دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

زمینه‌ها، شیوه‌ها و پیامدهای دستکاری روانی در رمان ربه‌کا اثر دفنه دوموریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان. تهران. ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان. سنندج. ایران.
10.22034/jlc.2026.574758.1819
چکیده
رمان ربه‎کا از برجسته‌ترین رمان‎های روان‌شناختی قرن بیستم است که در آن روابط قدرت و سلطۀ ذهنی به‌شکل پیچیده‌ای بازنمایی می‌شود. پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای به تحلیل شیوه‌های دستکاری روانی در این رمان می‌پردازد تا سازوکارهای سلطۀ روانی و اثرات آن را بر قربانی بررسی کند. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر مطالعۀ توصیفی‌ـ‌تحلیلی متن است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این رمان دو عامل، زمینه‎ساز دستکاری روانی می‎شود: نخست، اعتمادبه‌نفس پایین شخصیت اول داستان (راوی) که او را در برابر نفوذ دیگران آسیب‌پذیر می‌کند؛ و دوم، عشق وسواس‌گونۀ خانم دانورز به ربه‌کا که مانع از پذیرش جانشینی راوی در قصر ماندِرلی می‌شود. خانم دانورز، به‌عنوان عامل اصلی دستکاری روانی با بهره‌گیری از شگردهایی همچون مقایسۀ مخرب و یادآوری مکرر حضور غایب ربه‌کا، موجب پایین‎تر آمدن اعتمادبه‎نفس قربانی می‏شود. نتیجۀ به‎کارگیری این دو شگرد، شکل‌گیری تدریجی بحران هویت در شخصیت راوی است؛ بحرانی که با نشانه‌هایی چون بی‌نامی، ناتوانی در پذیرش نقش جدید و ذوب‌شدن در هویت ربه‌کا بروز می‌یابد. در این چارچوب، دستکاری روانی نه صرفاً کنشی روایی، بلکه ابزاری برای بازنمایی قدرت و بحران هویت است. این تحقیق بر اساس رمان ربه‌کا، به معرفی دو شگرد جدید در دستکاری روانی می‎پردازد که در پژوهش‌های پیشین حوزۀ روان‌شناسی تاریک به آن‎ها توجه نشده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 20 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 13 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1405