دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

بازآفرینی مفهوم محافظت جان به وسیلۀ مار در روایت فیلم هری پاتر و جانوران بر اساس اسطوره‌شناسی تطبیقی (مطالعه موردی اسطورۀ ناگا در بوداییسم و افسانۀ شهریارزاده بابل در مرزبان‌نامه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران
10.22034/jlc.2023.410156.1586
چکیده
تأثیر اساطیر و هنرهای مدرن بر متون از موضوعات گستردۀ ادبیات است که ابتدا با نظریّات زبان‌شناسی و ادبیات تطبیقی مطرح و به تدریج با اسطوره‌شناسی راه خود را مجزّا نمود. در این جستار با نظریّات اسطوره‌شناسی تطبیقی سعی در تبیین رابطۀ نماد مار در فیلم هری پاتر و جانوران شگفت‌ا‌نگیز با اسطورۀ همانند آن در اساطیر ایرانی و بودایی داریم. نمونۀ ایرانی این اسطوره در داستان شهریارزادۀ بابل مرزبان‌نامه و نمونۀ بودایی آن اسطورۀ ناگاست. پرسش ما در این جستار این است که حفاظت از جان شخصیّت ضدّقهرمان در فیلم هری پاتر بر اساس اسطوره‌شناسی تطبیقی از چه اسطوره‌هایی مایه گرفته است و این اسطوره‌ها چگونه به شکل نوین و مدرن در روایت فیلم بازآفرینی شده است؟ با بررسی شباهت‌های موجود بین این اسطوره‌ها و ناگینی در هری پاتر به شیوۀ تطبیقی، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد که مشخّص میگردد نویسنده در پرداختن شخصیّت ناگینی متأثّر از اساطیر تمدن‌های مختلف بوده است؛ ناگینی در هری پاتر، ماری همدم شخصیّت منفی داستان امّا در جانوران شگفت‌انگیز، زنی است تازه به طلسمی دچار شده، بدنش به ماری سیاه تغییر پیدا می‌کند. این زن گذشتۀ همان مار در هری پاتر است. ناگینی، تکّه‌ای از جان ضدّقهرمان را در خود جای داده و در صورت مرگ مار، ضدّقهرمان به نهایت ضعف خود می‌رسد. با بررسی‌های انجام شده مشخّص گردید این داستان شباهت زیادی به افسانۀ ناگا در هندویسم دارد. همچنین می‌توان تشابۀ زیادی بین ناگینی و ماری که در داستان شهریارزادۀ بابل توصیف شده، پیدا کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آلوریچ، ا. (۱۳۹۶). اهداف و ابعاد ادبیات تطبیقی. ترجمۀ م. حسینی. آزما. ۱۲۳، ۵۶-۵۷.##حبیبی، م.، و اعرابی هاشمی، ش. (۱۴۰۰). تحلیل نمادشناسانه و کهن‏الگویی اسطورۀ نبرد هوشنگ و مار سیاه در شاهنامۀ فردوسی. پژوهش‏های تاریخی، ۵۰، ۳۵-۵۲.##دری، ن.، و عباسی، م. (۱۳۹۳). مقایسۀ تطبیقی عناصر جادویی هزار و یک شب و داستان‏های هری پاتر. ادبیات تطبیقی، ۱۱،۱۴۱-۱۶۰.##رستگارفسایی، م. (۱۳۷۹). اژدها در اساطیر. توس: تهران.##رویانی، و. (۱۳۹۴). مقایسۀ ضحاک و تیفئوس با رویکرد اسطوره‏شناسی تطبیقی. مطالعات انتقادی ادبیات، ۸، ۱۹-۳۶.##شمس نجف‌آبادی، ا.، و ناظری، ا. (۱۳۹۶). اسطوره و ابرقهرمان‏سازی سینمایی مدرن از منظر مطالعات فرهنگی. پژوهش هنر، ۱۳، ۳۱-42.##صانع‏پور، م. (۱۳۹۰). اسطوره‏شناسی تطبیقی در سنت فرهنگ غرب. غرب‏شناسی بنیادی، 1، ۲۵-۳۸.##طاهری، ص. (۱۳۹۴). باژگونی مفهوم یک نماد (بررسی کهن‏الگوی مار در ایران و سرزمین‏های همجوار). هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، ۳، ۲۵-۳۴.##طاهری، ص.، و مصطفوی، ا. (۱۴۰۰). مقایسۀ تطبیقی ساختار اسطوره‌ای روایت در دو فیلم بتمن و شوالیۀ تاریکی. روایت‏شناسی، 10، ۳۸۹-۴۱۸.##طوسی، م. (۱۳۸۲). عجایب‏المخلوقات. تهران: علمی و فرهنگی.##عالی، ف. (۱۳۹۰). مار در اساطیر و ادبیات فارسی. ادبیات فارسی، ۱۷، ۱۲۱-۱۳۶.##عوض‌پور، به.، و نامورمطلق، ب. (۱۳۹۳). ژیلبر دوران و نقد اسطوره‏ای (پیکرۀ مطالعاتی: رمان قلب سگی اثر میخاییل بولگاکف). ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، ۳۷، ۲۰۵-۲۳۵.##فردوسی، ا. (1380). شاهنامۀ فردوسی. تصحیح م. جیحونی. ج 1. اصفهان: شاهنامه‏پژوهی.##فرضی، ح.، و عابدی، م. (1393). تحلیل بن‏مایه‏های اساطیری داستان شهریار بابل با شهریارزاده در مرزبان‏نامه. زبان و ادب فارسی، 230، 113 – 134.##قائمی، ف. (۱۳۸۹). تفسیر انسان‏شناختی اسطورۀ اژدها و بن‏مایۀ تکرارشوندۀ اژدهاکشی در اساطیر. جستارهای ادبی، ۱۷۱، ۱-۲۶.##قرایی، ف. (۱۳۸۸). ادیان هند. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.##قلی‏زاده، خ. (۱۳۸۹). خاستگاه سیمرغ از دیدگاه اسطوره‏شناسی تطبیقی. پژوهش‏های ادبی، ۲۸، ۶۱-۹۶.