دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

«تحلیل روایت مواضع لیلی و مجنون در مثنوی معنوی» (با تکیه بر الگوی روایت شناسانه پاول سیمپسون)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران .
10.22034/jlc.2024.423995.1603
چکیده
تحقیق حاضر با هدف شناسایی نوع برداشت‌های عرفانی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی از این روایت عاشقانه، با الگوی روایت شناسانه پاول سیمپسون، به بررسی روایت و مواضع لیلی و مجنون در شش دفتر مثنوی پرداخته است. مباحث اصلی الگوی سیمپسون رسانه متنی، رمزگان جامعه- زبان‌شناختی، شخصیت‌پردازی، ساختار متنی و بینامتنیت است و متن روایی بر اساس این مباحث ارزیابی می‌شود. نتایج بررسی از دیدگاه رمزگان جامعه- زبان‌شناختی، روایت لیلی و مجنون را برای مخاطبانی بسیار فراگیرتر از یک منطقه یا یک گویش نشان می‌دهد و همچنین، بیانگر این است که مولوی از شخصیت‌پردازی غیر مستقیم، با استفاده از نام لیلی و مجنون (در قالب شخصیت‌های حقیقی و نمادین مثبت و منفی)، کنش‌های مثبت و منفی آنان و گفتار آن‌ها استفاده کرده است؛ به دلیل قصه‌های تودرتو، زاویه دید مکانی در روایت‌های لیلی و مجنون خط سیر داستانی روشنی ندارند و زاویه دید از ساحت روان‌شناختی نیز به دلیل حاکمیت راوی بیرونی، نمود نیافته است، اما زاویه دید در ساحت ایدئولوژیکی بیشترین نمود را یافته است. تحلیل ساختار متنی نشان می‌دهد که روایت‌های لیلی و مجنون در لایه‌های مختلف نمود یافته‌اند و تحلیل بینامتنیت حاکی از آن است که مولانا هم از کلیت و هم از حوادث این روایت برای تبیین مفاهیم عمیق عرفانی استفاده کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آذر، ا. (1395). ادبیات ایران در ادبیات جهان. چاپ پنجم. تهران: سخن.## اخوت، ا. (1371). دستور زبان داستان. چاپ اول. اصفهان: فردا.## امامی، ن.، و مهدی‌زاده فرد، ب. (1387). روایت و دامنۀ زمانی روایت در قصه‌های مثنوی. ادب‌پژوهی، 5، 129 ـ 160.## بامشکی، س. (1393). روایت‌شناسی داستان‌های مثنوی. تهران: هرمس.## پورنامداریان، م. (1384). در سایۀ آفتاب: شعر فارسی و ساخت‌شکنی در شعر مولوی. تهران: سخن.## توکلی، ح. (1394). از اشارت‌های دریا: بوطیقای روایت در مثنوی. تهران: مروارید.## ستاری، ج. (1385). حالات عشق مجنون. تهران: توس.##ستاری، ج. (1397). عشق صوفیانه. تهران: نشر مرکز.## ستودیان، م. (1387). ریشه‌یابی داستان لیلی و مجنون. زبان و ادبیات فارسی، 5 (2)، 95 ـ 119.## سجادی، ض. (1372). لیلی و مجنون در قرن ششم هجری و لیلی و مجنون نظامی (مجموعه مقالات کنگرۀ بین‌المللی نهمین سدۀ تولد نظامی گنجوی). به اهتمام م. ثروت. جلد 2. تبریز: دانشگاه تبریز.## سعادتی، ا.، و محمدی فشارکی، م. (1399). علل دگرگشت نام شخصیت‌ها در قصه‌های مثنوی. پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، 9 (3)، 90 ـ 112.## سیمپسون، پ. (1398). سبک‏شناسی. ترجمۀ ن. فقیه ملک مرزبان. تهران: انتشارات دانشگاه الزهرا (س).## صرفی، م. (1386). کانون روایت در مثنوی. پژوهش‌های ادبی، 16، 137 ـ 159.## صفا، ذ. (1363). تاریخ ادبیات در ایران. جلد 2. تهران: فردوسی.## فاضلی، م.، امیرخانی، م. (1392). سیمای لیلی و مجنون در دولت عرفان، نامۀ پژوهشی ادبیات و عرفان، 13 (41)، 29 ـ 50.## گلچین، م.، و محمدی، م. (1401). ساختارشناسی روایت‌های مثنوی براساس الگوی «زمان» در حکایت‌های دفتر اول. پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت، 11 (1)، 127 ـ 148.## محمدی کله‌سر، ع. (1396). ارتباط تفسیر و ساختار حکایت در مثنوی. مجلۀ زبان و ادبیات فارسی، 83 ، 273 ـ 282.## میرصادقی، ج. (1376). عناصر داستان. تهران: سخن.## نماز علیزاده، س.، و موسوی لر، ا. (1397). نگرش عارفانۀ احمد غزالی و استحالۀ عشق عذری لیلی و مجنون. ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، 14 (53)، 293 ـ 311.## ـ مرادی‌نژاد، س.، حسنی جلیلیان، م.، حیدری، ع.، و حسینی، س. (1397). مهم‌ترین کارکردهای عرفانی داستان لیلی و مجنون. پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، 13 (38)، 47 ـ 72.