دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطوره‏ای و تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس، مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی
2 دانش ‏اموخته کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس
10.22034/jlc.2025.462180.1650
چکیده
در منابع فارسی، به‏ویژه شاهنامه، اسطورۀ افراسیاب یک ضدقهرمان، فرصت‏طلب، دشمن ایرانیان، شخصیتی اهریمنی جنگ‏جو و جادوگر، در تقابل با اسطوره‏قهرمانانی چون منوچهر، کیکاووس، کیخسرو، سیاوش، زال، رستم و ... معرفی شده است. او نبیرۀ فریدون (ایرانی‏تبار) و شخصیتی با کنش‏هایی بیشتر منفی است. کسی که همیشه در پیِ پیروزی و حکومت بر ایران بوده و در نتیجه جنگ‏ و خون‏ریزی‏های بسیار به راه انداخته است، اما در منابع ترک، به ویژه منابع متأخر، افراسیاب، «آلپ.ار.تونگا»ست؛ شخصیتی تاریخی، برجسته و بسیار قدرتمند که قهرمان ملت ترک و نخستین هاکان (خان) آنان است؛ کسی که درپیِ تشکیل دولتی یک‏پارچه برای ترکان بود و در ذهن و حافظۀ ترکان نماد شجاعت و جنگاوری است و شخصیتی حقیقی- تاریخی دارد. به‏زعم برخی منابع متأخر ترک فردوسی در بیان این شخصیت به تحریف روی آورده، آلپ ار تونگا را افراسیاب نامیده است. در این پژوهش، به‏روش تطبیقی، شخصیت افراسیاب/ آلپ ار تونگا با تکیه بر منابع فارسی، به‏ویژه شاهنامه، و منابع ترک مانند دیوان لغت ترک، قوتادگو بیلیک (منابع متقدم) و کتاب هاکانِ توران، آلپ ار تونگا (نمونه‏ای از منابع متأخر) بررسی و تحلیل شده است و ضمن بیان تمامی الگوهای رفتاری این شخصیت، میزان تطبیق شخصیت اسطوره‏ای افراسیاب بر آلپ.ار.تونگا بررسی شده است. نتیجۀ تحقیق نشان می‏دهد که با ‏دو شخصیت روبرو هستیم؛ یکی اسطوره‏ای و دیگری تاریخی؛ همچنین شخصیت این اسطوره بر مبنای کهن الگوی یونگ قابل تطبیق بر کهن‏الگوی جنگ‏جو و جادوگر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 خرداد 1404

  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1403