دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

نقل‌پذیری در روایت سوررئالیستی: دو رویکرد روایت‌شناسی امر غیر طبیعی و شعرشناسی شناختی (مطالعۀ موردی سه داستان کوتاه سوررئالیستی فارسی)*

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.22034/jlc.2024.444313.1621
چکیده
نقل‌پذیری یکی از مفاهیم حوزۀ روایت‌شناسی است که در مفهومی کلی به هدف و ارزشِ نقلِ روایت‌ها اشاره دارد. نظریه‌پردازان این حوزه مانند ویلیام لابوف و ماری- لو رایان، بر مبنای روایت‌های متعارف، اصولی را برای آن صورت‌بندی کرده‌اند. روایت‌هایِ سوررئالیستی جزو قلمرو گسترده‌ترِ روایت‌های غیر طبیعی هستند که جهان‌سازی داستانی در آنها فراتر از عرف‌های رئالیستی است و به همین نسبت نقل‌پذیری در آنها شکلی متفاوت به‌خود می‌گیرد. بنابراین مسأله‌ای که مطرح می‌شود این است که نقل‌پذیری در این روایت‌ها تابع چه سازوکارهایی است. چگونه در روایت سوررئالیستی هدف ونکتۀ روایت خارج از دسترس قرار می‌گیرد. دو رویکرد شعرشناسیِ شناختی و روایت‌شناسی امر غیر طبیعی، هر یک با مفاهیم و روش‌شناسیِ خاص خود به موضوع کاهش و فقدان نقل‌پذیری در این روایت‌ها اشاره کرده‌اند. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی ضمن بررسیِ اجمالیِ پیشینۀ نظری نقل‌پذیری، با تلفیق و بسط دو رویکرد، الگویی برای توضیح نقل‌پذیری در روایت سوررئالیستی و غیر طبیعی ارائه می‌دهد. برای نقد عملی سه داستان کوتاه با سبک سوررئالیستی از صادق هدایت، بیژن نجدی و عباس معروفی انتخاب شده‌اند. این بررسی نشان می‌دهد که روایت‌ها با تخطی از عرف‌های واقع‌گرایانه، از طریق توالی‌های غیر طبیعی، جهان‌سازی‌های غیر طبیعی، چالش در پیوستگی و پیام‌مندیِ درجۀ سوم، نقل‌پذیری را کاهش می‌دهند. خوانندگان برای رساندن متن به سطح نقل‌پذیریِ قابل قبول از راهبردهای خوانش طبیعی و تنزل درجه استفاده می‌کنند. کاهش نقل‌پذیری یکی از کارکردهای مهم روایت‌های سوررئالیستی است و بخشی از قدرت این روایت‌ها منوط به کاهش این مؤلفه و تجربۀ عدم قطعیت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابوت، اچ. پ. (1397). سواد روایت. ترجمۀ ر. پورآذر و ن. م. اشرفی. تهران: نشر اطراف.##استاک‌ول، پ. (1393). درآمدی بر شعرشناسی شناختی. ترجمۀ ل. صادقی. تهران: سخن.##پاینده، ح. (1390). عجز از بیان: قرائتی روان‌کاوانه از داستان «سه قطره خون». نشریۀ ادبی فارسی، 7- 8، 67- 88.##پرینس، ج. (1391). روایت‌شناسی، شکل و کارکرد روایت. ترجمۀ م. شهبا، تهران: مینوی خرد.##تامس، ب. (1400). روایت، مفاهیم بنیادی و روش‌های تحلیل. ترجمۀ ح. پاینده. تهران: مروارید.##تولان، م. (1386). روایت‌شناسی، درآمدی زبان‌شناختی- انتقادی. ترجمۀ س. ف. علوی و ف. نعمتی. تهران: سمت.##ریچاردسون، ب. (1391). علیت در روایت. ترجمۀ ق. قاسمی‌پور. کتاب ماه ادبیات، 181، 12- 16.##فتوحی، م. (1385). ویژگی‌های تصویر سوررئالیسی. مجله تخصصی زبان و ادبیات دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی مشهد، 1 (152)، 1- 23.##قاسمی‌پور، ق.، جوکار، م.، و سهرابی، ن. (1403). بررسی روایت غیرطبیعی در داستان‌های کوتاه سوررئالیستی ابوتراب خسروی. روایت‌شناسی، 8 (16)، 339- 390.##لطیف‌نژاد، ف. (1396). نحوۀ تشکیل و دریافت متن در اشعار معاصر (نیما، سپهری و باباچاهی) براساس رویکردهای شناختی بوگراند- درسلر و استاک‌ول. تهران: سخن.##معروفی، ع. (1383). «دریاروندگانِ جزیرۀ آبی‌تر» در دریاروندگانِ جزیرۀ آبی‌تر. تهران: ققنوس.##نجدی، ب. (1398). «آن سال‌ها، هر سال دو بار پاییز می‌آمد». در دوباره از همان خیابان‌ها. تهران: نشر مرکز.##هدایت، ص. (1341). سه قطره خون. در سه قطره خون. تهران: امیرکبیر.##هرمن، د. (1393). عناصر بنیادین در نظریه‌های روایت. ترجمۀ ح. صافی. تهران: نشر نی.##یان، م. (1399). روایت‌شناسی: راهنمای خواننده به نظریۀ روایت. ترجمۀ ا. حری. