دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مطالعه ترجمه فضاهای بینانشانه‌ای تصویری «شام آخر» داوینچی و وارهول با تکیه بر سپهر نشانه‌ای فرهنگی یوری لوتمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان فرانسه، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانش‌آموختۀ دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2026.580230.1831
چکیده
تصویر در نظام‌های فرهنگی صرفاً نمایش جهان نیست، بلکه عرصه‌ای برای شکل‌گیری معنا و سازمان‌یابی تجربه جمعی به‌شمار می‌آید. هرگاه یک تصویر در بستر فرهنگی تازه بازتولید یا بازخوانی شود، فرایندی ترجمانی پدید می‌آید که در آن مرزهای نشانه‌ای دگرگون شده و معنا در شبکه‌ای نو از روابط فرهنگی سامان می‌گیرد. نظریه سپهر نشانه‌ای فرهنگی یوری لوتمان چارچوبی نظری برای فهم این فرایند فراهم می‌آورد؛ بر پایه این دیدگاه، معنا در تماس میان «خود» و «دیگری» و در گذار از مرکز فرهنگی به عرصه‌های فرهنگ عامه دچار دگردیسی می‌گردد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تطبیقی انجام گردیده و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و تحلیل متون تصویری گردآوری شده‌اند. در این مطالعه، بازآفرینی تصویر «شام آخر» لئوناردو داوینچی در آثار اندی وارهول به‌منزله انتقال تصویری قدسی از حافظه فرهنگی کلاسیک به فرهنگ تصویری معاصر بررسی می‌شود. مسئله اصلی آن است که ترجمه فضاهای تصویری میان دو سپهر نشانه‌ای ناهم‌زمان چگونه ساخت معنایی تصویر، تجربه ادراکی مخاطب و جایگاه امر قدسی را دگرگون می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در اثر داوینچی معنا در ساختی مرکزگرا و ایمان‌محور تثبیت می‌شود، در حالی‌که در آثار وارهول تصویر در مرزهای سپهر نشانه‌ای معاصر وارد چرخه گردش رسانه‌ای شده و معنای قدسی از حالت ثابت به وضعیتی سیال و چندکانونی تبدیل می‌گردد. در این گذار، تجربه زیباشناختی از تأمل فردی به مواجهه‌ای جمعی و مصرفی تغییر می‌یابد و تصویر از حافظه فرهنگی به نشانه‌ای در گردش فرهنگ تصویری بدل می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

سجودی، ف. و عروجی، ن و فرحزاد، ف. (1390). بررسی روابط بینامتنی در ترجمۀ بینانشانه‌ای فیلم «کنعان» از داستان کوتاه «تیر و تخته». مطالعات تطبیقی هنر، 1، صص 90-77##شعیری، ح.ر. (1391)، نشانه ـ معناشناسی دیداری (نظریه و تحلیل گفتمان هنری). تهران: سخن.##فکوهی، ن. (1383). انسان‌شناسی شهری. تهران: نشر نی.##گرمس، آ. ژ. (1399). نقصان معنا (عبور از روایت‌شناسی ساخت گرا: زیبایی‌شناسی حضور). ترجمه و شرح ح.ر. شعیری. تهران: خاموش.##گلشیری، س. و شعیری، ح.ر. و نامور مطلق، ب.(1403) از سپهرنشانه‌ای لوتمان تا روایت‌شناسی‌ گریماس (مطالعۀ رمان جنایت‌ و مکافات داستایفسکی‌). پژوهش‌ ادبیات معاصر جهان، دوره29، 2، 502-473##هاتفی، م. (1399). عبور از گفتمان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##هاشمی دهقی، ن.، و محمودی، ف. (1403). تأثیر نگارگری صفوی بر نگاره‌های نسخۀ حمزه‌نامه در هند (با رویکرد سپهر نشانه‌ای یوری لوتمان). مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 27، 311-289##Fakouhi, N. (2004). Urban Anthropology. Nashr-e Ney. [in Persian]##Golshiri, S., et al. (2024). From Lotman's semiosphere to Greimasian narratology: A study of Dostoevsky's Crime and Punishment. Research in Contemporary World Literature, 29(2), 473-502. [in Persian]##Grant, K. (2017). All About Process: The Theory and Discourse of Modern Artistic Labor. Publisher: Penn State University Press.##Greimas, A. J. (2020). The Imperfection of Meaning: Beyond Structuralist Narratology The Aesthetics of Presence (Translated and annotated by H. R. Shairi). Khamoush Publications. [in Persian]##Hashemi Dehaghi, N., & Mahmoudi, F. (2024). The influence of Safavid painting on the illustrations of the Hamzanama manuscript in India: An approach based on Yuri Lotman's semiosphere. Parseh Archaeological Studies, 8(27), 289-311 [in Persian]##Hatefi, M. (2020). Beyond Discourse. Institute for Humanities and Cultural Studies. [in Persian]##Juliane House (Ed.) (2014). Translation: A Multidisciplinary Approach. Palgrave Macmillan, Basingstoke & London.##Monticelli, D. (2019). Borders and Translation: Revisiting Juri Lotman’s Semiosphere. Semiotica, 230, 389–406##Nöth, W. (2014). The Topography of Yuri Lotman’s Semiosphere. International Journal of Cultural Studies, 17,  1–17##Novikova, A. A., & Chumakova, V. P. (2015). Yuri Lotman’s Cultural Semiotics as a Contribution to Media Ecology. Publisher: Explorations in Media Ecology, 14, 73–90##Sajoodi, F., et al. (2011). Intertextual relations in the intersemiotic translation of the film Canaan adapted from the short story Arrow and Board. Comparative Studies of Art, 1(1), 77-90. [in Persian]##Shairi, H. R. (2012). Visual Semiotics: Theory and Analysis of Artistic Discourse. Sokhan. [in Persian]##Verity, P. & Squire, M. (2017). Framing the Classical: A Cultural History. Cambridge University Press.##
دوره 10، شماره 20
مهر 1405
صفحه 482-445

  • تاریخ دریافت 12 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1405