دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مفهوم «طبیعت» در فیزیک کوانتومی ؛ روایت جدید از مواجه انسان به عنوان «سوژه» با طبیعت به عنوان «اُبژه»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار تاریخ و فلسفۀ علم، پژوهشکدۀ تاریخ علم دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jlc.2023.381697.1573
چکیده
این تحقیق در نظر دارد به این سؤال پاسخ دهد که با فیزیک کوانتومی تا چه اندازه می‌توان به توصیفی واقعی (اُبژکتیو) از جهان دست یافت؟ به تعبیر دیگر در دنیای زیراتمی، مفهوم طبیعت چگونه مورد تحول و دگرگونی قرار گرفته است؟ به‌نظر می‌رسد مفهوم واژۀ «طبیعت» آن قدر نسبت به روایت‌های مربوط به گذشته دگرگون شده است که تمامی روابط ما با طبیعت باید بر اصول جدیدی بنیان ‌نهاده شده و بازتعریف شود. وضعیت در جهان ماکروسکوپی (فیزیک کلاسیک نیوتنی) کاملاً مشخص است. اما سؤال این است که درک ما از طبیعت در جهان میکروسکوپی (زیراتمی) چگونه است؟ فلسفۀ طبیعی در دورۀ کلاسیک مدرن عمدتاً با کپلر، گالیله، دکارت و نیوتن توسعه یافت، اما برای دکارت فلسفۀ فیزیک براساس تفکیک شیء متفکر (سوژه) و شیء ممتد (اُبژه) گسترش یافت و دانش فیزیک به شناخت «واقعیت» به‌معنی تام آن منحصر شد. از طرفی دیگر در این دوره علاقه به تبیین طبیعت به زبان ریاضی که منبعث از نگاه افلاطون به طبیعت بود، توسط گالیله احیا شد. با بنانهاده‌ شدن فیزیک کوانتومی در اوایل قرن بیستم، وضعیت کاملاً تغییر کرد. با تفسیر و روایت کپنهاگی از فیزیک کوانتومی که از سوی نیلس بوهر و کارل ورنر هایزنبرگ، دو تن از بنیان‌گذاران فیزیک کوانتومی، ارائه شد، علم طبیعی (فیزیک) فقط طبیعت را توصیف و تبیین نمی‌کند. درواقع علم طبیعی بخشی از تقابل میان طبیعت (ابژه) و خود ما (سوژه) است؛ یعنی علم فیزیک، طبیعت را آن‌گونه که در معرض تحقیق و اندازه‌گیری ما قرار می‌گیرد، توصیف و تبیین می‌کند. بنابراین، علم ما به‌عنوان جزئی از تعامل انسان و طبیعت است. همچنین باید از اثر عمیق تکنیک روی رابطۀ انسان و طبیعت صحبت کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌سینا (1383). دانشنامۀ علائی. با مقدمه و حواشی و تصحیح س.م. مشکوه. همدان: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا.##ابن‌سینا (1360). فن سماع طبیعی. ترجمۀ م.ع. فروغی. تهران: امیرکبیر.##آیدی، د. (1368). تقدم وجودی و تاریخی تکنولوژی بر علم. فرهنگ، 4 و 5، 221ـ250.##آیزبرگ، ر.، و رزنیک، ر. (1362)، فیزیک کوانتمی: اتم‌ها، مولکول‌ها، جامدات، هسته‌ها و ذرات بنیادی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##بریه، ا. (1385). تاریخ فلسفه، قرن هفدهم. ترجمۀ ا. سعادت. تهران: هرمس.##بوهر، ن. (1373). فیزیک اتمی و شناخت بشری. ترجمۀ ح. نجفی‌زاده. تهران: سروش.##دکارت، ر. (1361). تأملات در فلسفۀ اولی . ترجمۀ ا. احمدی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##دکارت، ر. (1376). اصول فلسفه. ترجمه و مقدمه م. صانعی دره بیدی. تهران: انتشارات بین‌المللی المهدی.##ریتر، س.، گروندر، ک.، و گابریل، گ. (1993). فرهنگ‌نامۀ تاریخی مفاهیم فلسفه، جلد دوم گزینه‌ای از مفاهیم در مابعدالطبیعه. ترجمۀ ز. بهفر، پ. خانبانی، م. ناصر. ویراستاری س.م.ر. حسینی بهشتی. تهران: سمت.##خراسانی، ش. (1385). مقدمه بر ترجمۀ متافیزیک ارسطو (مابعدالطبیعه). تهران: حکمت.##خراسانی ش. (1393). از برونو تا کانت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##سجادی س. (1391). رهیافت وحدت گرایانه و مکانیک کوانتوم استاندارد، فلسفۀ علم، ۱ (۳)، 47ـ68.##سجادی، س. (1400)، رهیافت‌های فلسفی هایزنبرگ در شکل‌گیری مکانیک کوانتومی با تعبیر کپنهاگی. پژوهش‌های فلسفی ، 37، 100ـ130.## سجادی، س. (1401). مکملیت بور و رهیافت‌های فلسفی در شکل‌گیری آن. متافیزیک، ۳۳، 109ـ124.##صانعی دره‌بیدی، م. (1376). فلسفۀ دکارت، شامل یک مقدمۀ تحلیلی و ترجمۀ سه رساله: 1- قواعد هدایت ذهن، 2- اصول فلسفه، 3- انفعالات نفس. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.