دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

نقد شعر «بعد از تو» فروغ فرخزاد، با رویکرد معناشناسی دانشنامه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2026.570292.1813
چکیده
نشانه‌شناسیِ تأویلی، با تکیه بر اصول معناشناسیِ دانشنامه‌ای، امکانِ خوانشِ متون ادبیِ گشوده و چندلایه را فراهم می‌کند. این رویکرد، تحت تأثیر نظریۀ رمزگان‌محورِ یلمسلف و دیدگاه‌های پیرس، بر فرایندِ تفسیرِ نشانه با نظر به ابعاد معناشناختی و زیبایی‌شناختی متن تأکید دارد و می‌کوشد شبکه‌ای از روابط دلالتی را میان نشانه‌ها آشکار کند. در این پژوهش، نگارندگان با اتکا به معیارهای مؤلفه‌محورِ اومبرتو اکو و با بهره‌گیری از چارچوب نظریِ علل چهارگانۀ ارسطویی، به تحلیل و نقد یکی از اشعار برجستۀ مجموعه «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» با عنوان «بعد از تو» پرداخته‌اند. این بررسی با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای انجام پذیرفته و داده‌ها در آن به شیوه‌ای کیفی و کمّی بررسی شده‌اند. هدف اصلی این پژوهش، واکاویِ پیوندهای میان رمزگان‌های معنایی، محورهای مشابهت و شبکهٔ استعاریِ متن از منظر «خوانندۀ الگو» است و ساختار نمادین و استعاریِ شعر در بستر فرهنگی ـ اجتماعیِ متن مورد مداقه قرار گرفته است. بر این اساس، بررسیِ نشانه‌شناختی شعر حاضر بیانگرِ انسجامِ روایی و هماهنگی میان عناصر سازندۀ متن، در کنار کارکرد عناصرِ اربعه به‌عنوان یکی از بنیان‌های معنایی در شعر فروغ است. در این میان، کلان‌استعارۀ محوریِ «هفت‌سالگی» و استعاره‌های پیرامون آن، به منزلهٔ زمان ـ مکان نمادین، مفاهیمی چون فقدان، خاطره، بازگشت‌ناپذیریِ کودکی و رویارویی با پیچیدگی‌های زندگی مدرن را بازنمایی و از خلال شبکه‌ای از نشانه‌ها بخشی از تجربۀ زیستۀ انسانِ معاصر را روشن می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 12 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 28 اردیبهشت 1405