دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل فرایندی شدن معنا در ساختار روایی داستان « شهرمدهوشان» با رویکرد نشانه- معناشناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jlc.2023.402000.1574
چکیده
در تحلیل نشانه ـ معناشناختی، گفتمان روایی یکی از مهم‌ترین شاخه‌های تحلیل گفتمان است که نظریه‌های متعددی را به خود اختصاص داده است. یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان گرمس است که دو نظام روساخت و نظام ژرف‌ساخت را جهت فرایند آفرینش معنا مطرح کرد. براساس این نظریه در هر داستان روایی مؤلفه‌‌هایی مانند اتصال و انفصال گفتمانی، موضع‌گیری، افعال ‌مؤثر، زاویۀ دید، فرایند هم‌نشینی وجانشینی، مقولات همگن و انواع گفتمان‌های کنشی، شوشی، زیبایی‌شناختی، بوشی، مربع معنایی و تنشی طی فرایندی تحقّق می‏یابند که کشف ساخت‏های بنیادین فرایند معناسازی را مورد مطالعه قرار ‏می‏دهند. مسئلۀ جستار پیش رو کاوش چگونگی فرایند آفرینش معنا به‌واسطۀ درهم‌کنش نظام‌های گفتمانی در نظام روساخت و نظام ژرف‌ساخت داستان است. همچنین بررسی این مسئله که مضامین اخلاقی، شخصیت‌پردازی و اسطوره‌ای در ژرف‌ساخت داستان چه نقشی در فرایند آفرینش معنا ایفا می‌کنند تا کارکرد ارزشی گفتمان و جریان ارزشی را که کنشگر و شوشگر به آن وابسته است تغییر دهند. فرض چنین است، نقش فرایند کنش و شوش در تغییر شرایط تحول گفتمان‏ها با تأثیر بر باور و تغییر در نوع احساس کنشگر، روند گفتمان را تحت تأثیر قرار می‏دهد و کارکرد ارزش آن را متحول می‏سازد. به گونه‌ای که روایت با گفتمان شوشی به گفتمان کنشی روی می‌آورد و مجدداً نظام شوشی دگردیسی شده و جنس آن از نوع زیبایی‌شناختی و اسطوره‌ای تبدیل می‌شود و گفته‌خوان با فرایند شکل‌گیری ارزش‌های معنوی روبه‌رو می‌شود و شخصیت‌های داستان حضور خود را در ژرف‌ساخت بر گفته‌خوان هویدا می‌سازند. همچنین نگرش کنشگران و جهان‌بینی ارزشی در داستان رازوارگی «شهر مدهوشان» گناه کنشگر اصلی در قالب رمزگان مذهبی مجازات «هبوط» به جایگاه اسطوره‌ای ارتقا می‌یابد. نظام گفتمان شوشی با جنس استعلایی و زیبایی‌شناختی، نظامی منسجم در متن ایجاد می‌کنند. همچنین تحلیل فرایند آفرینش معنا در ساختار رازوارگی «شهر مدهوشان» در تأیید نظریات گرمس نقش خود را ایفا کرده است. از این جهت برای بررسی و تجزیه و تحلیل نشانه ـ معناشناسی گفتمان‏های حاکم بر آن ارزشمند و درخور توجه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی گیوی، ح.، و انوری، ح. (1377). دستور زبان فارسی. ج1. تهران: فاطمی.##اسداللّهی تجرق، ا. (1388). معناشناسی از دیدگاه کاترین کربرات. اورکیونی. تهران: علمی و فرهنگی.##اسلامی راد، س. (1392). خوانش گفتمانی نظام کلامی و تصویری تخت جمشید با رویکرد نشانه ـ معناشناختی. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ هنر، ادیان و تمدن‏ها.##بارت، ر. (1387). درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت. ترجمۀ م. راغب. تهران: رخداد نو.##بیدمشکی، م. (1391). رمزپردازی و نشانه‌شناسی افسانه‏های هفت پیکر. مشهد: سخت‏گیر.##پاینده، ح. (1387). نقد شعر آی آدم‌ها سرودۀ نیما یوشیج از منظر نشانه‏شناسی. نامۀ فرهنگستان، 4، 95-113.##پراپ، و. (1386). ریخت‏شناسی قصّه‏های پریان. ترجمۀ ف. بدره‏ای. تهران: توس.##تولان، م. (1387). روایت‌شناسی، درآمدی بر زبان‌شناسی. ترجمۀ ف. علوی و ف. نعمتی. بی‏جا: سمت.