دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

بازیابی معنا از طریق تنش عاطفه‌زا در روایت «زال و رودابه» شاهنامه فردوسی؛ تحلیلی بر اساس نشانه‌معناشناسی گفتمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jlc.2023.393207.1558
چکیده
یکی از جریان‏های معناساز در نشانه‏معناشناسی گفتمانی تنش است. تنش، جریان روایی را از روال منطقی خود خارج می‌کند و کنشگران اصلی را در جهت رفع آن به عکس‏العمل وامی‏دارد، اما گاهی تنش‏ها از طریق برانگیختن عواطف کنشگران اصلی، معنا را که به‌دلیل تنش رو به اضمحلال است بازیابی می‏کند. در این مقاله، با برگزیدن نام تنش عاطفه‏زا برای این پدیده، روایت «زال و رودابه» شاهنامۀ فردوسی را از این منظر بررسی‏کردیم. هدف اصلی پژوهش، بررسی نمود انواع تنش‏های عاطفه‏زا در این روایت و تأثیر آن بر سیر روایت و بازیابی معنایی است. پس از شناسایی تنش‏های عاطفه‏زا در متن روایت، سعی کردیم از طریق بررسی عملکرد کنشگران داستان در قبال آن‏ها، ردی از تأثیر عاطفی این تنش‏ها بر عملکرد شخصیت‏ها بیابیم. مشخص شد که شروع روایت با تنش تولد فرزند برخلاف هنجارها، کنشگر اصلی یعنی سام را به عکس‏العمل وامی‏دارد و حوادث پیش‏آمدۀ بعدی نیز در اثر همین کنش اولیه در طرد فرزند است. مهم‏ترین تنش از میانه تا انتهای داستان نیز گرفتار شدن زال در عشق ممنوعۀ رودابه است. هر یک از این تنش‏ها می‏تواند پیشرفت جریان روایت را مختل کند، اما برانگیخته شدن عواطف و احساسات در اثر تنش‏ها مانع از فروپاشی جریان روایی می‏شود و آن را به سمت‌ رفع تنش و تداوم حکایت سوق می‏دهد. همچنین با شناسایی روابط تنشی که یا بیرونی، شناختی و کمی و یا درونی، عاطفی و کیفی هستند، هم‌بستگی این دو نوع رابطه را در چگونگی شکل‏گیری معنا و ارزش معنایی واکاوی کردیم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اطهاری نیک‌عزم‏، م. (1391). نظام روایی و نشانه‏های متعالی از دیدگاه نشانه‏معناشناسی سیال در داستان طوطی و بازرگان. در: نامۀ نقد/مجموعه‌مقالات همایش نقد ادبی با رویکرد نشانه‏شناسی ادبیات. حمیدرضا شعیری (1391). تهران: خانۀ کتاب و ادبیات ایران. صص. 427-441.##بهفر، م. (1396). شاهنامۀ فردوسی ـ تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات. تهران: نشر نو.##حق‏شناس، ع. م. و عطاری، ل. (1386). نشانه‏شناسی شعر. مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. 183، 19-45.##سجودی، ف. (۱۳۹۵). نشانه‏شناسی کاربردی. تهران: نشر علم.##شعیری، ح. ر. (1388). از نشانه‏شناسی ساختگرا تا نشانه‏معناشناسی گفتمانی. نقد ادبی. 2 (8)، 31-51.##شعیری، ح. ر. (۱۳۹۷). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.##شعیری، ح. ر. (۱۳۹۸الف). نشانه‏معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.##شعیری، ح. ر. (۱۳۹۸ب). تجزیه و تحلیل معنا‏شناختی گفتمان. تهران: سمت.##شعیری، ح. ر. و وفایی، ت. (۱۳۸۸). راهی به نشانه‏معناشناسی سیال؛ با بررسی موردی ققنوس نیما. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##شیری، ق. نظری، ن. و بهرامی‏پور، ن. (1397). تحلیل کارکرد گفتمانی طنز در باب اول گلستان سعدی؛ رویکرد نشانه‏معناشناسی. جستارهای زبانی. 9 (1)، 81-111.##طغیانی، ا. هاشمی، س. م. و مختاری، خ. (1393). نشانه‏شناسی تعلیم و تربیت در داستان زال و رودابه. پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، 6 (22)، 33 - 64.##فتوحی رودمعجنی، م. (۱۳۹۸). سبک‏شناسی، نظریه‏ها، رویکردها، روش‏ها. تهران: سخن.##کنعانی، ا. (1394). نظام ارزشی گفتمان در قصه‏ای از مثنوی با رویکرد نشانه‏معناشناختی. هشتمین همایش پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی. 1791-1804.##کنعانی، ا. (1397). نشانه‏معناشناسی نور در شعر سهراب سپهری. زبان‏شناسی و گویش‏های خراسان، 10 (18)، 1-20.##محمدی، ی. گرجی، م.، و پارسا س. ا. (1394). نشانه‏شناسی غزلی از مولانا. مطالعات عرفانی دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه کاشان، 11 (1)، 147-180.##مختاریان، ب. (۱۳۹۹). درآمدی بر ساختار اسطوره‏ای شاهنامه. تهران: آگهی.##معین، م. ‏ب. (۱۳۹۶). ابعاد گمشده معنا در نشانه‏شناسی روایی کلاسیک (نظام معنایی تطبیق یا رقص در تعامل). تهران: علمی فرهنگی.##مللی، م. نصر اصفهانی، م. ر.، و نجفی، ز. (1397). تحلیل ساختار روایی داستان زال و رودابه بر مبنای الگوی کنشگر گریماس. پژوهشنامه ادب غنایی، 16 (31)، 235-252.