دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مقایسه و تحلیل کانونی‌سازی در رمان‏های زن‌نوشت دهۀ هفتاد و هشتاد شمسی مطالعۀموردی: جزیرۀ سرگردانی؛ چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، پژوهشکدۀ زبان و ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
2 دانشیار زبان‌شناسی، پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
3 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، پژوهشکدۀ زبان و ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. (نویسندۀ مسئول)
10.22034/jlc.2025.486023.1684
چکیده
کانونی‌سازی یکی از سازه‌های بنیادین روایت است و با تحلیل آن می‌توان به بازنگری شکل و محتوای روایت پرداخت. مسئلۀ پژوهش این است که همانندی‌ها و ناهمانندی‌های کانونی‌سازی در رمان‌هایی که پیوند یا گسست معناداری دارند، چه تفاوت‌ها یا شباهت‌هایی را در گفتمان روایی نشان می‌دهد؟ رمان‌های زن‌نوشت دهۀ هفتاد و هشتاد شمسی، و به‌طور مشخص، جزیرۀ سرگردانی، نوشتۀ سیمین دانشور و چراغ‏ها را من خاموش می‌کنم، نوشتۀ زویا پیرزاد به‎عنوان مطالعۀ موردی برگزیده شدند. چارچوب نظری تحقیق، کانونی‌سازی روایت با تأکید بر «انواع کانونی‌سازی» و «وجوه کانونی‌سازی» است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد شکل کانونی‌سازی با محتوای کانونی‌شده تناسب دارد. در رمان جزیرۀ سرگردانی که ابتدای دهۀ هفتاد نوشته شده، کانونی‌سازی میان راوی و شخصیت‌ها دست‎به‌دست می‌شود؛ توزیع کانونی‌سازهای بیرونی و درونی، متنوع و متناوب است؛ و وجوه کانونی‌سازی هر سه نوع ادراکی، روان‌شناختی و ایدئولوژیک را دربرمی‌گیرد. این شکل روایتگری، محتوای کانونی‌شده، یعنی سرگردانی شخصیت را پشتیبانی می‌کند. در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم، کانونی‌ساز راوی-شخصیت است و هم‌او کانونی‌شده است؛ توزیع کانونی‌سازهای بیرونی و درونی به این شکل است که در بیشتر پاره‌روایت‌ها با غلبۀ کانونی‌ساز بیرونی و جهت‌گیری ادراکی بیشتر به مکان خانه و کنش خانه‌داری محدود است، و بعد همان کانونی‌شدۀ بیرونی (خانه/خانه‌داری) با وجه روان‌شناختی کانونی‌سازی درونی گره می‌خورد که احساس راوی-کانونی‌ساز را نسبت به آنچه با کانونی‌سازی بیرونی بیان شده، در کانون دید قرار می‌دهد. این شیوۀ کانونی‌سازی از محتوای کانونی‌شدۀ رمان که مستغرق بودن در روزمرگی است، پشتیبانی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

بامشکی، س. (1391). روایت‏شناسی داستان‏های مثنوی. تهران: هرمس.##بری، پ. (1400). روایت‏شناسی، نظریه و کاربرد در: نقد ادبی با رویکرد روایت‏شناسی. ترجمة حسین پاینده. تهران: نیلوفر. صص 69 ـ 19.##پاینده، ح. (1381). سیمین دانشور: شهرزادی پسا‌مدرن. متن پژوهی ادبی، 6(15)، 57 ـ 82.##پاینده، ح. (1397). نظریه و نقد ادبی. تهران: نیلوفر.##پیرزاد، ز. (1380). چراغ‏ها را من خاموش می‏کنم. چاپ اول. تهران: مرکز.##تامس، ب. (1400). روایت: مفاهیم بنیادی و روش‏های تحلیل. ترجمۀ حسین پاینده. تهران. مروارید.##تولان، م. (1393). روایت‏شناسی: درآمدی زبان شناختی-انتقادی. ترجمة ف. نعمتی. تهران: سمت.##حاجتی، س، و رضی، ا. (1395) خوانش پسااستعماری رمان جزیرة سرگردانی. متن‌پژوهی ادبی، 20(68)، 41 ـ 65.##حسن‌زاده دستجردی، ا. (1394). تحلیل ساختار رمان چراغ‏ها را من خاموش می‏کنم براساس کهن الگوی سفر قهرمان. فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، 11(39)، 49 ـ 74.