دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مطالعه‌ تطبیقی مؤلفه‌های تراژدی و کمدی هم‌زمان و اغراق در کارکردهای انتقادی گروتسک با تمرکز بر درام‌های معاصر ایرانی «هاملت با سالاد فصل» اثر اکبر رادی و «دراکولا» اثر جلال تهرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر بنیاد ملی علم ایران
2 مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز ی، گروه نمایش
10.22034/jlc.2026.581916.1840
چکیده
گروتسک به‌منزله‌ی یکی از مؤلفه‌های بنیادین درام مدرن، با برهم‌زدن انسجام‌های روایی و هویتی، ظرفیت‌هایی رادیکال برای تقابل با ساختارهای تثبیت‌شده‌ی قدرت فراهم می‌آورد. این منطق مبتنی بر تقابل و وارونه‌سازی مفاهیم در بستر درام، اغلب با تلفیق عناصر متضادی همچون کمدی و تراژدی و بهره‌گیری از اغراق‌های تصویری و گفتاری، ساختاری سیال خلق می‌کند. از منظر میخائیل باختین، گروتسک در پی انهدام اقتدار ایدئولوژیک نهادهای رسمی از طریق زبان کارناوال است؛ درحالی‌که هارولد بلوم آن را مواجهه با بحران‌های هستی‌شناختی، روانی و اجتماعی، می‌داند که زبان نمایش را به ساحت کنش انتقادی ارتقا می‌دهد. در این میان، درام معاصر ایرانی نیز، در پاسخ به شرایط فرهنگی‌ و اجتماعی متأخر، رویکردی ویژه به گروتسک اتخاذ کرده است. پژوهش حاضر به تحلیل چگونگی عملکرد این دو مؤلفه در ساختار دراماتیک گروتسک می‌پردازد. مسئله‌ی اصلی مقاله آن است که چگونه هم‌نشینی اغراق با تراژدی و کمدی، در نسبت با نظریات باختین و بلوم، می‌تواند بستری برای کنش انتقادی و اصلاح‌گرایانه در دو اثر یادشده فراهم سازد. روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی است و از تکنیک تحلیل محتوای تطبیقی برای بررسی درون‌متنی و ساختاری دو نمایشنامه بهره گرفته شده است. در نهایت، یافته‌ها حاکی از آن است که گروتسک در این دو درام، نه صرفاً یک تکنیک نمایشی، بلکه ابزار مفهومی و اجتماعی برای نقد گفتمان‌های تثبیت‌شده و خلق چشم‌اندازهایی جایگزین است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 26 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 29 اردیبهشت 1405