دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل گفتمان مکالمه در ترانة روایی «شاه مقصود»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسندة مسئول)
2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، محقق پسادکتری دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/jlc.2024.473123.1666
چکیده
تحلیل گفتمان مکالمه به عنوان روشی میان‌رشته‌ای، در بررسی متون از سطح جمله و کلام فراتر می‎رود و به بافت موقعیتی و اجتماعی شکل‌گرفته در متن توجه می‌کند. در این پژوهش از تحلیل گفتمان مکالمه‌ای بهره گرفته‎ایم. در این روش، می‎توان رسانه شامل: سینما، نمایش، شعر، داستان و... را در سه سطح بررسی کرد. این سه سطح عبارتند از: 1. ساختار زبان: از نظر کاربرد واژگان، ساخت‌های دستوری، ساخت جمله و فراگفتمان-ها؛ 2. ارتباطات فراجمله‌ای از نظرکنش‌های گفتاری، تلویحات مکالمه‌ای، توالی و جفت‌های هم‌جوار و نوبت‌گیری؛ 3 . بررسی مکالمه در ارتباط با کنش اجتماعی، یعنی قاب و ژانر و هرچه که در سطح گفتمانی قرار دارد. برای نشان دادن چگونگی عمل این روش در اثری ادبی، ترانة روایی «شاه مقصود»، سروده حسین صفا را انتخاب کردیم. این ترانه با مضمون اعتراض و پایداری است. نتایج پژوهش نشان می‎دهد: این ترانه با کاربرد مکالمه‌ای واقعی به مثابة متنی گفتمانی توانسته روایتی متفاوت در ارتباط بین‎نسلی پدید آورد. سطوح مختلف گفتمانی در این ترانه نشان از چگونگی ارتباط بین کنش‌های گفتمانی و کنش اجتماعی به کمک دانش زمینه‌ای مخاطب است. شاعر با کاربرد واژگان توصیفی راوی ضمن آگاهی با اندیشه‌ها و انتظارات اجتماعی مورد قبول اعضای جامعه به ویژه نسل جوان روایتی توأم با اعتراض و پایداری را بیان می‎کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آسابرگر، آ. (1398). تحلیل گفتمان کاربردی؛ فرهنگ عامه. رسانه‏ها و زندگی روزمره. ترجمة ح. پاینده. تهران: مروارید.##آقاگل‌زاده، ف. (1394). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##آقاگل‏زاده، ف.، و صیادی، ن. (1392). توصیف زبان‏شناختی ویژگی‏های واژگانی گفتمان مکالمة پیام کوتاه زنان و مردان فارسی زبان. نشریة مطالعات زبان‏ها و گویش‏های غرب ایران، 1، 21-46##آقاگل‏زاده، ف.، و طارمی، ط. (1395). تحلیل زبان‏شناختی گفتمان‏های رقیب در پروندۀ بورسیه‏های تحصیلی: رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف. جستارهای زبانی، 6 (34)، 391-414.##پالتریج، ب. (1396). درآمدی بر تحلیل گفتمان. ترجمة ط. همتی. تهران: نشر نویسة پارسی.##پونتروتو، د. (1390). نقش انسجام‌دهندة استعارۀ شناختی در گفتمان مکالمه. ترجمة ت. امراللهی. در مجموعه مقالات استعاره و مجاز با رویکرد شناختی. گردآوری آنتونیو بارسلونا. ترجمة فرزان سجودی، لیلا صادقی، تینا امراللهی. تهران: نقش جهان.##ریما مکاریک، ا. (1385). دانشنامۀ نظریۀ ادبی معاصر. ترجمۀ م. نبوی و م. مهاجر. تهران: آگه.##شرفی، م.ر. (1382). مجموعه مقالات گسست نسل‎ها. تهران: پژوهشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی.##شعیری، ح.ر. (1385). تجزیه و تحلیل نشانه معناشناختی گفتمان. تهران: سمت.##شعیری، ح.ر. (1394). مقاومت ممارست و مماشات: گفتمانی قلمروهای گفتمان و کارکردهای نشانه ـ معناشناختی آن. جامعه‌شناسی ایران، ۱، ۱۱۰ – ۱۲۸.##شعیری، ح.ر.، و ترابی، ب. (1391). بررسی شرایط تولید و دریافت معنا در ارتباط گفتمانی. دانشگاه الزهرا(س)، 6، 23-49.##صنعتی، م. (1380). تحلیل‏های روان‌شناختی در هنر و ادبیات. تهران: مرکز.##فاولر، ر. (1395). سبک و زبان در نقد ادبی. ترجمة م. مشرف. تهران: سخن.##فرکلاف، ن. (1380) تحلیل انتقادی گفتمان. گروه مترجمان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‏ها.##گروه مؤلفان (1369). زبان‌شناسی و نقد ادبی (مجموعه مقالات). ترجمة م. خوزان و ح. پاینده. تهران: نی.##لیکاف. ج.، و جانسون، م. (1395). استعاره‏هایی که با آن‏ها زندگی می‏کنیم. ترجمة ه. آقاابراهیمی. تهران: علم.##میلز، س. (1382). گفتمان. ترجمة ف. محمدی. زنجان: هزارة سوم.##نوروزپور. ل.، محمدی‏نژاد، م.، و قربان‏پور، ن. (1400). گفتمان مکالمه‏ای، روشی در تحلیل مکالمه در متون روایی و تاریخی. مطالعات زبانی و بلاغی، 25، 357-354.