1
دانشگاه تربیت مدرس، مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی
2
دانش اموخته کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس
10.22034/jlc.2025.462180.1650
چکیده
در منابع فارسی، بهویژه شاهنامه، اسطورۀ افراسیاب یک ضدقهرمان، فرصتطلب، دشمن ایرانیان، شخصیتی اهریمنی جنگجو و جادوگر، در تقابل با اسطورهقهرمانانی چون منوچهر، کیکاووس، کیخسرو، سیاوش، زال، رستم و ... معرفی شده است. او نبیرۀ فریدون (ایرانیتبار) و شخصیتی با کنشهایی بیشتر منفی است. کسی که همیشه در پیِ پیروزی و حکومت بر ایران بوده و در نتیجه جنگ و خونریزیهای بسیار به راه انداخته است، اما در منابع ترک، به ویژه منابع متأخر، افراسیاب، «آلپ.ار.تونگا»ست؛ شخصیتی تاریخی، برجسته و بسیار قدرتمند که قهرمان ملت ترک و نخستین هاکان (خان) آنان است؛ کسی که درپیِ تشکیل دولتی یکپارچه برای ترکان بود و در ذهن و حافظۀ ترکان نماد شجاعت و جنگاوری است و شخصیتی حقیقی- تاریخی دارد. بهزعم برخی منابع متأخر ترک فردوسی در بیان این شخصیت به تحریف روی آورده، آلپ ار تونگا را افراسیاب نامیده است. در این پژوهش، بهروش تطبیقی، شخصیت افراسیاب/ آلپ ار تونگا با تکیه بر منابع فارسی، بهویژه شاهنامه، و منابع ترک مانند دیوان لغت ترک، قوتادگو بیلیک (منابع متقدم) و کتاب هاکانِ توران، آلپ ار تونگا (نمونهای از منابع متأخر) بررسی و تحلیل شده است و ضمن بیان تمامی الگوهای رفتاری این شخصیت، میزان تطبیق شخصیت اسطورهای افراسیاب بر آلپ.ار.تونگا بررسی شده است. نتیجۀ تحقیق نشان میدهد که با دو شخصیت روبرو هستیم؛ یکی اسطورهای و دیگری تاریخی؛ همچنین شخصیت این اسطوره بر مبنای کهن الگوی یونگ قابل تطبیق بر کهنالگوی جنگجو و جادوگر است.
حاجیان,خدیجه و الیاس اوغلو چارییو,حدیث . (1404). مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطورهای و تاریخی. (e221821). دو فصلنامه روایت شناسی, (), e221821 doi: 10.22034/jlc.2025.462180.1650
MLA
حاجیان,خدیجه , و الیاس اوغلو چارییو,حدیث . "مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطورهای و تاریخی" .e221821 , دو فصلنامه روایت شناسی, , , 1404, e221821. doi: 10.22034/jlc.2025.462180.1650
HARVARD
حاجیان خدیجه, الیاس اوغلو چارییو حدیث. (1404). 'مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطورهای و تاریخی', دو فصلنامه روایت شناسی, (), e221821. doi: 10.22034/jlc.2025.462180.1650
CHICAGO
خدیجه حاجیان و حدیث الیاس اوغلو چارییو, "مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطورهای و تاریخی," دو فصلنامه روایت شناسی, (1404): e221821, doi: 10.22034/jlc.2025.462180.1650
VANCOUVER
حاجیان خدیجه, الیاس اوغلو چارییو حدیث. مطالعه تطبیقی افراسیاب و آلپ.ار.تونگا: بازنمایی اسطورهای و تاریخی. دو فصلنامه روایت شناسی, 1404; (): e221821. doi: 10.22034/jlc.2025.462180.1650