interaction in The Rostam and Esfandyar Fiction Using Semio-semantics Approach. Language Related Research, 2 (4), 1-16. ##Cuddon, J. A. (1982). Literary Terms. United States of America: Published by Penguin Book. ##Dad, S. (2008). Dictionary of literary terms. Tehran: Murvarid. ##Eco, U. (2011) Metaphor from the perspective of traditional European literature, philosophy and semiotics. Tr. F. Sasani. Metaphor: the basis of thinking and an aesthetic tool. Tehran: Sureh-e Mehr Publications. pp. 231-304. ##Fallah, G., & Afshari, N. (2016). Analysis of Rustam and Sohrab Tragedy on the Basis of Bremond’s Narrative Theory. Journal of Literary Criticism and Rhetoric, 5 (1), 51- 71. ##Farahani, R. (2014). The complete stories of the Shahnameh in fluent prose. Vol. 2, Qom: The Padidey-e Danesh. ##Ferdowsi, A. (1999). Ferdowsi's Shahnameh. Based on the Moscow edition. Mashhad: Sokhon-gostar. ##Germas, J. A. (2010). Deficiencies in meaning. Tr. H. R. Shairi. Tehran: Elm Publishing. ##Lakoff, G., & Johnson. M. (2014). The metaphors we live By. Tr. H. Agha Ebrahimi. Tehran: Elm Publishing. ##Mohammadi, A., & Bahrami Poor, N. (2011). Analysis of Rostam and Sohrāb in the Light of the Theories on Narrative. Adab Pazhuhi, 5 (15), 141- 168. ##Moin, M. B. (2014). Meaning as a lived experience: passing from classical semiotics to semiotics with a phenomenological. With an introduction by E. Landofsky. Tehran: Sokhan. ##Moin, M. B. (2016). The missing dimensions of meaning in classic narrative semiotics; Semantic system of adaptation or dance in interaction. Tehran: Elmi and Farhangi Publications.##Panahi, N. (2017). The storytellers’s narration of The Story of Rostam and Sohrab. Kavoshnameh Journal of Research in Persian Language and Literature, 17 (32), 225-248.##Portner, P. & Barbara, H. (2002). Formal semantics: the essential readings. Blackwell Pub.##Rezvaniyan, G., & AhmadiShakhlar, A. (2017). Description in The Story of Rostem and Sohra. Pazhūhish-i Źabān va Adabiyyāt-i Farsī, 15 (44), 1- 21.##Scholes, R. (2000). An introduction to structuralism in literature. Tr. F. Taheri. Tehran: Agah.##Shairi, H. R. (2012). Visual semiotics: theory and analysis of artistic discourse. Tehran: Sokhan.##Taslimi, A., & MirMiran, M. (2011). Individuation Process in Shāhnāme. Adab Pazhuhi, 4 (14), 29- 48.##Towhidloo, Y., & Shairi, H. R. (2017a). Study of making prostheses in discourse; why does narrative lie make prostheses? Research in Contemporary World Literature, 22 (1), 269- 286. ##Towhidloo, Y., & Shairi, H. R. (2017b). Discourse analysis of semiotic functions of lie in folk tales: Slippery in iconic system of language. Culture and Folk Literature, 5 (12), 85-110.##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 562-529

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 17 آبان 1400