دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

بازآفرینی اسطورۀ قربانی در رسانۀ مدرن؛ خوانشی نشانه‌شناختی از هم‌ساختی اسطوره‌ای میتراییسم و «بازی تاج‌وتخت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
2 مربی، گروه نمایش، مؤسسۀ غیرانتفاعی فردوس، مشهد، ایران.
10.22034/jlc.2026.581311.1839
چکیده
آیین ایرانی مهر که در شمایل اروپایی‌اش‌ میتراییسم نام گرفته، در بخش وسیعی از جهان باستان رواج‌یافت و ایدئولوژی شناخته‌شده‌ای در سنت غربی سده‌های آغازین مسیحیت بود. امروزه نیز ارتباط میتراییسم با فرهنگ غربی، الهام‌بخش تخیل در هنرهای معاصر است؛ نمونۀ بارز این مدعا، سریال «بازی تاج‌وتخت» است که مبنای این مقاله قرارگرفت تا با مطالعه‌ای بینامتنی میان صحنۀ «کشتن پادشاه شب» در سریال با اسطورۀ «قربانی گاو نخستین» در میتراییسم به این پرسش‌ پاسخ‌دهد: ساختار روایی و کارکرد اسطوره‌ای صحنۀ مزبور تا چه میزان با الگوی «گاوکُشی» قرابت‌دارد؟ اهمیت موضوع، توجه به زمینه‌های پیدایی هنرهای مدرن با مطالعۀ متون نمادین به‌مثابه گنجینه‌ای از موقعیت‌های دراماتیک است. این مقاله با برقراری پلی میان فرهنگ کهن اسطوره‌ای و رسانۀ تصویری مدرن، به روش کتابخانه‌ای در چارچوبی تطبیقی- تحلیلی، با رویکرد نشانه‌شناسی ساختاری و روایت‌شناسی کارکردی‌ سامان یافته‌است. یافته‌ها مؤید آن است که فراتر از برابرنهادی ظاهری عناصر نمادین اسطوره با عناصر نشانه‌ای سریال، دو صحنه از هم‌ساختی روایی و کارکردی قابل‌توجهی برخوردارند؛ ساختاری که در آن، مرگ نمادین نیروی تاریکی، مقدمه‌ای بر زایش نظم، باروری زمین و نجات حافظۀ جمعی بشر است. سریال با بهره‌گیری از نظریه‌های بینامتنی، ساختار سه‌کارکردی هندواروپایی دومزیل (کاهنگی، جنگاوری و کشاورزی) را در شخصیت «برن استارک» بازآفرینی کرده و قهرمان انسان‌تبار آسیب‌پذیر مدرن را جایگزین قهرمان خداتبار جنگجوی کلاسیک می‌کند. این جستار نشان‌می‌دهد که میتراییسم ورای اسطوره‌ای محض، به‌عنوان زبان مشترک نمادین توانسته در بستر رسانۀ مدرن، به‌روزرسانی معنایی خود را برای مخاطب امروزی بازیابد و بر عمق تاریخی و روان‌شناختی ژانر فانتزی بیفزاید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 13 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 11 شهریور 1405