دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

شگردهای تشریک مخاطب با متن در ادبیات داستانی معاصر: نمونه‌پژوهی داستان‌هایی از زویا پیرزاد (سه‌کتاب و عادت می‌کنیم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران.
10.22034/jlc.2025.517021.1721
چکیده
این پژوهش، از منظر دانش معانی، به بررسی «شیوه‌های تشریک مخاطب با متن» در داستان‌های کوتاه زویا پیرزاد پرداخته است. دگرگونی‌های اجتماعی دنیای معاصر، تغییرات عمده‌ای را در برخی از جنبه‌های علوم اجتماعی، هنر و ادبیات پدیدآورده است و زیبایی‌شناسی آثار ادبی نیز از این قاعده مستثنی نیست و از این‌رو نظریات متفاوتی در باب بلاغت متون نو پدید آمده است؛ اگر زمانی بلاغت سخن گفتن به اقتضای حال مخاطب بود، امروزه، با مخاطب بلیغ سروکار داریم که این مخاطب بلیغ با متن در ارتباط است نه مؤلف. یکی از مسائلی که در بررسی متون معاصر فارسی اهمیت دارد، بررسی ویژگی‌های بلاغی آنها با توجه به اقتضائات آفرینش متون در دنیای مدرن است، بسیاری از شگردهای بلاغی دنیای قدیم، امروزه برای بررسی قالب‌هایی مانند رمان و داستان کوتاه، پاسخگو نیستند و باید عناصر زیبایی‌شناسانة این متون به‌طور مستقل و مجزا مورد بررسی قرار گیرند؛ کاری که تاکنون کمتر بدان توجه شده است. به نظر می‌رسد در متون بررسی شده (مجموعه داستان کوتاه سه کتاب و رمان عادت می‌کنیم)، شگرد بلاغی تشریک مخاطب با متن، نقش عمده‌ای در همدلی مخاطب با روایات داستانی داشته است. بررسی‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تشریک مخاطب با متن از طریق برخی از شگردها در این متون مشهود است؛ این شگردها عبارتند از: حذف، پرسش بلاغی تشریکی، خلأ، ایجاد تردید، تاخیر و ... . به نظر می‌رسد این شگردهای بلاغی، در بسیاری دیگر از متون داستانی مدرن قابل بررسی هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اعلایی، م.، و شکریان، م. (1395). کارکرد توصیف در چند داستان کوتاه معاصر فارسی. فصلنامة پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 42، 87ـ 118.##اقبالی، ا.، و علی‌محمدی، ج. (1392). تشبیه مضمر در شعر سنت‌گرای معاصر، انواع و کارکردهای آن. زبان و ادب فارسی، 228، 1-32.##آیزر، و. (1372). فرآیند خواندن: نگرش پدیدارشناختی. ترجمة روبرت صافاریان. کیهان فرهنگی، 101، 24-26.##ایگلتن، ت. (1368). پیش‌درآمدی بر نظریة ادبی معاصر. ترجمة ع. مخبر. ویراست دوم. تهران: نشر مرکز.##پورنامداریان، ت. (1387). بلاغت مخاطب و گفت‌وگوی با متن. نقد ادبی، 1، 11-37.##پیرزاد، ز. (1384). عادت می‌کنیم. تهران: مرکز.##پیرزاد، ز. (1385). سه‌کتاب. تهران: مرکز.##پین، م. (1382). فرهنگ اندیشة انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته. ترجمة پ. یزدان‌جو. تهران: نشر مرکز.##تامس، ب. (1400). روایت (مفاهیم بنیادی و روش‌های تحلیل). ترجمة ح. پاینده. تهران: مروارید.##جعفری، م. (1393). نقدی بر بلاغت سنتی. پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، 16، 11-42.##دشتی آهنگر، م. (1395). پرسش بلاغی تشریکی. فنون ادبی، 16، 119-136.##ریچاردز، آ. ا. (1382). فلسفة بلاغت. ترجمة ع. محمدی آسیابادی. تهران: قطره.##ریمون‌کنان، ش. (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمة ا. حری. تهران: نیلوفر.##صادقی، ل. (1389). نقش‌های سکوت ارتباطی در خوانش متون ادبیات داستانی. فصل‌نامة علمی‌پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 91، 211-187.##صهبا، ف. (1392). کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن. تهران: آگه.##ضیمران، م. (1386). ژاک دریدا و متافیزیک حضور. تهران: هرمس.##فتوحی، م. (1386). نگاهی انتقادی به مبانی نظری و روش‌های بلاغت سنتی. ادب‌پژوهی، 3، 9-37.##کوش، س. (1400). اصول و مبانی تحلیل متون ادبی. ترجمة ح. پاینده. تهران: مروارید.##لان، ک. (1398). ویتگنشتاین و گادامر (به‌سوی فلسفة پساتحلیلی). ترجمة م. عابدینی‌فرد. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.##مارتین، و. (1391). نظریه‌های روایت. ترجمة م. شهبا. تهران: هرمس.##مکاریک، ا. ر. (1385). دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة م. مهاجر و م. نبوی. تهران: آگاه.##معین، م. (1378). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.##موسوی ‌بجنوردی، ک. (1383). دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج 12. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.