##ولک، ر. (1383). تاریخ نقد جدید. ترجمة س. ارباب شیانی. تهران: نیلوفر.##ون‏دایک، ت. (1394). تحلیل متن و گفتمان. ترجمة پ. کی فرخی. آبادان: پرسش.##Aghagolzadeh, F. (2015). Critical Discourse Analysis. Tehran: Scientific and Cultural Publications Company.##Aghagolzadeh, F., & Sayyadi, N. (2013). Linguistic Description of Lexical Features in the Conversational Discourse of SMS among Persian-Speaking Men and Women.Journal of Studies of Languages and Dialects of Western Iran, 1, 21-46.##Aghagolzadeh, F., & Tarem, T. (2016). Linguistic Analysis of Competing Discourses in the Case of Academic Scholarships: A Critical Discourse Analysis Approach Based on Fairclough.Bimonthly Journal of Linguistic Inquiries, 6(34), 391-414.##Asa Berger, A. (2019). Applied Discourse Analysis; Popular Culture, Media, and Everyday Life(H. Payande, Trans.). Tehran: Morvarid.##Eggins,s& Slade, D. (1997). Analyzing casual Conversation. London: Cassell.## Fairclough, N. (2001). Critical Discourse Analysis(Group of Translators). Tehran: Media Studies and Research Center.## Fowler, R. (2016). Style and Language in Literary Criticism(M. Mosharraf, Trans.). Tehran: Sokhan.##Group of Authors. (1990). Linguistics and Literary Criticism (Collection of Articles)(M. Khuzan & H. Payande, Trans.). Tehran: Ney.##Hyland, Ken. (2005). Metadiscourse: Exploring Interaction in Writing. 1st Edition. Bloomsbury Academic.##Lakoff, G., & Johnson, M. (2016). Metaphors We Live By(H. Agha Ebrahimi, Trans.). Tehran: Elm Publishing.## Mills, S. (2003). Discourse (F. Mohammadi, Trans.). Zanjan: Hezareh Sevvom.##Norouzpour, L., Mohamadinejad, M., & Ghorbanpour, N. (2021). Conversational Discourse: A Method for Analyzing Conversation in Narrative and Historical Texts.Linguistic and Rhetorical Studies, 12(25), 354-357.##Paltridge, B. (2017). An Introduction to Discourse Analysis(T. Hamati, Trans.). Tehran: Neveseye Parsi.##Pontoretto, D. (2011). The Cohesive Role of Cognitive Metaphor in Conversational Discourse (T. Amrollahi, Trans.). InCollection of Articles on Metaphor and Metonymy with a Cognitive Approach(Compiled by A. Barcelona, Translated by F. Sojoudi, L. Sadeghi, T. Amrollahi). Tehran: Naghsh-e Jahan.##Renkema, Jan. (2012. Introduction to Discourse Studies. John Benjamins publishing Compan. university of Tilburg.##Rima Makaryk, I. (2006). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory(M. Nabavi & M. Mohajer, Trans.). Tehran: Agah.##Sanati, M. (2001). Psychological Analyses in Art and Literature . Tehran: Markaz.##Shairi, H. R. (2006). Semiotic-Semantic Analysis of Discourse . Tehran: SAMT.##Shairi, H. R. (2015). Resistance, Practice, and Appeasement: The Territories of Discourse and their Semiotic-Semantic Functions. Iranian Journal of Sociology, 16(1), 110-128.## Shairi, H. R., & Torabi, B. (2012). Investigating the Conditions of Meaning Production and Reception in Discursive Communication. Biannual Scientific-Research. Journal of Alzahra University, 3(6), 23-49.## Sharifi, M. R. (2003). Collection of Articles on the Generation Gap. Tehran: Institute for Humanities and Social Studies.## Van Dijk, T. A. (2015). Text and Context Analysis (P. Key Farrokhi, Trans.). Abadan: Porsesh.## Wellek, R. (2004). A History of Modern Criticism(S. Arbab Sheybani, Trans.). Tehran: Niloufar.##Wetherell, M. et al. (2003). Discourse As Data. London: Sage Publications Ltd.##Woffitt, R. (2005). Conversation analysis and discourse analysis: A Comparative and critical introduction. London: Sage.##
دوره 9، شماره 18
آبان 1404
صفحه 438-406

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1403