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##Abbott, H. P. (2018). Narrative Literacy. Translated by R. Pourazar and N. M. Ashrafi. 8th edition, Tehran [in persian].##Alber, J. (2009). Impossible storyworlds – and what to do with them. Storyworlds: A Journal of Narrative Studies, 1(1). 79–96.##Baroni, R. (2014). Tellability. In Huhn, P., et all Handbook of Narratology. V. 1, Berlin/ Boston: De Gruyter.##Fotohi, M. (2006). Characteristics of Surrealist Image. Specialized Journal of Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Mashhad, 1 (152), 1-23.##Ghasemipour, Q., Jokar, M., Sohrabi, N. (2003). A Study of Unnatural Narrative in the Surrealist Short Stories of Abu Torab Khosravi. Journal of Narrative Studies, 8 (16), 339-390.##Hedayat, S. (1962). Three drops of blood. in Three drops of blood. Sixth edition. Tehran [in persian].##Herman, D. (2014). Fundamental elements in narrative theories. Translated by H. Safi. First edition, Tehran [in persian].##Jahn, M. (2005). Dream Narrative. In Herman, D. et al. Routledge Encyclopedia of Narrative Theory. Routledge.##Latifnejad, F. (2017). The formation and reception of text in contemporary poems (Nima, Sepehri and Babachahi) based on the cognitive approaches of Beaugrand-Dressler and Stockwell. Tehran [in persian].##Maarofi, A. (2004). Sailors of the Bluer Island. in Sailors of the Bluer Island. Tehran [in persian].##Najdi, B. (2019). Those years, autumn came twice a year. in Again from the same streets. Tehran [in persian].##Payandeh, H. (2011). The Inability to Speak: A Psychoanalytic Reading of the Story “Three Drops of Blood”. Persian Literary Review, 7-8, 67-88.##Prince, J. (2012). Narrative Studies, Form and Function of Narrative. Translated by M. Shahba, 2nd edition, Tehran [in persian].##Richardson, B. (2011). What is unnatural narrative theory. In J. Alber and R. Heinze (eds.), Unnatural narratives, unnatural narratology, 23–40. Berlin: de Gruyter.##Richardson, B. (2012). Causality in Narrative. Translated by Q. Ghasemipour. Book of the Month of Literature, 181, 12-16.##Richardson, B. (2019). A Poetics of Plot for the Twenty-First Century: Theorizing Unruly Narratives. Ohio State University Press.##Ryan, M. L. (1986 a). Embedded Narratives and Tellability. Style , 20,(3), Narrative Poetics, pp. 319-340. ##Ryan, M. L. (1986 b). Embedded narratives and the structure of plans. Text, 6 (1), pp. 107- 142.##Ryan, M. L. (1991). Possible worlds, artificial intelligence, and narrative theory. Indiana University Press.##Ryan, M. L. (2005). Tellability. In Herman, D. et al. Routledge Encyclopedia of Narrative Theory. Routledge.##Stockwell, P. (2014). Introduction to Cognitive Poetics. Translated by L. Sadeghi. Tehran [in persian].##Stockwell. P. (2017). The Language of Surrealism. Macmillan: Palgrave.##Thomas, B. (2011). Narrative, Basic Concepts and Methods of Analysis, Translated by H. Payandeh, Tehran [in persian].##Tolan, M. (2007). Narrative Studies, A Linguistic-Critical Introduction. Translated by S. F. Alavi and F. Nemati, Tehran [in persian].##Yan, M. (2019). Narratology: A Reader’s Guide to Narratology Theory. Translated by A. Harri, Tehran [in persian].##
دوره 9، شماره 18
آبان 1404
صفحه 136-91

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 28 فروردین 1403