##نظرزاده، ر. (1382). هر متن ناتمام است (سیری در پدیدارشناسی نظریة دریافت مخاطب). فارابی، 50، 173ـ 190.##ولک، ر.، وارن، آ. (1390). نظریة ادبیات. ترجمة ض. موحد و پ. مهاجر. تهران: نیلوفر.##سلدن، و ویدسون، پ. (1377). راهنمای نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة عباس مخبر. تهران: طرح نو.##A‘laii, M., & Shakarian, M. (2016). The function of description in several contemporary Persian short stories. Quarterly Journal of Research in Persian Language and Literature, 42, 87–118. [in Persian]##Abrams, M. H. (1999). A glossary of literary terms. Heinle & Heinle.##Barthes, R. (1974). S/Z (R. Miller, Trans.). Blackwell.##Dashti Ahangar, M. (2016). Participatory rhetorical question. Literary Techniques, No. 16, 119–136. [in Persian]##Eagleton, T. (1989). An introduction to contemporary literary theory (A. Mokhber, Trans.; 2nd ed.). Markaz. [in Persian]##Eqbali, E., & Alimohammadi, J. (2013). Implicit simile in contemporary traditionalist poetry: Its types and functions. Persian Language and Literature, No. 228, 1–32. [in Persian]##Fotouhi, M. (2007). A critical look at the theoretical foundations and methods of traditional rhetoric. Adab-Pazhoughi, No. 3, 9–37. [in Persian]##Iser, W. (1993). The reading process: A phenomenological approach (R. Safarian, Trans.). Keyhan-e Farhangi, No. 101, 24–26. [in Persian]##Jafari, M. (2014). A critique of traditional rhetoric. Studies in Literary Criticism and Stylistics, No. 16, 11–42. [in Persian]##Koosh, S. (2021). Principles and foundations of literary text analysis (H. Payandeh, Trans.). Morvarid Publications. [in Persian]##Lawn, C. (2019). Wittgenstein and Gadamer: Toward a post-analytic philosophy (M. Abedini-Fard, Trans.). Parseh Book Translation and Publishing House. [in Persian]##Makaryk, I. R. (2006). Encyclopedia of contemporary literary theory (M. Mohajer & M. Nabavi, Trans.). Agah Publications. [in Persian]##Martin, W. (2012). Recent theories of narrative (M. Shahba, Trans.). Hermes Publications. [in Persian]##Moein, M. (1999). Persian dictionary. Amir Kabir. [in Persian]##Mousavi Bojnourdi, K. (2004). The great Islamic encyclopedia (Vol. 12). Center for the Great Islamic Encyclopedia. [in Persian]##Nazarzadeh, R. (2003). Every text is incomplete: A survey of the phenomenology of reader-response theory. Farabi, 13th year, No. 50, 173–190. [in Persian]##Payne, M. (2003). A dictionary of cultural and critical theory from the Enlightenment to postmodernity (P. Yazdanjoo, Trans.). Markaz. [in Persian]##Pirzad, Z. (2005). We get used to it. Markaz. [in Persian]##Pirzad, Z. (2006). Three books. Markaz. [in Persian]##Pournamdarian, T. (2008). Audience rhetoric and dialogue with the text. Literary Criticism, No. 1, 11–37. [in Persian]##Richards, I. A. (2003). The philosophy of rhetoric (A. Mohammadi Asiabadi, Trans.). Qatreh. [in Persian]##Rimmon-Kenan, S. (2008). Narrative fiction: Contemporary poetics (A. Hari, Trans.). Niloufar. [in Persian]##Sadeghi, L. (2010). The roles of communicative silence in reading literary narrative texts. Scholarly Quarterly of Research in Persian Language and Literature, No. 91, 187–211. [in Persian]##Sahba, F. (2013). The function of ambiguity in the process of text reading. Agah Publications. [in Persian]##Selden, R., & Widdowson, P. (1998). A reader’s guide to contemporary literary theory (A. Mokhber, Trans.). Tarh-e No. [in Persian]##Toolan, M. (2021). Narrative: A critical linguistic introduction (H. Payandeh, Trans.). Morvarid Publications. [in Persian]##Wellek, R., & Warren, A. (2011). Theory of literature (Z. Movahed & P. Mohajer, Trans.). Niloufar. [in Persian]##Zeymaran, M. (2007). Jacques Derrida and the metaphysics of presence. Hermes. [in Persian]##
دوره 10، شماره 20
مهر 1405
صفحه 256-213

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 27 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1404