دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

الگوی نَحوی روایت در داستان شیخ صنعان بر پایۀ الگوی ضرب‌آهنگ مادر در روایت‌های کلاسیک ایرانی؛ از دیدگاه نشانه- معناشناسی گفتمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌ـآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی. کرمانشاه. ایران
2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه را زی. کرمانشاه. ایران
10.22034/jlc.2026.541820.1763
چکیده
دیدگاه نشانه- معناشناسی گفتمانی، شخصیت‌ها در روایت‌های کلاسیک، زمانی سوژه می‌شوند که برپایۀ احساس نقصان نسبت به یک ابژه، فرایندی کنشی را آغاز کنند تا آن ابژه را تصاحب، بازتصاحب یا حفظ کنند و معنای «داشتن» را تولید یا تعمیر و تثبیت کنند. بنابراین هرکدام از این سوژه‌ها دارای یک روایت خواهند بود که معمولاً از نظر ساختار نحوی روایی، از الگویی جامع به نام «الگوی ضرب‌آهنگ مادر» پیروی می‌کنند که دارای ساختاری سه پاره‌ای با متغیرهای گوناگون است. الگوی ضرب‌آهنگ مادر- باتوجه به گوناگونی متغیرها- الگویی انعطاف‌پذیر است که می‌تواند بر ساختار نحوی روایت‌های گوناگون کلاسیک قابل تطبیق باشد. در این بین روایت شیخ صنعان، داستانی تمثیلی- عرفانی است که در آن شخصیت‌های چون: شیخ صنعان، مریدان شیخ صنعان و دختر ترسا حضور دارد که هر کدام در پی دستیابی به چیزی در دنیای بیرون، فرایندی کنشی را آغاز می‌کنند. بنابراین هریک از این سوژه‌ها می‌توانند روایت‌هایی با ساختار نحوی خاص خود را در روایت داستان شیخ صنعان داشته باشند. در این پژوهش که با روش تحلیلی- تطبیقی و رویکرد نشانه- معناشناسی گفتمانی است، کوشش شد که برپایۀ الگوی ضرب‌آهنگ مادر، ساختار نحوی روایت‌های درون داستان شیخ صنعان- از کتاب منطق‌الطیر عطار- واکاوی شود و چگونگی نمود معنای «داشتن» در این روایت‌ها روشن شود. یافته‌های این پژوهش نشان داد که روایت‌های درون این داستان برپایۀ الگوی ضرب‌آهنگ مادر، دارای ساختار نحوی گوناگونی هستند و معنای داشتن در روایت شیخ صنعان دچار تخریب و مرگ و در روایت‌های دختر ترسا و مریدان شیخ به‌ترتیب، تولید، بازسازی و تثبیت شده‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 فروردین 1405

  • تاریخ دریافت 26 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 18 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1404