دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مواجهه با «دیگریِ فرهنگی» در ادبیات داستانی مهاجرت افغانستان مطالعه موردی: پایان روز نوشته محمدحسین محمدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پست‌دکترا، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استاد زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2023.351198.1491
چکیده
حدود چهار دهه از مهاجرت افغانستانی‌ها در گوشه‌و‌کنار گیتی می‌گذرد و آنان در این سالها، آثار ادبی فراوانی در کشورهای میزبان تولید کرده‌اند. در این میان، مضمون «مهاجرت» در برخی نوشته‌های نویسندگان مهاجر پررنگ است که مهاجر و میزبان با چندوچون آن آشنایی درستی ندارند. بنابراین، تحقیق و بررسی برای شناساندن این ادبیات و فراز و فرودهای آن به مهاجران و میزبانان اهمیت دارد. این مقاله با به‌کار‌بستن ‌شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی به مطالعۀ موردی رمان پایان روز، اثر محمدحسین محمدی در چهارچوب نظریۀ نشانه‌شناسی فرهنگی می‌پردازد. در پژوهش حاضر، پرسش اصلی این است که «مهاجر افغانستانی» با توجه به اشتراک فرهنگی، تاریخی، زبانی، اسطوره‌ای و رسم‌الخطی که با ایران دارد، در کدام تعریف فرهنگی، یا در اصطلاح نشانه‌شناسی فرهنگی، از دیگری فرهنگی (فرهنگ، پادفرهنگ و نافرهنگ) جای گرفته است. بنا بر یافته‌های این تحقیق، رمان پایان روز در حکم متن فرهنگی‌ای است که حضور مهاجر افغانستانی را در سپهر نشانهای ایران، در حکم دیگریِ فرهنگی و در صورتهای پادفرهنگ و نافرهنگ بازنمایی کرده است. پژوهش حاضر به دیگر رویکرد مهم نشانه‌شناسی فرهنگی یعنی رویکرد طبیعت و فرهنگ نیز می‌پردازد و نشان می‌دهد که در این رمان، مزار شریف نمایندۀ طبیعت و تهران نمایندۀ فرهنگ بازنمایی شده است و از منظر نشانه‌شناسی فرهنگی، نویسندۀ داستان، «میانجی‌گر فرهنگی» دانسته شده است.
کلیدواژه‌ها

اکو، ا. (1390). مقدمه‌ای بر کتاب جهان ذهن: نظریۀ نشانه‌شناختی فرهنگ، اثر یوری لوتمان. ترجمۀ ف. ساسانی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.##ایپسن، گ. (1390). از محیط تا فرهنگ، جنبه‌های پیوستگی. ترجمۀ ن. عروجی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.##پاکتچی، ا. (1391). مفاهیم متقابل طبیعت و فرهنگ در حوزۀ نشانه‌شناسی فرهنگی مکتب مسکو ـ تارتو. در مقالات اولین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر. به کوشش ف. سجودی. تهران: فرهنگستان هنر. صص 179ـ 204.##پورتیس وینر، ا. (1390). پویایی‌های نشانه‌شناسی فرهنگ: وابستگی آن به انسان‌شناسی. ترجمۀ م. محمدی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه‌مقالات). تهران: علم.##پوسنر، ر. (1390). اهداف اصلی نشانه‌شناسی فرهنگی. ترجمۀ ش. شاه طوسی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.##توروپ، پ. (1390). نشانه‌شناسی فرهنگی و فرهنگ. ترجمۀ ف. سجودی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.##سمننکو، ا. (1396). تار و پود فرهنگ. ترجمۀ ح. سرفراز. تهران: علمی و فرهنگی.##سنسون، گ. (1390الف). مفهوم متن در نشانه‌شناسی فرهنگی. ترجمۀ ف. سجودی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه‌مقالات). تهران: علم.##سنسون، گ. (1390ب). خود، دیگری را می‌بیند: معنای دیگری در نشانه‌شناسی فرهنگی. ترجمۀ ت. امراللهی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه‌مقالات). تهران: علم.##لوتمان، ی. (1390). دربارۀ سپهر نشانه‌ای. ترجمۀ ف. کاکه‌خانی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه‌مقالات). تهران: علم.##لوتمان، ی.، و اوسپنسکی، ب. (1390). در باب سازوکار نشانه‌شناختی فرهنگ. ترجمۀ ف. سجودی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه‌مقالات). تهران: علم.##لیونگبرگ، ک. (1390). مواجهه با دیگری فرهنگی. ترجمۀ ف. سجودی. در: نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.##مایل هروی، ن. (1374). پسوندی نام‌آواساز در گونه‌های فارسی خراسانی. مجله نامۀ فرهنگستان، 2، 68ـ 73.##محمدی، م. (1398). پایان روز. چاپ چهارم (اول ناشر). کابل: تاک.##محمدی، م. (1394). ناشاد. چاپ سوم. کابل: تاک.##Eco, U. (2011). an Introduction to the Book Universe of the Mind: Yuri Lotman's Semiotic Theory of Culture. Translated by F. Cultural Semiotics. Elm.##Ipsen, G. (2011). From Environment to Culture: Aspects of continuity. Translated by N. Arrouji, Cultural Semiotics. Elm. ##Ljungberg, Ch. (2011). Meeting the Cultural Other. Translated by F. Sojoodi, in Cultural Semiotics. Elm. ##Lotman, J., & Uspenskij B. A. (1984). The role of dual models in the dynamics of Russian culture, Translated by Owen, N. F. C.##Lotman, Y. (2001). Universe of the Mind, translated by A. Shukman. I.B. Tauris & Co Ltd.##Lotman, Y. (2011). On the Semiotic Sphere. Translated by F. Kakakhani. in Cultural Semiotics. Elm. ##Lotman, Y., & Uspenski B. (2011). On the Mechanism of Culture. Translated by F. Sojoodi. in Cultural Semiotics. Elm. ##Mayel Herawi, N. (1995). The Suffix Onomatopoeia maker in Persian Dialects of Khorasan. Nameh-ye Farhangestan, 2. 68-73. ##Mohammadi, M. (2015). Nashad. Taak.##Mohammadi, M. (2020). Payan-e Ruz(End of the Day). Taak. ##Pakatchi, A. (2012). The Interrelated Concepts of Nature and Culture in the Field of Cultural Semiotics of the Moscow-Tartu School. In the articles of the First Symposium on Art Semiotics. Academy of Arts, pp. 204-179. ##Portis-Winer, I. (2011). The Dynamics of Cultural Semiotics: Its pertinence to Anthropology. Translated by M. Mohammadi. in Cultural Semiotics, Elm.##Posner, R. (2011). The Main Objectives of Cultural Semiotics. Translated by Sh. Shahtousi, in Cultural Semiotics. Elm.##Semenenko, A. (2012). The Texture of culture: An Introduction to Yuri Lotman’s Semiotic Theory. United State of America.##Semenenko, A. (2017). The Texture of Culture. Translated by H. Sarfaraz. Elmifarhangi.##Sonesson, G. (2011a). The concept of text in cultural semiotics. Translated by F. Sojoodi, Cultural semiotics. Elm. ##Sonesson, G. (2011b). Ego meets Alter: The meaning of otherness in cultural semiotics. Translated by T. Amrollhi, Cultural Semiotics. Elm. ##Torop, P. (2011). Cultural Semiotics and Culture. Translated by F. Sojoodi, in Cultural Semiotics. Elm. ##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 485-453

  • تاریخ دریافت 19 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 30 بهمن 1401