دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل کارکرد معنایی پادگفتمان‌ها درنهج‌البلاغه (نمونه مورد مطالعه نامه امام علی (ع) به عثمان بن حنیف)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران
10.22034/jlc.2025.539195.1759
چکیده
پادگفتمان عموماً پاره‌گفتارهایی حمایتی است که در کنار هستۀ گفتمان در روایت حضور می‌یابند و یک هالۀ معنایی حمایتی را ایجاد می‌کنند و به این ترتیب، هستۀ گفتمان را در افت وخیزهای روایت تقویت و حمایت می‌کنند. فرایند گفتمانی، حاصل وجود عوامل متعددی است که با ایفای نقش خود، ارتباط میان طرفین گفتمان را شکل داده و به دنبال آن، اثرگذاری و اقناع مخاطب تحقق می‌یابد. یک سخنور ماهر با کمک ابزارهای مختلف، می‌کوشد تا نفوذ کلام خویش را بر مخاطب بیفزاید. وجود گفتمان‌هایی حمایت‌گر و پشتیبان، در خوانش گفتمان‌های نظام‌مندی؛ همچون نهج‌البلاغه، از جمله ابزارهایی است که بسیار راهگشا خواهد بود. این هاله‌های گفتمانی یا پادگفتمان‌ها، با کارکردهای معنایی ویژة خود؛ همچون ترمیم، تعدیل، تأیید، توجیه، تأثیر بیشتر بر مخاطب و یا حتی القای حس خاص به مخاطب، نقش مهمی در شکل‌دهی فرایند معناسازی دارند. نامة امام علی (ع) به کارگزار خود، عثمان بن حنیف، از گفتمان‌هایی است که به زیبایی نمایانگر تأثیرات ایجابی و سلبی حاصل از به‌کارگیری پادگفتمان در تثبیت و انسجام معنا است. این پژوهش می‌کوشد با روشی توصیفی-تحلیلی، به این سؤال اصلی پاسخ دهد که استفاده از پادسازی عناصر معناساز، در کلام امام علی (ع) با کمک چه مؤلفه‌هایی شکل گرفته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این نامه، حامل برخی ویژگی‌های معنایی پادگفتمان از قبیل؛ پادهای استعاری، تشبیهی، کنائی، تودرتو، ارجاعی و به کارگیری مناسب و شایستة پادهای تطابقی، شاهد آوردن، سوگند خوردن و ... است که نشان از قوت و قدرت گویندة کلام و اعجاز ایشان در گفتار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 بهمن 1404

  • تاریخ دریافت 21 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 07 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 02 دی 1404