دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

از اسطوره تا روایت: جایگاه روایی بته جقه در نظام‌های گفتمانی اجتماعی-فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان انگلیسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد گروه زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران
10.22034/jlc.2023.392626.1554
چکیده
امروزه در ایران و برخی دیگر کشورها بته‌جقه نقشی است که در بسیاری از گفتمان‌های هنری دیده می‌شود. درباره پیدایش این نقش تشتت آراست و آن را برگرفته از سرو، کاج، آتش، سیمرغ،..... می‌دانند. حال بته‌جقه از این نقوش به فرهنگ رفته و آنجا تولید گفتمان و هویت می‌کند. امروزه این نقش مرزها را درنوردیده و به گفتمان بین‌المللی کشیده شده است. بته‌جقه متعلق به تجربه‌های فرهنگی و اسطوره‌ایست و زمانی‌که از دید عناصر روایت‌سازی مورد مطالعه قرار می‌گیرد مشخص می‌شود که منشا اسطوره‌ایی دارد و روایت‌سازی و در نتیجه گفتمان‌سازی می‌کند. مساله پژوهش این است که بته‌جقه چگونه شرایط روایی خود را درون گفتمان‌ها حفظ می‌کند؟ چگونه نقش و کارکرد گفتمانی خود را توسعه می‌بخشد؟ چگونه با تثبیت کردن جایگاه خود از گفتمان ملی به بین‌المللی می‌رسد و مشروعیت گفتمانی خود را به دست می‌آورد که سبب توسعه جایگاهش درون ساختارهای روایی و هویتی می‌شود و علاوه بر حفظ هویت خود در طول زمان، آن را به فرهنگ‌های دیگر نیز انتقال می‌دهد؟برای پاسخ، با رویکرد نشانه‌معناشناختی گفتمان علاوه بر نشان دادن جایگاه ارزشی بته‌جقه، به تحلیل شرایط توسعه روایی آن درون فضاهای گفتمانی متعدد پرداخته شد. نتایج حاکی از آن است که بته‌جقه علاوه بر حفظ جایگاه، با تولید حرکت آن را متحول می‌کند و هویتش را نه با تغییر که با ثبات به دست می‌آورد. بته‌جقه با تولید تخیل، دیالوگ بین طبیعت و فرهنگ را شکل می‌دهد و نظام ارزشی تولیدی خود را با اسطوره و تخیل پیوند می‌زند و اینگونه از جایگاه ملی به بین‌المللی پیش می‌رود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ادواردز، س. (1368). قالی ایران. ترجمۀ م. صبا. تهران: امیرکبیر.##افروغ، م. (1388). عقلانیت در هنر ایرانی، نگاهی به درخت سرو و هویت نگاره بته‌جقه. کتاب ماه هنر، 128، 42-46.##بارت، ر.، و پرینس، ج.، و تودوروف، ت. (1400). درآمدی به روایت‌شناسی. ترجمۀ ه. رهنما. تهران: هرمس.##پرهام، س. (1378). از سرو تا بته. نشر دانش، 94، 39-42.##پرهام، س.، و آزادی، س. (1364). دستبافته‌های عشایری و روستایی فارس. ج 1. تهران: امیرکبیر.##حریریان، م.، ملک شهمیرزادی، ص.، آموزگار، ژ.، و میرسعیدی، ن. (1385). تاریخ ایران باستان. تهران: سمت.##حیدری، ع. (1338). قالی‌بافی در ایران. سخن، 10، 1027-1033.##خیراللهی ازناوله، م.، و بنی اردلان، ا. (1397). تبیین ویژگی‌های نقش‌مایه بته‌جقه با توجه به نظریات و آراء پژوهشگران در باب اصل و منشاء آن در هنر اسلامی و نقدی بر نظرگاه درخت سرو به‌عنوان منشاء این نقش. نگره، 47، 63-81.##درج ور، ف. (1394). مطالعۀ نقش‌مایۀ بته‌جقه در فرش ایران. گلجام، 28، 59-72.##دریایی، ن. (1386). زیبایی‌شناسی در فرش دستبافت ایران. تهران: مرکز ملی فرش ایران.