##دانشور، س. (1372). جزیرۀ سرگردانی. چاپ اول. تهران: خوارزمی.##دهقان نیری، ع.، و خلقتی، م. (1397). چه کسی چراغ‏ها را خاموش می‏کند؟ تحلیل رمان چراغ‌ها را من خاموش می‏کنم براساس نظریۀ گروه خاموش. جامعه‏شناسی هنر و ادبیات، 100، 63 ـ 93.##ژنت، ژ. (1398). گفتمان روایت؛ جستاری در باب روش. ترجمة م. زواریان. تهران: سمت.##سلیمی کوچی، ا.، و سکوت جهرمی، ف. (1391). گفت‌و‌گومداری و چندصدایی در رمان جزیرة سرگردانی. پژوهش ادبیات معاصرجهان، 17(2)، 77 ـ 91.##سمانه، ر.، و ایران‌زاده، ن. (1402). ادراک خانه در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‏کنم برمبنای نظریۀ پدیدارشناسی ادراک. نقد و نظریۀ ادبی، 15، 27 ـ 48.##صدری، ف.،. نامدار، ل.، و طاهری، ج. (1401). تحلیل مؤلفۀ کانونی‌شدگی با تأکید بر وجوه روان‌شناسی در داستان چراغ‌ها را من خاموش می‏کنم اثر زویا پیرزاد. مجلۀ سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، 75، 199 ـ 211.##لینت ولت، ژ. (1398). ابعاد روایت‏پردازی؛ مضمون، ایدئولوژی، هویت. ترجمۀ ن. حجازی. تهران. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##مارتین، و. (1384). نظریه‏های روایت. تهران: هرمس. ##مرادی، ا. (1400). بررسی سرگشتگی و تصمیم در رمان جزیرۀ سرگردانی براساس اصول روان‌‌شناسی وجودی (آرای اروین یالوم). مطالعات داستانی، 7(1)، 251ـ 272.##مظفری، س.، و جعفری‌زاده مالمیری، ح. (1400). صدای روایت، زمان روایت و کانونی‌سازی در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم نوشتۀ زویا پیرزاد با تکیه بر نظریۀ روایت‌شناختی ژرار ژنت. مطالعات شهریارپژوهی، 8(28)، 93 ـ 114.##مکاریک، ا. (1385). دانشنامة نظریه‏های ادبی معاصر. ترجمة م. مهاجر و م. نبوی. تهران: آگه.##میاحی، ا.، و علیا، م. (1401). تحلیل کرونوتوپ خانه در رمان چراغ‏ها را من خاموش می‏کنم اثر زویا پیرزاد. نقد و نظریۀ ادبی، 7(13)، 5 ـ 27.##نجفی عرب، م. (1394). نقد و تحلیل رمان چراغ‌‌ها را من خاموش می‏کنم از منظر زبان و جنسیت. علوم ادبی، 4(7)، 181 ـ 212.##نظامی گنجه‌ای، ا. (1378). خسرو و شیرین. به کوشش س. حمیدیان. تهران: قطره.##یان، م. (1400). کانونی‏سازی در روایت در: نقد ادبی با رویکرد روایت‌شناسی. ترجمة ح. پاینده. تهران: نیلوفر.##یانس، ن.، پاشایی فخری، ک.، و عادل‌زاده، پ. (1398). سبک‌شناسی دیدگاه فمینیستی در کتاب چراغ‏ها را من خاموش می‏کنم براساس دیدگاه لوکاچ. مطالعات ادبیات تطبیقی، 51، 309 ـ 329.##Bamshki, S. (2012). Narratology of the Stories of the Masnavi. Tehran: Hermes.##Barry, P. (2021). Narratology, Theory and Application in Literary Criticism with a Narratological Approach. Translated by Hossein Payandeh. Tehran: Niloufar, pp. 19–69.##Daneshvar, S. (1993). Wandering Island. First edition. Tehran: Kharazmi.##Dehqan Neyri, A., & Khalqati, M. (2018). ‘Who Turns Off the Lights? An Analysis of the Novel I’ll Turn Off the Lights Based on the Theory of the Silent Group’. Sociology of Art and Literature, 100, 63–93.##Genette, G. (2019). Narrative Discourse: An Essay in Method. Translated by M. Zavarian. Tehran: Samt.##Hajati, S., & Razi, A. (2016). ‘A Postcolonial Reading of the Novel Wandering Island’. Literary Text Studies, 20(68), 41–65.