دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل ساختاری تقابل‌های اسطوره‌ای در نقوش سکه‌های ایلخانی مبتنی بر اندیشه لوی‌استروس از نمادپردازی قدرت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه پژوهش هنر دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
2 دانشیار، گروه هنر، دانشکده ی هنر و معماری، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22034/jlc.2026.579319.1828
چکیده
سکه‌های دوره ایلخانی، فراتر از کارکرد اقتصادی به عنوان ابزار مبادله، بازتابی نمادین از هویت و مشروعیت حکومتی هستند. این سکه‌ها دربردارنده عناصر نوشتاری اسلامی، نشانه‌های مغولی، و نقوش متنوع حیوانی، گیاهی، هندسی و کتیبه‌ای می‌باشند.

پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریه نشانه‌شناسی ساختاری کلود لوی‌استروس، به تحلیل نظام‌مند این نقوش پرداخته است. لوی‌استروس بر این باور است که ذهن انسان جهان را از طریق جفت‌های متضاد (مانند طبیعت/فرهنگ) درک می‌کند و اسطوره‌ها نیز برای روایت و تعدیل تناقض‌های زندگی از همین تقابل‌ها ساخته می‌شوند. در سکه‌های ایلخانی نیز چهار تقابل بنیادین قابل شناسایی است: اسلام در برابر فرهنگ مغول، مرکز در برابر حاشیه، هندسه در برابر طبیعت، و نوشتار در برابر نگاره.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این سکه‌ها در حکم «اسطوره سیاسی» ایلخانان عمل می‌کنند؛ اسطوره‌ای که در آن فرهنگ مسلمان و مغولی با یکدیگر آشتی داده شده و همزمان به سنت ایرانی و آموزه‌های اسلامی پایبند است. این تقابل‌ها نه برای ایجاد جدایی، بلکه برای برقراری آشتی نمادین میان فرهنگ‌های گوناگون تحت حاکمیت ایلخانی طراحی شده‌اند.

در نتیجه، سکه‌های ایلخانی را نه صرفاً اشیای اقتصادی، بلکه رسانه‌هایی تبلیغاتی در فرایند هویت‌سازی و مشروعیت‌بخشی می‌توان در نظر گرفت که از طریق زبان نمادین، حکومت ایلخانی را در نزد مردمانی با باورها و قومیت‌های مختلف مقبول و موجه جلوه می‌داده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1405