دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مقایسه و تحلیل کانونی‌سازی در رمان‏های زن‌نوشت دهۀ هفتاد و هشتاد شمسی مطالعۀموردی: جزیرۀ سرگردانی؛ چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2 دانشیار زبان‌شناسیِ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
10.22034/jlc.2025.486023.1684
چکیده
کانونی‌سازی یکی از سازه‌های بنیادین روایت است و با تحلیل آن می‌توان به بازنگری شکل و محتوای روایت پرداخت. مسئلۀ پژوهش این است که همانندی‌ها و ناهمانندی‌های کانونی‌سازی در رمان‌هایی که پیوند یا گسست معناداری دارند، چه تفاوت‌ها یا شباهت‌هایی را در گفتمان روایی نشان می‌دهد؟ رمان‌های زن‌نوشت دهۀ هفتاد و هشتاد شمسی، و به‌طور مشخص، جزیرۀ سرگردانی، نوشتۀ سیمین دانشور و چراغ‏ها را من خاموش می‌کنم، نوشتۀ زویا پیرزاد به‎عنوان مطالعۀ موردی برگزیده شدند. چارچوب نظری تحقیق، کانونی‌سازی روایت با تأکید بر «انواع کانونی‌سازی» و «وجوه کانونی‌سازی» است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد شکل کانونی‌سازی با محتوای کانونی‌شده تناسب دارد. در رمان جزیرۀ سرگردانی که ابتدای دهۀ هفتاد نوشته شده، کانونی‌سازی میان راوی و شخصیت‌ها دست‎به‌دست می‌شود؛ توزیع کانونی‌سازهای بیرونی و درونی، متنوع و متناوب است؛ و وجوه کانونی‌سازی هر سه نوع ادراکی، روان‌شناختی و ایدئولوژیک را دربرمی‌گیرد. این شکل روایتگری، محتوای کانونی‌شده، یعنی سرگردانی شخصیت را پشتیبانی می‌کند. در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم، کانونی‌ساز راوی-شخصیت است و هم‌او کانونی‌شده است؛ توزیع کانونی‌سازهای بیرونی و درونی به این شکل است که در بیشتر پاره‌روایت‌ها با غلبۀ کانونی‌ساز بیرونی و جهت‌گیری ادراکی بیشتر به مکان خانه و کنش خانه‌داری محدود است، و بعد همان کانونی‌شدۀ بیرونی (خانه/خانه‌داری) با وجه روان‌شناختی کانونی‌سازی درونی گره می‌خورد که احساس راوی-کانونی‌ساز را نسبت به آنچه با کانونی‌سازی بیرونی بیان شده، در کانون دید قرار می‌دهد. این شیوۀ کانونی‌سازی از محتوای کانونی‌شدۀ رمان که مستغرق بودن در روزمرگی است، پشتیبانی می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 شهریور 1404

  • تاریخ دریافت 08 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 22 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 06 شهریور 1404