##Athari Nikazm, M. (2012). The Narrative System & Transcendental Signs in the Story of Tooi va Bazargan (The Parrot & the Merchant) from a Fluid Semiotics Perspective. in: Letter of Criticism/ The Proceedings of the Conference on Literary Critism; A Semiotic Approach to Literature. Hamid Reza Shairi (2013). Tehran: Khane Ketab va Adabiat Iran. pp. 427-441. [in Persian]##Behfar, M. (2017). Ferdowsi’s Shahnameh – Critical Correction & Verse by Verse Exegisis. Tehran: Nashre Now. [in Persian]##Benveniste, E. (1966). Problems de Linguistique Generale t.1. Paris: Gallimard.##Chandler, D. (2017). Semiotics; the Basics. Third edition. London: Routledge.##Eco, U. (1976). A Theory of Semiotics. London: MacMillan##Fotoohi Rudmajani, M. (2019). Stylistics, Theories, Approaches & Methods. Tehran: Sokhan Publication. [in Persian]##Haghshenas, A. M., & Attari, L. (2007). Semiotics of Poetry. Journal of Faculty of Literature and Humanities, Tehran University, 183, 45-19. [in Persian]##Hébert, L. (2020). An Introduction to Applied Semiotics; Tools for Text and Image Analysis. New York: Routledge.##Jakobson, R. (1960). Linguistics and Poetics. in T. A. Sebeok (Ed.). Style in Language, Cambridge: MIT Press. pp. 350–377.##Kanani, A. (2015). The Discourse Value System in a Story from Masnavi; a Semiological Approach. in The 8th Conference on Persian Langauge & Literature Research. pp. 1791-1804. [in Persian]##Kanani, A. (2018). The Semiotics of the word 'Light' in Sohrab Sepehri’s Poem. Linguistics & Khorasan Dialects, 10 (18). 1-20. [in Persian]##Melaly, M. Nasresfahani, Mohammad Reza. Najafi, Zohreh. (2019). The Study of the Narrative Structure of the Story of Zal and Roodabeh Based on the Acting Model of Grimes. The Journal of Lyrical Literature Researches, 16 (31), 235-252. [in Persian]##Mohammadi, y. Gorji, M. & Parsa, S. A. Semiotics of a Gazal by Jalal al-Din Rumi. Mystics Studies, 11 (1). 47-180. [in Persian]##Moin, M. B. (2017). The Missing Dimensions of Meaning in Classical Narrative Semiotics (The Semantic System of Conformig or Dancing in Interaction). Tehran: Elmi va Farhangi Publication. [in Persian]##Mokhtarian, B. (2020). An Introduction to the Mythological Structure of Shahnameh. Theran: Agahi. [in Persian]##Morris, C. W. (1938). Foundations of the Theory of Signs. Chicago: Chicago University Press. ##Nobre, A. (2017). Semiotics, decision sciences and value systems - Greimas contributions to the emergence of XXI century meaning-making challenges. Greimas Today: the future of structure, Congress of the French Semiotics Association (Paris). ##Shairi, H. R. (2010). Passing from a predetermined relationship of signifier and signified to a processional discursive meaning. Literary Criticism, 2 (8), 33-52. [in Persian]##Shairi, H. R. (2018). Principles of Modern Semantics. Tehran: SAMT. [in Persian]##Shairi, H. R. (2019a). The Semiology of Literature: Theory and Method of Discourse Analysis. Tehran: Tarbiat Modarres University Publication. [in Persian]##Shairi, H. R. (2019b). The Semantic Analysis of the Discourse. Tehran: SAMT. [in Persian]##Shairi, H. R. & Vafayi, T. (2009). A Path to the Fluid Semiology; Case study of Nima’s Poem, “The Phoenix”. Tehran: Elmi va Farhangi Publication. [in Persian]##Shiri, Q. Nazari, N. & Bahramipour, N. (2018). Analysis of the Discursive Function of Humor in the First Chapter of Saadi's Golestan; A Semiotic Analysis. Language-Related Research, 9 (1). 81-111. [in Persian]##Sojoodi, F. (2016). Applied Semiotics. Tehran: Nashre Elm. [in Persian]##Sonesson, G. (2015). Phenomenology Meets Semiotics. Metodo. International Studies in Phenomenology and Philosophy, 3 (1), 41-62.##Toghiani, E. Hashemi, S. M. & Mokhtari, K. (2014). Semiotics of Education and Training in the Story of Zal and Rudaba, Didactic Literature Review, 6 (22), 33-64. [in Persian]##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 336-297

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 28 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 03 خرداد 1402