دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

مقایسه‌ی شیوه‌ی روایت‌گری شمس تبریزی و مولوی بر اساس نظریه‌ی ترامتنیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، مرکز زبان‌ها و زبان‌شناسی، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران
2 تهران، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی
10.22034/jlc.2026.581705.1838
چکیده
این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی شیوة روایت‌گری شمس تبریزی در مقایسه با مولوی، بر اساس حکایت‌های مشترک میان مثنوی معنوی و مقالات شمس تبریزی می‌پردازد و می‌کوشد نسبت روایی و معنایی این دو متن را در چارچوب نظریة ترامتنیت ژرار ژنت تبیین کند. مسئلة اصلی پژوهش آن است که اگر مقالات شمس از سرچشمه‌های الهام‌بخش مولوی در سرایش مثنوی باشد، این تأثیرپذیری در چه سطوحی از روایت و معنا قابل ردیابی است. بدین منظور، نوزده حکایت مشترک از منظر سه شاخصة «عامل تداعی»، «معنای مقصود» و «ساختار کلی روایت» تحلیل و مقایسه شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطة این دو اثر از جنس برگرفتگی خلاقانه است؛ به‌گونه‌ای‌که مولوی با حفظ هسته‌های معنایی روایت‌های شمس، آنها را در بافتی گسترده‌تر، منسجم‌تر و متناسب با نظام فکری مثنوی بازآفرینی می‌کند. در حالی‌که شمس غالباً به ایجاز، حذف جزئیات و تمرکز بر نکته‌ای اشاری گرایش دارد، مولوی همان مواد روایی را با بسط ساختاری، افزودن زمینه‌های تفسیری و پیوند دادن آنها به زنجیرة داستان‌در‌داستان مثنوی، به روایتی چندلایه تبدیل می‌کند. بر این اساس، مقاله نتیجه می‌گیرد که تأثیر شمس بر مولوی صرفاً در سطح اندیشه نبوده، بلکه در سطح روایت‌پردازی و تمثیل نیز حضوری عمیق و تعیین‌کننده داشته است؛ حضوری که فهم هر یک از این دو متن را در پرتو دیگری ژرف‌تر می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 29 شهریور 1405