##ضیمران، م.، (1384). گذار از جهان اسطوره به فلسفه. تهران: هرمس.##کرباسی‌زاده، ا.، گلشنی، م.، و سجادی، س. (1391). رهیافت وحدت‌گرایانه و مکانیک کوانتومی استاندارد. فلسفۀ علم، 1، 47ـ68.##گلشنی، م. (1369). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیک‌دانان معاصر. تهران: امیرکبیر.##معصومی، س. (1395). تلقی واقع‌گرایانه از مکانیک کوانتومی. فلسفۀ علم، 2 (12)، 125ـ155.##منصوری، ع.، و سرکرده‌ای، م. (1379). در جست‌وجوی رئالیسم علمی در مکانیک کوانتومی. پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، 3، 110ـ129.##منصوری، ع. (1390). مسئلۀ اندازه‌گیری در مبانی فلسفی مکانیک کوانتوم. فلسفۀ علم، 1، 137ـ160.##منصوری، ع.، گلشنی، م.، و کرباسی‌زاده، ا. (1390). اشیای کوانتومی: تعبیر سیگما برای مسئلۀ اندازهگیری در مکانیک کوانتوم. متافیزیک دانشگاه اصفهان، 11، 89ـ112.##منصوری، ع. (1395). مبانی فلسفی مکانیک کوانتوم. تهران: نشر نی.##Aristote (2014). La physique. traductions, introductions, notes par. Pierre Pellegrin, Paris: Éditions Flammarion. ##Bachelard, G. (1934). le Nouvel Esprit scientifique. Paris: PUF. ##Bachelard, G. (1938). La Formation de l'esprit scientifique. Contribution à une psychanalyse de la connaissance objective. Paris: Vrin. ##Bachelard, G. (1940). La Philosophie du non : essai d'une philosophie du nouvel esprit scientifique. Paris: PUF. ##Bohr, N. (1991). Physique atomique et connaissance humaine. Paris: Gallimard. ##Bohr, N. (1994). Atomic Physics and Human Knowledge. translated by H. Najafizadeh. Tehran: Soroush. (in Persian) ##Bréhier, É. (2006). History of Philosophy, 17th century. translated by I. Saadat. Tehran: Hermes Publications. (in Persian) ##Canguilhem, G. (1955). La Formation du concept de réflexe aux XVIIe et XVIIIe siècles. Paris: PUF. ##Canguilhem, G. (1986). Études d'histoire et de philosophie des sciences concernant les vivants et la vie (1968) 7e rééd. Paris: Vrin. ##Descartes, R. (1982). In Meditations on First Philosophy. translated by A. Ahmadi. Tehran: University Publishing Center. (in Persian) ##Descartes, R. (1997). Principles of Philosophy. translation and introduction by M. Saneyi Dara Bedi. Tehran : Al-Mahdi International Publications. (in Persian)‌##Dhimran, M. (2005). Transition from the world of myth to philosophy. Tehran: Hermes, Iran. (in Persian)##Escoubès, B., & Leite-Lopes, J. (1995). Sources et évolution de la physique quantique. Paris: Masson.##Golshani, M. (1990). An Analysis of the Philosophical Views of Contemporary Physicists. Tehran: Amirkabir Publications, Iran. (in Persian)##Heidegger, M. (1978). Basic Writings, Ed. par Routledge and Kegan Paul.##Heidegger, M. (1978). Modern Science, metaphysics and mathematics”. in David Farrell Krell, Ed. Martin Heidegger: Basic Writings, Routledge and Kegan Paul, .##Heisenberg, K. W. (1971). La partie et le tout, le monde de la physique atomique. Paris: Flammarion.##Heisenberg, K. W. (1971). Physique et philosophie, la science moderne en révolution. Paris: Albin Michel.##Heisenberg, K. W. (1990). Les principes physiques de la théorie des quanta. Paris: J. Gabay.##Heisenberg, K. W. (1998). Philosophie. Le manuscrit de 1942. Introduction et traduction de Catherine Chevalley, Paris: Seuil.##Heisenberg, K.W. (2000). La nature dans la physique contemporaine. Avec Introduction de Catherine Chevalley, Paris: Gallimard.##Ibn Sina (1981). Physics (Natural philosophy). translated by Mohammad Ali Foroughi, Tehran : Amir Kabir Publishing House. (in Persian)##Ibn Sina (2004). Danishnama "The Book of Scientific Knowledge". ed., Translation, introduction and commentary by S. M. Mashkwah. Hamedan: Association of Cultural honors and Bu-Ali Sina University.