دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل گفتمان انتقادی مشروعیت منجمان در متون دوره صفوی: مطالعه سه متن کلیدی با رویکرد مشروعیت‌سازی ون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دتنشگاه هنر تهران
2 دانشیار دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر دانشگاه هنر
3 دانشیار گروه تاریخ هنراسلامی دانشگاه هنر
10.22034/jlc.2025.428054.1609
چکیده
پیوند میان دانش و قدرت در بستر گفتمان‌های مشروعیت‌بخش، همواره نقش کلیدی در ساختارهای سیاسی داشته است. این پژوهش با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی و چارچوب نظری تئو ون لیوون، به بررسی سازوکارهای گفتمانی مشروعیت‌بخشی به جایگاه منجمان در سه متن کلیدی دوره صفوی – روضه الانوار عباسی (تعلیمی-سیاسی)، رساله صناعیه (فلسفی-علمی)، و تاریخ عباسی (تاریخی) – می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که متون صفوی چگونه از طریق راهبردهای زبانی و ایدئولوژیک، منجمان را بخشی جدایی‌ناپذیر از قدرت سیاسی جلوه می‌دهند؟ روش تحقیق شامل کدگذاری CDA است: ابتدا خوانش اولیه متون برای شناسایی تم‌های قدرت و دانش، سپس کدگذاری باز برای استخراج واژگان کلیدی (مانند "اقتدار" یا "سنت")، کدگذاری محوری برای دسته‌بندی بر اساس چهار راهبرد ون لیوون (اقتدارسازی، ارزیابی اخلاقی، عقلانی‌سازی، اسطوره‌سازی)، و کدگذاری انتخابی برای تحلیل پیوند با زمینه شیعی-سیاسی صفوی. یافته‌ها نشان می‌دهد که مشروعیت منجمان عمدتاً از طریق اقتدارسازی (ارجاع به سنت اسلامی)، ارزیابی اخلاقی (تأکید بر تقوا و رازداری)، عقلانی‌سازی (سودمندی پیشگویی‌ها در تصمیم‌گیری‌ها)، و اسطوره‌سازی (روایت‌های تاریخی قهرمانانه) بازتولید شده است. این مطالعه نه تنها به فهم بهتر تعامل دانش نجومی و قدرت در دوره صفوی کمک می‌کند، بلکه زمینه‌ای برای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در تاریخ هنر، فرهنگ، و تحلیل گفتمان فراهم می‌آورد و پیشنهاد می‌دهد بررسی متون کمتر شناخته‌شده برای عمق بیشتر ضروری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 آذر 1404

  • تاریخ دریافت 14 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 15 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1404