در سنت تصویری داستان «شیخ صنعان و دختر ترسا» از منطقالطیر عطار، دختر ترسا یا معشوقی دوردست در پنجرهای بلند است یا ساقیای که جام باده را به دهان شیخ میبرد. این پژوهش میکوشد با روش توصیفیتحلیلی، رویکرد تاریخی و بر پایه بیشمتنیت و بینامتنیت ژرار ژنت، نقشمایه دختر ترسا را در کاشینگارهای هفترنگ بر دیواره ورودی کاخ اختصاصی کاخ گلستان تحلیل کند. پرسش اصلی آن است که این نقشمایه چه ویژگیهایی را از حکایت عطار و سنت تصویری نگه داشته، چه ویژگیهایی را دگرگون کرده و بیننده بدون هیچ نوشتهای این زن را از کدام نشانهها میشناسد. برای این منظور، چهار اثر تصویری از چهار رسانه نگارگری، رنگروغن، قلمدان لاکی و قالیچه (حدود ۱۴۰۰ تا ۱۸۹۰م) هدفمند برگزیده و جداگانه با کاشینگاره سنجیده شده است. یافتهها نشان میدهد که نقشمایه دختر در این آثار سه گونه دارد: معشوق دوردست در پنجره (نگاره)، ساقی با جام و تنگ باده (رنگروغن، قلمدان و قالیچه) و همسخن (کاشینگاره). کاشینگار جام را از دست دختر گرفته و او را ایستاده، رو به شیخ و با دستی گشوده تصویر کرده است؛ دختر چیزی پیشکش نمیکند، بلکه سخن میگوید و شرط میگذارد. هویت او از نسبتش با نشانههای دیگر پدید میآید: کتاب زیر دست شیخ و خوک پایین قاب به شرط سوزاندن قرآن و کابین خوکبانی اشاره دارند. رابطه این نقشمایه با حکایت عطار قطعی است، اما با آثار تصویری به الگوهای مشترک محدود میشود. بنابراین، کنشگری دختر در این کاشینگاره با گفتوگو و شرطگذاری بیان میشود، نه با برتری بصری یا اغواگری.
فرهد، فرنیا، پنجه باشی، الهه و رضازاده، طاهر. (1405). تحلیل روابط ترامتنی نقشمایه زن در کاشینگاره «شیخ صنعان و دختر ترسا» در دوره قاجار با تکیه بر آرای ژرار ژنت. (e257826). دو فصلنامه روایت شناسی، ()، e257826 https://doi.org/10.22034/jlc.2026.605148.1881
MLA
فرهد، فرنیا، پنجه باشی، الهه، و رضازاده، طاهر. "تحلیل روابط ترامتنی نقشمایه زن در کاشینگاره «شیخ صنعان و دختر ترسا» در دوره قاجار با تکیه بر آرای ژرار ژنت" .e257826 ، دو فصلنامه روایت شناسی، ، 1405، e257826. doi: 10.22034/jlc.2026.605148.1881
HARVARD
فرهد، فرنیا، پنجه باشی، الهه، و رضازاده، طاهر. (1405). 'تحلیل روابط ترامتنی نقشمایه زن در کاشینگاره «شیخ صنعان و دختر ترسا» در دوره قاجار با تکیه بر آرای ژرار ژنت'، دو فصلنامه روایت شناسی، (), e257826. doi: 10.22034/jlc.2026.605148.1881
CHICAGO
فرهد، فرنیا، پنجه باشی، الهه و رضازاده، طاهر، "تحلیل روابط ترامتنی نقشمایه زن در کاشینگاره «شیخ صنعان و دختر ترسا» در دوره قاجار با تکیه بر آرای ژرار ژنت." دو فصلنامه روایت شناسی، (1405): e257826, doi: 10.22034/jlc.2026.605148.1881
VANCOUVER
فرهد فرنیا، پنجه باشی الهه، رضازاده طاهر. تحلیل روابط ترامتنی نقشمایه زن در کاشینگاره «شیخ صنعان و دختر ترسا» در دوره قاجار با تکیه بر آرای ژرار ژنت. دو فصلنامه روایت شناسی. 1405;():e257826. doi: 10.22034/jlc.2026.605148.1881