##خراسانی، ف. (1389). بررسی ساختار روایی داستان سیاوش بر پایۀ نظریۀ نشانه ـ معناشناسی روایی. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ علوم انسانی.##خیام‏پور، ع. (1386). دستورزبان فارسی. تبریز: ستوده.##دستگردی، و. ( 1389). هفت پیکر نظامی. تهران: زوار.##دستگردی، و. (1378). کلّیات خمسۀ نظامی. تهران: نگاه.##دینه سن، آ. (1380). درآمدی بر نشانه‌شناسی. ترجمۀ م. قهرمان. آبادان: پرسش.##شعیری، ح.ر. (1381). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.## شعیری، ح.ر. (1382). معناشناسی روایت. پژوهشنامۀ علوم انسانی، 27، 117ـ 132.##شعیری، ح.ر. (1388). راهی به نشانه ـ معناشناسی سیّال. تهران: علمی و فرهنگی.##شعیری، ح.ر. (1385). تجزیه و تحلیل نشانه ـ معناشناسی گفتمان. تهران: سمت.##شعیری، ح.ر، قبادی. ح و هاتفی، م. (1388). معنا در تعامل متن و تصویر، مطالعۀ نشانه ـ ‏‏معناشناسی دو شعر دیداری از طاهره صفارزاده. پژوهش‏های ادبی، 25، 39ـ 70.##شعیری، ح.ر. (1398). نقصان معنا. تهران: خاموش.##شهرامی، م و رحمانی، م. (1398). تحلیل مقایسه‌ای زیبایی‌شناسی روایی در داراب‌نامۀ طرطوسی و بیغمی با رویکرد نظام ژرف‌ساخت و روساخت روایی اریک لاندوفسکی. زیبایی‌شناسی ادبی، 40، 23ـ47.##صفوی، ک. (1390). سبک‌شناسی. تهران: مروارید.##عبّاسی، ع.، و معین، ب. (1388). اسطوره از منظر نشانه ـ ‏معناشناختی. پژوهش در فرهنگ و هنر، 1، 45-55.##عبّاسی، ع.، و یارمند، ه. (1390). عبور از مربّع معنایی به مربّع تنشی، بررسی نشانه ـ ‏معناشناختی ماهی سیاه کوچولو. پژوهش زبان و ادبیات تطبیقی، 7، 147ـ 172.##عبّاسی، ع. (1392). بررسی زایش معنا در ساختار روایی حکایت نمازفروش، از هزارویک‌شب و سه تار از جلال آل احمد. جستارهای زبانی، 1(13)، 89-104.##گرمس، آ. (1389). نقصان معنا. ترجمۀ ح.ر. شعیری. تهران: قلم.##مکّی، ا. (1380). شناخت عوامل نمایش. تهران: سروش.##ولت، ژ. (1390). رساله‏‏ای در باب گونه‏شناسی روایت نقطۀ دید. ترجمۀ ع. عبّاسی و ن. حجازی. تهران: علمی و فرهنگی.##یونگ، ک. (1387). انسان و سمبول‏هایش. ترجمۀ م. سلطانیه. تهران: دیبا.##Abbasi, A. (2013). Exploring the Birth of Meaning in the Narrative Structure of Hekayat Namaz forush from One Thousand and One Nights and Three Tars by Jalal Al-e Ahmad. Language Studies, 4(1), 89-104 [in Persian]##Abbasi, A., & Yarmand, H. (2011). Moving from the Semantic Square to the Tension Square: A Semiotic-Semantic Analysis of the Little Black Fish. Comparative Language and Literature Research, 2(3), 147-172 [in Persian]##Abbasi, A., and Mo'in, B. (2009). Myth from a Semiotic-Semantic Perspective. Research in Culture and Art, 1(1), 45-55 [in Persian]##Ahmadi-Givi, H. & Anvari, H. (1998). The Syntax of the Persian Language. Vol. 1: Fatemi [in Persian]##Asadollahi, A. (2009). Semantics Catherine Kerbrat-Orecchioni, urkuoni: Scientific and Cultural [in Persian]##Barthes, R. (2008). An Introduction to Structural Analysis of Narrative, tran. Mohammad Ragheb: Rokhdaad-e No [in Persian]##Beneveste (1970), LAppareilformaldeLenonciation, inlanguage, parsi, larouss.