دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل فرایند تولید و بازتولید سلطة مردانه در رمان گلیم‌باف، اثر تقی واحدی، براساس نظریه سلطة مذکر پی‌یر بوردیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jlc.2023.371129.1525
چکیده
سلطة مذکر محصول برساخت جهان اجتماعی مرد‌محور است که خودش را در بدن‌های زن و مرد در قالب «عادت‌واره»‌ها جاودانه کرده است. این نوع سلطه یکی از فرایندهای اعمال خشونت نمادین است که در ابعاد مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در چارچوب نظم جنسیتی و روابط متضاد ـ متشابه دوگانه (زن و مرد) اعمال می‌شود. پژوهش پیش‌رو درصدد پاسخ به این پرسش است که سلطة مذکر در فضای اجتماعی رمان گلیم‌باف (رمانی که نمونۀ خصیصه‌‌نمایی از بازتاب فضای جامعۀ سنتی افغانستان نیز هست) چگونه شکل گرفته و بازتولید می‌شود؟ و چه عواملی در این فرایند نقش اساسی دارند. هدف اصلی این پژوهش تحلیل فرایند تولید و بازتولید سلطة مذکر در فضای رمان نامبرده است که به اعمال خشونت نمادین منجر می‌شود. روش گردآوری داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای و تحلیل داده‌ها به شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی است. ابتدا ابعاد و شاخص‌های نظری سلطة مذکر معرفی شده و سپس، داده‌های مورد نظر مطابق شاخص‌ها، از طریق تحلیل عناصر و فضای اجتماعی گلیم‌باف استخراج شده و در نهایت فرایند تولید و بازتولید سلطة مذکر و عوامل آن دسته‌بندی و تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سه‌ نسل از شخصیت‌های این رمان قربانی بازتولید سلطة مردانه شده‌اند. بزرگ‌ترین عوامل تولید و بازتولید سلطه در این رمان عبارت‌اند از: شیء‌انگاری، ندیده ‌شدن و فرودست‌ پنداشتن ماهیت و کار زنان از سوی مردان و همچنین مبادلة نمادین زن (به‌مثابة کالا) برای انباشت سرمایة «شرف» و «غیرت» مردان از طریق فرایند مبادله‌ای «سرالیش» (نکاح شغار). این فرایند‌ها آمادگی‌هایی‌ را در روان اجتماعی و عادت‌واره‌های زن‌ستیزانه زنان و مردان به میان آورده است که سبب بازتولید سلطة مردانه و خشونت نمادین می‌شود.
کلیدواژه‌ها

اسماعیلی، ن.، شعیری، ح.ر.، لطافتی، ر.، و رحمتیان، ر. (1401). تحلیل اختلالِ معنایی در ترجمه با رویکرد نشانه‌معناشناسی گفتمانی مورد مطالعه: اثر پاپیون ترجمۀ پرویز نقیبی. پژوهش‌های زبان و ترجمۀ فرانسه، 5 (1)، 48-71.##بوردیو، پ. (۱۳۹۹). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. ترجمۀ ح. چاوشیان. تهران: ثالث.##بوردیو، پ. (۱۴۰۰). سلطۀ مذکر. ترجمۀ م. ناصری‌راد. تهران: آگه.##بوردیو، پ. (۱۳۹۶). نظریۀ کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی. ترجمۀ م. مردیها. تهران: انتشارات نقش و نگار.##پرستش، ش. (1393). روایت نابودی ناب: تحلیل بوردیویی بوف کور در میدان ادبی ایران. تهران: ثالث.##دلال‌رحمانی، م.، و قربانی، ح. (1395). بررسی خشونت نمادین در رمان من نوکر بابا نیستم نوشتة احمد اکبرپور. مطالعات ادبیات کودک، 13 (7)، 49–64.##دهقان، ک.، و موسوی، ا. (1398). نقد جامعه‌شناختی داستان کوتاه شب‌های سمرقند اثر عالیه عطایی براساس نظریۀ پی‌یر بوردیو. ادبیات معاصر، 16، 107ـ 109.##رفیع‌زاده، س.، تقوی، م.، صالحی‌نیا، م.، و یوسفی، ع. (1393). بازنمایی سیمای زن در داستان معاصر افغانستان با تکیه بر رمان نقره، دختر دریای کابل. نقد ادبی، 28 (7)، 42ـ 113.##طاهرنژاد، ن.، شعیری، ح.، و ایرجی، م. (1401). تحلیل روایت‌پریشی و چالش‌های نشانه ـ معنایی آن با تأکید بر داستان شازده احتجاب. روایت‌شناسی، 6 (12)، 337ـ 364.