1
استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان. تهران. ایران.
2
دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان. سنندج. ایران.
10.22034/jlc.2026.574758.1819
چکیده
رمان ربهکا از برجستهترین رمانهای روانشناختی قرن بیستم است که در آن روابط قدرت و سلطۀ ذهنی بهشکل پیچیدهای بازنمایی میشود. پژوهش حاضر با رویکردی میانرشتهای به تحلیل شیوههای دستکاری روانی در این رمان میپردازد تا سازوکارهای سلطۀ روانی و اثرات آن را بر قربانی بررسی کند. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر مطالعۀ توصیفیـتحلیلی متن است. یافتهها نشان میدهد که در این رمان دو عامل، زمینهساز دستکاری روانی میشود: نخست، اعتمادبهنفس پایین شخصیت اول داستان (راوی) که او را در برابر نفوذ دیگران آسیبپذیر میکند؛ و دوم، عشق وسواسگونۀ خانم دانورز به ربهکا که مانع از پذیرش جانشینی راوی در قصر ماندِرلی میشود. خانم دانورز، بهعنوان عامل اصلی دستکاری روانی با بهرهگیری از شگردهایی همچون مقایسۀ مخرب و یادآوری مکرر حضور غایب ربهکا، موجب پایینتر آمدن اعتمادبهنفس قربانی میشود. نتیجۀ بهکارگیری این دو شگرد، شکلگیری تدریجی بحران هویت در شخصیت راوی است؛ بحرانی که با نشانههایی چون بینامی، ناتوانی در پذیرش نقش جدید و ذوبشدن در هویت ربهکا بروز مییابد. در این چارچوب، دستکاری روانی نه صرفاً کنشی روایی، بلکه ابزاری برای بازنمایی قدرت و بحران هویت است. این تحقیق بر اساس رمان ربهکا، به معرفی دو شگرد جدید در دستکاری روانی میپردازد که در پژوهشهای پیشین حوزۀ روانشناسی تاریک به آنها توجه نشده است.
آرتا، سیدمحمد و قلعه قبادی، داریوش. (1405). زمینهها، شیوهها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربهکا اثر دفنه دوموریه. (e253925). دو فصلنامه روایت شناسی، ()، e253925 https://doi.org/10.22034/jlc.2026.574758.1819
MLA
آرتا، سیدمحمد, و قلعه قبادی، داریوش. "زمینهها، شیوهها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربهکا اثر دفنه دوموریه" .e253925 , دو فصلنامه روایت شناسی, , 1405, e253925. doi: 10.22034/jlc.2026.574758.1819
HARVARD
آرتا سیدمحمد, قلعه قبادی داریوش. (1405). 'زمینهها، شیوهها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربهکا اثر دفنه دوموریه', دو فصلنامه روایت شناسی, (), e253925. doi: 10.22034/jlc.2026.574758.1819
CHICAGO
سیدمحمد آرتا و داریوش قلعه قبادی, "زمینهها، شیوهها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربهکا اثر دفنه دوموریه," دو فصلنامه روایت شناسی, (1405): e253925, doi: 10.22034/jlc.2026.574758.1819
VANCOUVER
آرتا سیدمحمد, قلعه قبادی داریوش. زمینهها، شیوهها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربهکا اثر دفنه دوموریه. دو فصلنامه روایت شناسی. 1405;():e253925. doi: 10.22034/jlc.2026.574758.1819