##Bertrand, D. (2000). Precisde semiotique litter aire. Parsi:Nathan## Bidmeshki, M. (2012). Decoding and Semiotics of the Seven Beauties Myths: Sakhtgir.##Courtes, J. (2003). semiotiquedulanguage.parsi: Hachette.##Dashtgardi, V. (1999). Collected Works of Nezami: Negah [in Persian]##Dashtgardi, V. (2010). The Seven Beauties of Nezami: Zovar [in Persian]‌## De Saussure, A. (2002). An Introduction to Semiotics, tran. Mozaffar Ghorban: Persh [in Persian]##Eslami Rad, S. (2013). Discursive Reading of the Theological and Visual Discourses of Persepolis with a Semiotic-Interpretive Approach, Master's thesis, Tehran: Faculty of Arts, Religions, and Civilizations [in Persian]##Fon tanille, J. (1999). Semiotiqueet literature.Parsi: PUF##Greimas, A. (2010). Loss of Meaning. tran. Hamidreza Shairi: Ghalam [in Persian]##Jung, C. (2008). Man and His Symbols. Tran. M. Soltanieh: Diba [in Persian]## Khayampour, A. (2007). The Syntax of the Persian Language: Studeh.##Khorasani, F. (2010). Investigating the Narrative Structure of the Story of Siavash based on Semiotic-Narrative Theory, Master's thesis in Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University, Faculty of Humanities [in Persian]##Makki, I. (2001). Understanding the Elements of Performanc: Soroosh [in Persian]##Payandeh, H. (2008). Critical Analysis of the poem Ay Adamha Sorrowful by Nima Yoshij from a Semiotic Perspective. Farhangestan Journal, Volume 10, Number 4, pp. 95-113. ##Propp, V. (2007). Morphology of Fairy Tales. tran. Feryidoon Baderi: Toos [in Persian]##Safavi, K. (2011). Stylistics. Morvarid [in Persian]##Shahrami, M., & Rahmani. M. (2019). A Comparative Analysis of Narrative Aesthetics in Dārāb Nāmeh, Tarṭūsi and Bīghamī with the Deep Structure and Surface Narrative Approach of Eric Landowski. Journal of Literary Aesthetics. Seventeenth year, 40, pp. 23- 47. [in Persian]##Shairi, H.R. (2006). Analysis of Discourse Semiotics: Samt [in Persian]##Shairi, H.R. (2020). Loss of Meaning. Khamoosh [in Persian]##Shairi, H.R. (2002). Foundations of Modern Semantics: Samt [in Persian]##Shairi, H.R. (2003). Narrative Semantics, Research Journal of Humanities, 27, 117-132 [in Persian]##Shairi, H.R. (2009). An Introduction to Semiotics-Semantics Flow: Scientific and Cultural [in Persian] ##Shairi, H.R. Ghobadi, H, Hatefi, M. (2009). Meaning in the Interaction of Text and Image, A Study of Semiotic-Meaning Analysis of Two Visual Poems by Tahereh Safarzadeh, Literary Research, 25, Pp 39- 70 [in Persian]##Toland, M. (2008). Narratology, An Introduction to Linguistics, tran. F. Alavi and F.Nemati: Samt [in Persian]##Volt, Z. (2011). An Essay on Narratology Genre Classification Point of View. Tran. A. Abbasi and N. Hejazi: Scientific and Cultural pub [in Persian]##
دوره 8، شماره 15
اردیبهشت 1403
صفحه 260-219

  • تاریخ دریافت 24 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1402