##عابدینی، م.، امیری‌دهنویی، ف.، صاعدی، ا.، احمدیان، ح.، و کیانپور، م. (1393). بازتاب نابرابری اجتماعی و شکاف طبقاتی در دو رمان «همسایه‌ها» احمد محمود و «عمارت یعقوبیان» علا اسوانی. ادبیات تطبیقی، 11 (6)، 211–228.##محمدی، م. (۱۳۹۹). داستان کوتاه در افغانستان. تهران: آمو.##مصباحی‌پور ایرانیان، ج. (1358). واقعیت اجتماعی و جهان داستان. تهران: امیرکبیر.واحدی، ت. (۱۳۹۵). گلیم‌باف. کابل: تاک.##Abedini, M., Amiri Dehnuyi, F., Saedi, A., Ahmadian, H.,& Kianpour, M. (2014). Reflection of social inequality and class gap in the two novels "Neighbors" by Ahmed Mahmoud and "Yakoubian Mansion" by Ala Aswani. Journal of Comparative Literature, 6 (11), 211-228. [in Persian]##Bourdieu, P. (2001). Masculine Domination. Stanford University Press.##Bourdieu, P. (2006). The Forms of Capital. In H. Lauder, Education, globalization, and social change (pp. 105–118). Oxford University Press.##Bourdieu, P. (2017). Raisons pratiques: sur la theorie de l'action. Translated by Mardiha,M. Tehran:Naghsh o Negar. [in Persian]##Bourdieu, P. 2020). Distinction: a social critique of the judgement of taste. Translated by Chavoshian, H. Tehran: Sales. [in Persian]##Bourdieu, P. (2021). Masculine Domination. Translated by Nasseri Rad, M. Tehran:Agah. [in Persian]##Dalale Rahmani, M. H., & Ghorbani, H. (2016). Symbolic Violence in I'm not My Dad's Servant by Ahmad Akbarpour. Journal of Children’s Literature Studies, 13 (7), 49-64. [in Persian]##Dehghan, K. Mousavi, O. F. (2019). Sociological criticism of the short story "Nights of Samarkand" by Alia Atai based on the theory of Pierre Bourdieu. Contemporary Literature, 16. 107-109. [in Persian]##Esmaeili, N., Shairih, H.R., Letafati, R., & Rahmatian, R .(2022). Analysis of semantic disorder in translation with the approach of discursive semiotics Case study: Papillon translated by Parviz Naghibi. French Language and Translation Research, 5 (1), 48-71. [in Persian]##Grenfell, M., & Moton, K. (Eds.). (2008). Habitus. In Pierre Bourdieu: Key concepts (1.publ). Acumen.##Mesbahipour Iranian, J. (1979). Social Reality and the World of Fiction. Tehran: Amir Kabir. [in Persian]##Mohammadi, M. (2020). Short Story in Afghanistan. Tehran: Amo. [in Persian]##Parastesh, Sh. (2014) The Narrative of Pure Destruction, Bourdieuian analysis of the Blind Owl in Iran's literary field. Tehran: Sales. [in Persian]##Rafizadeh, S., Taghavi, M., Salehi Nia, M., & Yusofi, A. (2014). Representations of women in Contemporary Literary fiction of Afghanistan (based on The Novel Noghreh, daughter of Kabul River). Literary Criticism, 7 (28), 113-142. [in Persian]##Tahernejad, N., Shairi, H., & Iraji, M. (2022). An analysis of disnarration and its semiotic challenges in Shazde Ehtejab. Journal of Narrative Studies, 6 (12). 337-364. [in Persian]##Vahedi, T. (2016). Glimbaf. Kabul: Tak. [in Persian]##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 32-1

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 07 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 10 بهمن 1401