##Ihde, D. (1981). The existential and historical Priority of technology over science. translated by Shapour Etemad, Farhang, 4 and 5, Tehran. (in Persian)##Kepler, J. (1952). The Harmony of the World. tr. Charles Glenn Wallis. Chicago: Encyclopedia Britannica.##Kepler, J. (1980). in The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Ed. Stanley Sadie. 20 vol. London: Macmillan Publishers.##Khorasani, S. (2006). Introduction to the Translation of Aristotle's Metaphysics. Tehran: Hekmat Publications. (in Persian)##Khorasani, S. (2014). From Bruno to Kant. Tehran: Scientific and Cultural Publications, (in Persian)##Krell, D. F. (1978). Martin Heidegger: Basic Writings. Routledge and Kegan Paul.##Mansouri, A. (2011). Measurement problem in the philosophical foundations of quantum mechanics, Scientific Research Magazine Philosophy of Science, 1, 89-112 (in Persian)##Mansouri, A. (2016). Philosophical Foundations of Quantum Mechanics. Tehran: Ney Publishing, Iran. (in Persian)##Mansouri, A., & Sarkordei, M. R. (2000). In Search of Scientific Realism in Quantum Mechanics, Philosophical-Theological Researches, 3, 110-129. (in Persian)##Mansouri, A., Golshani, M., & Karbasizadeh, A. H. (2011). Quantum Objects: Sigma Interpretation for Measurement Problem, Isfahan University Metaphysical Scientific Research Magazine, 11, 89-112. (in Persian)##Masoumi, S. (2016). Realistic interpretation of quantum mechanics, Philosophy of Science, 2, 125-155 (12 in a row (in Persian)##Omnès, R. A. (1995). New interpretation of quantum mechanics and its consequences in epistemology. Found Phys.##Planck, M. (1901). Ueber das Gesetz der Energieverteilung im Normalspectrum. Annalen der Physik, vol.4.##Platon (1991). Phédon, traductions, introductions, notes par Monique Dixsaut. Paris: Flammarion.##Platon (1995). Timée (Timaus), traductions, introductions, notes par Luc Brisson. Paris: Garnier-Flammarion.##Plotnitsky, A., & Khrennikov, A. (2015). Reality Without Realism: On the Ontological and Epistemological Architecture of Quantum Mechanics. Found Phys.##Ritter, J., Grunder, K., & Gabriel, G. (2012). Historical dictionary of concepts of philosophy, second volume, a selection of books on metaphysics. translated by Behfar, Z., Khanbani, P., Nasser, M., edited by Hosseini Beheshti, S. M. R. Tehran: Samt Publications. (in Persian)##Sajjadi, S. H. (2021). Heisenberg's Philosophical Approaches in the Development of Quantum Mechanics with the Copenhagen Interpretation, Philosophical Research, 37. ##Sajjadi, S. H. (2022). Philosophical Approaches in the Development of Bohr's Complementarity, Metaphysics, 14th year of spring and summer, number 33. Tehran, Iran. (in Persian)## Sajjadi, S. H., Golshani , M., Karbasizadeh, A. E. (2012). Unificationist Approach and Standard Quantum Mechanics, Philosophy of Science, 1 (series 3). Tehran, Iran. (in Persian)##Saneyi Dere Bedi, M. (1997). Descartes' philosophy, including an analytical introduction and translation of three treatises: 1- The rules of guiding the mind, 2- The principles of philosophy, 3- The passiveness of the soul. Tehran: Al-Hadi International Publications. (in Persian)##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 527-487

  • تاریخ دریافت 20 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1402