1
دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهراء (س)، تهران، ایران
2
استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران
10.22034/jlc.2024.477083.1672
چکیده
چکیده لوسین گلدمن (1913ـ۱۹۷۰) با تأثیرپذیری از افکار مارکسیستی و دیدگاههای کارل مارکس، نظریۀ نقد ساختارگرایی تکوینی را براساس تأثیر متقابل میان متن ادبی و زیرساختهای اجتماعی حاکم بر جامعه بنا نهاد و در آن به تأثیر متقابل ادبیات و جامعه تأکید داشت. در پژوهش حاضر تلاش بر آن است تا به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد نقد جامعهشناختی و براساس نظریۀ ساختگرایی تکوینی گلدمن رمان حلیمه اثر محمد العروسی المطوی، نویسندۀ معاصر تونس در دو مرحلۀ دریافت و تشریح در زمینههایی مانند درونمایه، شخصیت و بسترهای سیاسیـ اجتماعی مورد بررسی و نقد جامعهشناختی قرار گیرد. نگارش رمان بر مبنای رخدادهای سیاسی اجتماعی تونس در دورۀ مورد بحث رمان و انطباق آن با این رخدادها مهمترین عاملی که رمان مورد نظر را قابل نقد براساس این نظریه کرده است. نتایج بهدست آمده نشاندهندۀ عدم دگرگونی بیشتر شخصیتهای رمان در طول داستان، تبدیل آگاهی فعلی برخی از شخصیتها به آگاهی ممکن، انطباق بستر سیاسی اجتماعی رمان بر حوادث دورۀ استقلال تونس و نگارش رمان بر مبنای رئالیسم اجتماعی است و درنهایت نیز همین امر به شکلگیری اعتراض مردم تونس به وضعیت موجود و تلاش برای انقلاب جهت تغییر اوضاع و در پایان رمان به نتیجۀ مورد نظر مردم تونس یعنی رسیدن به استقلال کشور منجر میشود.
ادهمی، ج. (1390). نقد جامعهشناختی رمان سفر محمود دولتآبادی. فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اسلامی سنندج، ۷، 35ـ ۵۴. آلوت، م. (1380). رمان به روایت رماننویسان. ترجمۀ ع.م. حقشناس. چاپ دوم. تهران: مرکز. امامی، ن. (1377). مبانی و روشهای نقد ادبی. تهران: دیبا. جزینی، م. (1378). پنج مقولۀ تئوری در ادبیات داستانی. تهران: نحل. دستغیب، ع. (1378). در آینۀ نقد. تهران: حوزۀ هنری. سارتر، ژ. (1370). ادبیات چیست؟ ترجمۀ ا. نجفی و م. رحیمی. چاپ هفتم. تهران: کتاب زمان. ستوده، ه. (1378). جامعهشناسی در ادبیات. تهران: آوای نور. شهبازی، آ.، و حسینی، م.، و عسگری حسنکلو، ع. (1393). نقد ساختارگرایی رمان همسایهها اثر احمد محمود. فصلنامه تخصصی مطالعات داستانی، 3(7)، 66ـ ۹۰. طلوعی، و.، و رضایی، م. ( 1386). ضرورت کاربست ساختارگرایی تکوینی در جامعهشناسی ادبیات (ساختارگرایی تکوینی در مقام روش)». مجلۀ جامعهشناسی ایران، 3، 3ـ ۲۷. العروسی المطوی، م. (۲۰۲۱). حلیمه. تونس: منشورات زخارف. عسگری، ع. (1387). سیر نظریههای نقد جامعهشناختی ادبیات. ادبپژوهشی، 4، 43ـ ۶۴. علایی، م. (1380). نقد ادبی و جامعهشناسی. کتاب ماه و ادبیات و فلسفه، 1۱ و 1۲(47)،20 – 33. فاضلی، ن. (1374). درآمدی بر جامعهشناسی هنر و ادبیات. فصلنامه علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، 7 و 8، 107ـ۱۳۳. فراروتی، ف. (1377). لوکاچ، گلدمن و جامعهشناسیِ رمان. درآمدی بر جامعهشناسی ادبیات. مجموعه مقاله، گزیده و ترجمۀ م.ج. پوینده. تهران: نقش جهان. قاضیزاده، ش.، معروف، ی.، و زینیوند، ت. (1403). بررسی و تحلیل عنصر پیرنگ در رمان «الوباء» اثر هانی الراهب. روایتشناسی، 15، ۳۳۷ ـ ۳۶۹. القصاب، ا. (۱۹۸۶). تاریخ تونس المعاصر ۱۸۸۱ ـ ۱۹۵۶. تعریب: حمادی الساحلی. تونس: الشرکة التونسیة للتوزیع. کوثری، م. (1379). تأملاتی در جامعهشناسی ادبیات. تهران: باز. گلدمن، ل. (1376). پیوند آفرینش ادبی با زندگی اجتماعی. ترجمۀ م.ج. پوینده. تهران: چشمه. گلدمن، ل. (1381). جامعهشناسی ادبیات (دفاع از جامعهشناسی رمان). ترجمۀ م.ج. پوینده. تهران: چشمه. مرادمند، ا. و رستمپور ملکی، رقیه (۱۴۰۴) جهاننگری و قهرمان مسئلهدار در رمان التوت المر اثر محمد العروسی المطوی بر پایۀ نظریۀ نقد ساختارگرایی تکوینی گلدمن. زبان و ادبیات عربی، ۲ (۴۱)، 67ـ۸۲. میرصادقی، ج.، و میرصادقی، م. (1377). واژهنامۀ هنر داستاننویسی. تهران: مهناز. ولک، ر.، و آستین، و. (1373). نظریۀ ادبیات. تهران: علمی و فرهنگی.