##دهخدا، ع. (1377). لغت‌نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##ذکریایی کرمانی، ا. (1388). شال‌های ترمۀ کرمان: گذشته، حال، آینده. تهران: متن.##ذویاور، ح.، وحدتی، م.، و مکی‌نژاد، م. (1394). معانی نمادین نقش‌مایه بته‌جقه. کیمیای هنر، 15، 99-113.##ژوله، ت. (1378). برگی از قالی خراسان. ناشر: شرکت سهامی فرش ایران.##ژوله، ت. (1381). پژوهشی در فرش ایران. تهران: فرهنگسرای یساولی.##سجودی، ف. (1387). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: علم.##سوسور، ف. (1382). دورۀ زبان‌شناسی عمومی. ترجمۀ ک. صفوی. تهران: هرمس.##شعیری، ح.ر. (1401). دیدگاه نشانه‌شناختی-معناشناختی به سبک زندگی. نشریۀ پژوهش‌های زبان شناختی نظریه و کاربرد، 1(1)، 153-170.##شعیری، ح.ر. (1395). نشانه معناشناسی ادبیات، نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.##شعیری، ح.ر. (1391). نشانه-معناشناسی دیداری: نظریه و تحلیل گفتمان هنری. تهران: سخن.##شعیری ح.ر.، و سیدابراهیمی، ف. (1398). نشانه-بوم زیست ادبی: نظریه و روش. نقد ادبی، 46، 69-89.##صالحی کاخکی، ا.، و نظری اصطهباناتی، ا. (1389). تأملی در منشأ بته‌جقه. نامۀ هنرهای تجسمی و کاربردی، 91، 5-6.##عطروش، ط. (1386). اصالت بته‌جقه در طراحی گرافیک. فصلنامۀ گرافیک و چاپ، 1، 12-14.##گرمس، آ. (1398). نقصان معنا عبور از روایت‌شناسی ساختارگرا: زیبایی شناسی حضور. ترجمۀ ح.ر. شعیری. تهران: خاموش.##گودرزی، م. (1396). تأملی در جایگاه اسطوره و عقل در اندیشه و هنر شرق. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.##معین، م. (1364). فرهنگ فارسی. ج 1. تهران: امیرکبیر..##نادری، س. (1390). جایگاه نقش بته‌جقه در تزیینات تاج شاهان جاقار (جیغه). کتاب ماه هنر، 162، 58-63.##نامور مطلق، ب. (1397). اسطوره‌کاوی عشق در فرهنگ ایرانی. تهران: سخن.##ورزی، م. (1350). هنر و صنعت قالی در ایران. تهران: رز.##وصال، ز. (1387). سابقۀ بته‌جقه در هنر و فرهنگ ایران. نمونۀ موردی جمع‌آوری و بازسازی تعدادی از بته‌جقه‌های تاریخی و سنتی ایران (کاربری گرافیکی امروز). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد (چاپ نشده). تهران: دانشگاه تربیت مدرس.##هانگلدین، آ. (1375). قالی‌های ایرانی. ترجمۀ اصغر کریمی. تهران: یساولی.##Afrough, M. (2009). Rationality in Iranian art, a look at the cypress tree and the identity of Boteh Jegheh. Ketab-e-mah:honar, 128, 42-46. ##Anaviyan, R. & Anaviyan, Zh. (1975). Royal Termehs of Iran and Kashmir.##Atrvash, T. (2006). Iranian Authenticity in a Graphic Design. Graphic and Printing Quarterly, 1, 12-13.## Barthes, R. (2021). Introduction to Narrative. Translated by: Rahnama, H. Tehran: Hermes.## Daryaie, N. (2007). The Aesthetic Principles of Iranian Hand Woven Carpets. Tehran: Iran National Carpet Center.##Dehkhoda, A. (1998). Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran Press.##Dorjvar, F. (2015). A study of the Boteh Jegheh in Iranian carpets. Quarterly Scientific Research Goljaam, 28, 59-72##Edwards, C. (1989). The Persian Carpet. Translated by: Saba, M. Tehran: Amir Kabir.