دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

از واقع‌گرایی اخلاقی به آرمان‌گرایی انسان‌گرایانه در گلستان (بررسی روایت‌شناختی حکایت پارسازاده‌ی اسراف‌کار از گلستان سعدی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه عمومی دانشکدۀ پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران (
2 استادیار گروه عمومی دانشکدۀ پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/jlc.2024.419981.1596
چکیده
حکایت اخلاقی گونه‌ای روایت با هدف تبیین و توجیه ارزش‌ها و تقبیح ضدارزش‌ها است. مساله اصلی در این پژوهش بررسی شکل گفتمان‌ها و بررسی چگونگی تغییر شرایط گفتمانی و تغییر شکل روایت است. بنابراین با بررسی ساختاری و نشانه‌ای حکایت «پارسا‌زاده‌ی میراث‌بَر» از باب هفتم گلستان نشان داده می‌شود که چگونه روایت روساختی و غالب (واقع‌گرایی) زیر سلطه‌ی گفتمان ضعیف‌تر(آرمان‌گرایی) قرار می‌گیرد و شکل ویژه‌ای از داستان‌پردازی را رقم می‌زند. برای بررسی چگونگی تسلط گفتمانی، نظریه‌ی مربع‌معناشناختی گریماس به کار رفته است. دستاورد این حکایت این است که خواننده‌‌‌ی به واسطه‌ی شکل ویژه‌ی روایت از جریان سطحی و رویی داستان که تقبیح اسراف و فسق و فجور است، به سمت جریان درونی و تپنده‌ی داستان که ستایش آزادگی و داد و دهش است، هدایت می‌شود. دو تکنیک ویژه‌ای که این امر را ممکن ساخته است عبارتند از شکل بازنمایی موضوعات در قالب نظام‌های تضادی و تناقضی و و دیگر تکیه‌ی راوی بر ادراک خواننده در فرآیند روایت‌سازی و ارجاع به زیرساخت فکری و فرهنگی او؛ همچنین زاویه‌ی دید در این حکایت از ساختی ساده و یک‌دست به صورتی بیش و کم مرکب تبدیل می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


