دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

واکاوی نظام‌های گفتمان روایی در سورۀ «شعراء» بر اساس نظریۀ نشانه-معناشناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
3 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2026.594258.1855
چکیده
نشانه-معناشناسی با بررسی فرایندهای تولید معنا در سطح گفتمان، از تحلیل ساختارهای زبانی فراتر می‌رود و بر تعامل میان کنشگران، موقعیت‌های گفتمانی و شیوه‌های معناسازی تأکید دارد. این نظریه با تکیه بر مبانی نشانه‌شناسی گرمس، معنا را حاصل روابط پویای گفتمانی می‌داند که در بستر حضور کنشگران و شرایط موقعیتی شکل گرفته و پیوسته دستخوش دگرگونی و بازتعریف می‌شود. با توجه به ظرفیت روایی و ساختار چندلایه سوره شعراء، بررسی شیوه‌های معناسازی در این سوره می‌تواند به شناخت ابعاد پنهان روابط گفتمانی و چگونگی شکل‌گیری جایگاه کنشگران در فرایند معنا کمک کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای تولید معنا و بررسی چگونگی نقش‌آفرینی نظام‌های گفتمانی در فرایند معناسازی این سوره و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام کنشی یا تجویزی با غلبۀ فرمان‌های الهی و ساختار فرمان‌محور، یکی از مهم‌ترین سازوکارهای تولید معنا در سورۀ شعراء است؛ اما نظام حسی ـ ادراکی، معنا را از رهگذر ادراک بی‌واسطۀ نشانه‌ها و معجزات الهی شکل می‌دهد. جریان تنش عاطفی نیز با بازنمایی کشاکش‌هایی چون ترس، امید و پشیمانی، بُعد عاطفی گفتمان روایی را آشکار می‌سازد. نظام القایی نیز با تکیه بر گفت‌وگو، پرسش و اقناع، تعامل میان کنشگران و مخاطب را برجسته می‌سازد. این تنوع نظام‌ها نشان می‌دهد که این سوره با بهره‌گیری از الگوهای گوناگون معناسازی، فرایندی پویا و چندلایه از تولید معنا را در ساختار روایی خود سامان داده است و این امر نه‌تنها به غنای روایی آن افزوده، بلکه امکان خوانش‌های متکثر از آن را نیز فراهم آورده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 06 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 23 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 08 مهر 1405