##Goodarzi, M. (2017). A Reflection on the Place of Myth and Reason in Eastern Thought and Art. CGIE.##Greimas, A. J. (2019). De L̛imperfection. Translated by Shairi, H. Tehran: Elm.##Hangeldin, Armen, E. (1996). Le tapis D orient. Translated by Karimi, A. Tehran: Yassavoli.## Haririan, M., Malek Shahmirzadi, S., Amoozgar, J. & Mirsaidi, N. (2006). History of Early Iran, Vol 1. Tehran: Samt.## Heidari, A. (1959). Carpet Weaving in Iran. Speech, 10, 1027-1033.## Kheirollahi, M. & Baniardalan, E. (2018). Explaining the Botteh Motif̛s Characteristics Considering the Views and Opinions of the Scholars about its Origin in Islamic Art and a Critique of the Cypress Tree View as the Origin of this Motif. Journal of faculty of art Shahed University, 47, 63-81.## Moin, M. (1985). Encyclopedic Dictionary. Tehran: Amir Kabir.## Naderi, S. (2011). The Role of Jegheh in Decoration of Qajar Cowns. Ketab-e-mah:honar, 162, 58-63.## Namvar Motlagh, B. (2018). The Mythology of Love in Persian Culture. Tehran: Sokhan.## Parham, S. (1999). From Cypress to Boteh Jegheh. Nashr-e-Danesh, 94, 39-42.## Parham, S. & Azadi, S. (1985). Tribal and Village Rugs from Fars. Vol.1. Tehran: Amir Kabir.## Salehi Kakhki, A. & Nazari, E.A. (2010). A Study on the Origin of Boteh Jegheh. Journal of Visual and Applied Arts, 6, 91-95.##Saussure, F.D. (2003). Course in General Linguistics. Translated by Safavi, K. Tehran: Hermes.##Shairi, H. (2012). Visual Semiotics Theories and Analysis in Art Discourse. Tehran: Sokhan.## Shairi, H. (2016). Semiotics of Literature Theories and Practices of Literary Discourse Regimes. Tehran: Tarbiat Modares University Press.##Shairi, H. (2023). A semiotic-semantic study of lifestyle. Journal of Linguistic Studies Theory and Practice, 1(1), 153-170.## Shairi, H. & Seyedebrahimi, F. (2019). The Study of Literal Eco-Semiotics: Theory and Methodology. Literary Criticism, 12(46), 69-89.##Sojoodi, F. (2008). Applied Semiotics. Tehran: Elm.##Varzi, M. (1971). Art and Craft of carpet in Iran. Tehran: Roz.##Vesal, Z. (2008). Boteh Jegheh's History in Iranian Art and Culture. A case example of collecting and reconstructing a number of historical and traditional Iranian Boteh Jeghehs. Unpublished M.A. Thesis. Tehran: Tarbiat Modares University.##Zakariaee Kermani, I. (2009). Kerman Termeh Shawls: Past, Present, Future. Tehran: Matn.##Zhoole, T. (1999). A Leaf of Khorasan Carpet.Tehran: Iran Carpet Company.##Zhoole, T. (2002). A Research on Persian Carpet. Tehran: Yassavoli.##Zoyavar H., Vahdati, M. & Makinejad, M. (2015). Symbolic Meanings of Persian Paisley (Bote Jeghe). Kimiya-ye-Honar, 15, 99-113.##
دوره 8، شماره 16
آذر 1403
صفحه 701-665

  • تاریخ دریافت 21 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 12 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1402