پرتوی‌راد، ط.، و گرجی، م. (۱۳۹۴). تحلیل انتقادی شیوة روایت‌پردازی حکایتی از گلستان سعدی (جوان مشت‌زن). پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ۳۸، ۱۵۳–۱۷۲.##حکیم‌آذر، م.، سعیدی، ف.، و نیکخواه، م. (۱۳۹۶). روایت، ابزار تعلیم در گلستان (رویکردی روایت‌شناختی به باب نخست گلستان). پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، ۳۴، ۲۹–۵۶##رزم‌جو، ح. (۱۳۷۴). انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی##زرین‌کوب، ع. (۱۳۷۲). با کاروان حله. تهران: علمی##زرین‌کوب، ع. (۱۳۷۵). از گذشتة ادبی ایران. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی##ژنت، ژ. (۱۳۹۸). گفتمان روایی: رساله‌ای در روش تحلیل. ترجمة م. طیورپرواز. تهران: مهراندیش.##سعدی، م.ب.ع. (۱۳۸۴). کلیات سعدی .تصحیح و توضیح غ. یوسفی. تهران: خوارزمی.##شعبانی، م.، سام‌خانیانی، ع.ا.، و فرزانه‌پور، ح. (۱۳۹۸). آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی سیاسی در اندیشه سعدی و فارابی. کاوش‌نامۀ ادبیات تطبیقی، ۳۳، ۳۹–۵۷.##شعیری، ح. (۱۳۹۱). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.##شعیری، ح. (۱۳۹۸). نقصان معنا. تهران: نشر خاموش.##شعیری، ح.، محمودی‌بختیاری، ب.، و سبزواری، م. (۱۴۰۲). فرهنگ توضیحی جهان نشانه و معنا. تهران: لوگوس.##طایفی، ش.، و اکبری، س. (۱۳۹۴). درآمدی انتقادی بر شیوه‌های بیان مفاهیم اخلاقی در حکایت‌های تمثیلی و جانوری. پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، ۲۸، ۵۵–۸۸.##عبداللهی، م. (۱۳۸۷). شیوه‌های روایت‌پردازی در گلستان. چیستا، ۲۴۸–۲۴۹، ۶۲۶–۶۴۷.##فلودرنیک، م. (۱۳۹۹). درآمدی بر روایت‌شناسی. ترجمة هـ. حسن‌پور. اصفهان: خاموش.##مشتاق‌مهر، ر.، و بافکر، س. (۱۳۹۴). شاخص‌های محتوایی و صوری ادبیات تعلیمی. پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، ۲۶، ۱–۲۸.##مک‌هیل، ب. (۱۳۹۵). داستان پسامدرنیستی. ترجمة ع. معصومی. تهران: ققنوس.##ناصرخسرو. (۱۳۶۵). دیوان ناصرخسرو. تصحیح م. مینوی و م. محقق. تهران: دانشگاه تهران.##نقیپور، ع.ا. (۱۳۱۲). رئالیسم و تکامل تاریخی آن. بیجا.##واعظ‌زاده، ع.، نوروزی، ح.، و شجاع‌زاده‌مقدم، س.ف. (۱۳۹۷). ریخت‌شناسی حکایت‌های اخلاقی بر پایۀ حکایت‌های مخزن‌الاسرار و نظیره‌های آن. پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، ۳۸، ۸۱–۱۱۴.##Abdollahi, M. (2008). Narrative techniques in Golestan. Chista, 248–249, 626–647. [in persian]##Booth, W. C. (1983). The Rhetoric of Fiction. Chicago: The University of Chicago Press.##Fludernik, M. (2020). Introduction to Narratology. Translated by H. Hassani-Pour. Isfahan: Nashr-e Khamosh. [in persian]##Greimas, A. J. (1983). Essais sémiotiques. Paris: Seuil.##Genet, J. (2019). Narrative Discourse: A Method of Analysis. Translated by M. Toyorparvaz. Tehran: Mehrandish Publishers. [in persian]##Hakim-Azar, M., Saidi, F., & Nikkhah, M. (2017). Narrative as a tool for education in Golestan (A narrative approach to the first chapter of Golestan). Pazhouheshname-ye Adabiat-e Ta’limi, 34, 29–56. [in persian]##McHale, B. (2016). Postmodernist Fiction. Translated by A. Massoumi. Tehran: Ghoghnous. [in persian]##Mushtaq-Mehr, R., & Bafekr, S. (2015). Content and formal indicators of educational literature. Pazhouheshname-ye Adabiat-e Ta’limi, 26, 1–28. [in persian]##Naser Khosrow. (1987). Divan of Nasir Khosrow. Edited by M. Minouy & M. Mohaghegh. Tehran: University Press. [in persian]##Naghipoor, A. A. (1933). Realism and its Historical Development. Bija. [in persian]##Partoie-Rad, T., & Gorji, M. (2015). Critical analysis of narrative techniques in a story from Saadi’s Golestan (The Young Boxer). Pazhouhesh-e Zaban va Adabiyat-e Farsi, 38-153-172[in persian]##Sa'di, M. B. A. (2005). Kolliyat-e Sa'di (edited and explained by G. Yousefi). Tehran: Kharazmi. [in persian]##Shabani, M., Samkhaniyani, A. A., & Farzanehpour, H. (2019). Idealism and realism in the thoughts of Saadi and Farabi. Kavoshname-ye Adabiat-e Tatbigie, 33, 39–57. [in persian]##Shairi, H. (2012). Foundations of Modern Semantics. Tehran: Samt. [in persian]##Shairi, H. (2019). Deficiency in Meaning. Tehran: Nashr-e Khamosh. [in persian]##Shairi, H., Mahmoodi-Bakhtiari, B., & Sabzvari, M. (2023). Explanatory Dictionary of Sign and Meaning. Tehran: Nashr-e Logos. [in persian]##Taifi, S., & Akbari, S. (2015). A critical introduction to methods of conveying ethical concepts in allegorical and animal tales. Pazhouheshname-ye Adabiat-e Ta’limi, 28, 55–88. [in persian]##Vaezi-Zadeh, A., Nooroozi, H., & Shajazadeh-Moqaddam, S. F. (2018). Morphology of ethical stories based on the tales of Makhzan al-Asrar and its copies. Pazhouheshname-ye Adabiat-e Ta’limi, 38, 81–114. [in persian]##Zarrinkoob, A. (1993). With the Caravan of Hilla. Tehran: Elmi. [in persian]##Zarrinkoob, A. (1996). On the Literary History of Iran. Tehran: International almahdi Press. [in persian]##
دوره 9، شماره 17
اردیبهشت 1404
صفحه 612-578

  • تاریخ دریافت 17 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 20 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1402