## مهدی‌زاده فرد، ب. (1390). قصه گوی بلخ: شکل‌شناسی قصه‌های مثنوی با بررسی عناصر روایت، شخصیت، توصیف و واقعیت داستانی. تهران: مرکز.## مهدی‌زاده فرد، ب. (1392). ساخت روایی قصه در مثنوی. ادب‌پژوهی، 25، 91 ـ 111.##Ahvoat, A. (2012). Grammar of Story. 1st edition, Isfahan: Farda.## Azar, A.E. (2016). Iranian Literature in World Literature, 5th edition, Tehran: Sokhan.##Bamsheki, S. (2014). Narratology of the Stories of the Mathnavi, 2nd edition, Tehran: Hermes.## Emami, N., Mehdizadeh Fard, B. (2008). Narration and Time Range of Narration in the Stories of the Mathnavi, Adab Pajouhi, 5, 129-160.## Fazeli, M., & Amirkhani, M. (2013). The Appearance of Leyli and Majnun in the State of Mysticism, Allameh Bi ـ Quarterly Journal, Research Letter on Literature and Mysticism, Serial 41, 29 ـ 50.## Golchin, M., & Mohammadi, M. (2012). The Structure of Mathnavi Narratives Based on the Model of "Time" in the Tales of the First Book. Journal of Literary Criticism and Rhetoric, 11, 127 ـ 148.## Mehdizadeh Fard, B. (2011). The Storyteller of Balkh: Morphology of the Masnavi Stories by Examining the Elements of Narration, Character, Description, and Story Reality. Tehran: Markaz.## Mehdizadeh Fard, B. (2013). Narrative Structure of the Story in the Mathnavi. Literary Studies, 25, 91 ـ 111.## Mirsadeghi, J. (1997). Elements of the story, Tehran: Sokhan.## Mohammadi Kalesar, A. (2017). The relationship between interpretation and story structure in the Mathnavi, Journal of Persian Language and Literature, 83, 273 ـ 282.## Moradinejad, S., Hassani Jalilian, M. R., Heydari, A., Hosseini, S. M. (2018). The most important mystical functions of the story of Layla and Majnun. Mystical Literature Research (Gohar Goya), 3, Serial 38: 47 ـ 72.## Namaz Alizadeh, S., & Mousavi Lor, A. (2018). Ahmad Ghazali's mystical attitude and the transformation of the excused love of Layla and Majnun, Mystical and Mythological Literature Quarterly, 53, 293 ـ 311.## Pournamdarian, M. T. (2005). In the Shadow of the Sun: Persian Poetry and Deconstruction in Rumi's Poetry, Tehran: Sokhan.## Saadati, A., & Mohammadi Fesharaki, M. (2019). Causes of Character Name Transformation in the Stories of the Masnavi, Literary Criticism and Rhetoric Research Journal, 3, 90 ـ 112.## Safa, Z. (2004). History of Literature in Iran. Vol. 2, Tehran: Ferdowsi.## Sajjadi, Z. (2003). Leyli and Majnun in the Sixth Century of the Hijri and Leyli and Majnun of Nezami (Collection of Articles of the International Congress of the Ninth Centenary of the Birth of Nezami Ganjavi), edited by Mansour Tharwat, Vol. 2, Tabriz: Tabriz University.## Sarafi, M. R. (2007). Narrative Center in the Mathnavi. Quarterly Journal of Literary Research, 16, 137 ـ 159.## Sattari, J. (2005). States of Mad Love. 2nd edition, Tehran: Toos.## Sattari, J. (2018). Sufi Love. 9th edition, Tehran: Markaz Publishing House.## Simpson, P. (2019). Stylistics, translated by Nasrin Faghih Malek Marzban. Tehran: Al ـ Zahra University Press (S).## Simpson‚ P. (1993). Language. Ideology and Point of View. London: Routledg.## Sotodian, M. (2008). Finding the Origin of the Story of Leyli and Majnun. Persian Language and Literature Journal, 2, 95 ـ 119.## Tavakoli, H. R. (2015). From the Hints of the Sea: The Poetics of Narration in the Mathnavi, 3rd edition, Tehran: Morvarid.##
دوره 9، شماره 17
اردیبهشت 1404
صفحه 577-539

  • تاریخ دریافت 14 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 28 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 21 فروردین 1403