##Hassanzadeh Dasjerdi, A. (2015). ‘Structural Analysis of the Novel I’ll Turn Off the Lights Based on the Hero’s Journey Archetype’. Quarterly Journal of Mystical and Mythological Literature, 11(39), 49–74.##Lintvelt, J. (2019). Narrative Dimensions: Theme, Ideology, Identity. Translated by N. Hejazi. Tehran: Elmi va Farhangi Publishing.##Makarik, A. (2006). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory. Translated by M. Mohajer & M. Nabavi. Tehran: Agah.##Martin, W. (2005). Theories of Narrative. Tehran: Hermes.##Miayhi, A., & Aliya, M. (2022). ‘Analysis of the Chronotope of the House in the Novel I’ll Turn Off the Lights by Zoya Pirzad’. Literary Criticism and Theory, 7(13), 5–27.##Moradi, A. (2021). ‘An Examination of Confusion and Decision-Making in the Novel Wandering Island Based on Existential Psychology and the Views of Irvin Yalom’. Narrative Studies, 7(1), 251–272.##Mozaffari, S., & Jafrizadeh Malmiri, H. (2021). ‘Narrative Voice, Narrative Time, and Focalization in the Novel I’ll Turn Off the Lights by Zoya Pirzad Based on Gérard Genette’s Narratological Theory’. Shahriyar Studies, 8(28), 93–114.##Najafi Arab, M. (2015). ‘A Critical Analysis of the Novel I’ll Turn Off the Lights from the Perspective of Language and Gender’. Literary Sciences, 4(7), 181–212.##Nizami Ganjavi, A. (1999). Khosrow and Shirin. Edited by S. Hamidian. Tehran: Qatreh.##Payandeh, H. (2002). ‘Simin Daneshvar: A Postmodern Scheherazade’. Literary Text Studies, 6(15), 57–82.##Payandeh, H. (2018). Literary Theory and Criticism. Tehran: Niloufar.##Pirzad, Z. (2001). I’ll Turn Off the Lights. First edition. Tehran: Markaz.##Sadri, F., Namdar, L., & Taheri, J. (2022). ‘Analysis of the Component of Focalization with Emphasis on Psychological Aspects in the Story I’ll Turn Off the Lights by Zoya Pirzad’. Journal of Persian Prose and Poetry Stylistics, 75, 199–211.##Salimi Kuchi, A., & Sokoot Jahromi, F. (2012). ‘Dialogism and Polyphony in the Novel Wandering Island’. Research in Contemporary World Literature, 17(2), 77–91.##Samaneh, R., & Iranzadeh, N. (2023). ‘The Perception of Home in the Novel I’ll Turn Off the Lights Based on the Theory of Phenomenology of Perception’. Literary Criticism and Theory, 15, 27–48.##Thomas, B. (2021). Narrative: Basic Concepts and Methods of Analysis. Translated by Hossein Payandeh. Tehran: Morvarid.##Toolan, M. (2014). Narratology: A Linguistic-Critical Introduction. Translated by F. Nemati. Tehran: Samt.##Yan, M. (2021). Focalization in Narrative in Literary Criticism with a Narratological Approach. Translated by H. Payandeh. Tehran: Niloufar.##Yans, N., Pashaei, F. K., & Adelzadeh, P. (2019). A Feminist Perspective on Style in the Book I’ll Turn Off the Lights Based on Lukács’s View. Comparative Literature Studies, 51, 309–329.##
دوره 10، شماره 20
مهر 1405
صفحه 133-75

  • تاریخ دریافت 08 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 22 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 06 شهریور 1404