##کفافی، م. (۱۳۸۲). ادبیات تطبیقی. ترجمۀ س.ح. سیدی. مشهد: به نشر.##مجیدالبدیری، ع. (۱۴۰۰). ادبیات تطبیقی مبانی و کاربست‌ها. ترجمۀ م. نعمتی قزوینی. تهران: سفیر قلم.##محمودی زیرآبی، ر.، و معقولی، ن. (۱۴۰۰). تحلیل تطبیقی نقش‏مایۀ مار در آثار هنری تمدن‌های باستانی با تمرکز بر (تمدن‌های ایران، بین‏النهرین و هند). ششمین کنفرانس بین المللی زبان، ادبیات، تاریخ و تمدن، 1- 11.##مظفری، م. (۱۳۹۸). تنین. تارنمای مرکز دایره‏المعارف بزرگ اسلامی، < https://www.cgie.org.ir/fa/article/224443/%D8%AA%D9%86%DB%8C%D9%86##>##معصومی، غ. (1388). دایره‏المعارف اساطیر و آیین‌های باستانی جهان. تهران: سورۀ مهر.##نامورمطلق، ب. (۱۳۹۲). درآمدی بر اسطوره‏شناسی. تهران: سخن.##واحدی، حنا.، و زین‌العابدینی، پی. (۱۴۰۰). نقش اسطوره‏کاوی و اسطوره‏سازی در هویت انیمیشن ملی (مورد مطالعاتی: اسطورۀ گردآفرید و اسطورۀ مولان. رهپویه هنرهای نمایشی، 2، ۵۳-۶۸.##وراوینی، س. (۱۳83). مرزبان‏نامه. به کوشش خلیل خطیب رهبر. تهران: صفی علیشاه.##ویلکینسون، ف. (۱۳۹۵). دایره‌المعارف مصورافسانه‌ها و اسطوره‌ها. ترجمۀ معصومه انصاری و حبیب بشیرور. تهران: سایان.##یاحقی، م. (۱۳۸۶). فرهنگ اساطیر و داستان‏واره‌ها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.##Aali, F. (2011). Snake in Persian mythology and literature. Persian Literature, 17, 121–136. [in Persian]##Aldridge, A. O. (2017). Objectives and dimensions of comparative literature. (M. Hosseini, Trans.). Azma, 123, 56–57. [in Persian]##Avazpour, B., & Namvar-Motlaq, B. (2014). Gilbert Durand and mythological criticism: A study of the novel Heart of a Dog by Mikhail Bulgakov. Mystical and Mythological Literature, 37, 205–235. [in Persian]##Dorri, N., & Abbasi, S. M. (2014). A comparative study of the magical elements in One thousand and one nights and Harry Potter. Comparative Literature, 11, 141–160. [in Persian]##Durand, G. (1996). Introduction à La mythodologie: Mythes et societies. Paris: Albin Michel, Le Sacre et la pensée. [in French]##Durand, G. (1996). Introduction à La mythodologie: Mythes et societies. Paris: Albin Michel, Le Sacre et la pensée. [in French]##Farzi, H. R., & Abedi, M. R. (2014). Analysis of the mythical themes if the story of the prince of Babylon with “Shahryarzadeh” in Marzbannameh. Persian Language and Literature, 230, 113–134. [in Persian]##Ferdowsi, A. (2001). Shahnameh (M. Jeyhuni, Ed.). Esfahan: Shahnameh-pajouhi. [in Persian]##Gombrich, R. F. (2008). How Buddhism began: The conditioned genesis of the early teachings. Munshiram Manoharlal Publishers.##Gombrich, R. F. (2008). How Buddhism began: The conditioned genesis of the early teachings. Munshiram Manoharlal Publishers.##Habibi, S. M., & Arabi Hashemi, S. S. (2021). A symbolistic and archetypal analysis of the myth of the battle between Houshang and the black snake in Ferdowsi’s Shahnameh. Historical Researches, 50, 35–52. [in Persian]##Kafafi, M. A. (2003). Comparative literature. (S. H. Seyyedi, Trans.). Mashhad: Beh-nashr. [in Persian]##Mahmudi Zirabi, R., & Maquli, N. (2021). A comparative analysis of the archetype of snake in art works of ancient civilizations with a focus on Iran, Mesopotamia and India. Proceedings of the Sixth International Conference on Language, History and Civilization, 1–11. [in Persian]##Majid-al-badiri, A. (2021). Comparative literature: Principles and applications. (M. Nemati Qazvini, Trans.). Tehran: Safir-e Qalam. [in Persian]##Martens, C. (1894). Origine des contes populaires. Revue Philosophique de Louvain, 3, 235–262. [in French]##Martens, C. (1894). Origine des contes populaires. Revue Philosophique de Louvain, 3, 235–262. [in French]##Masumi, G. (2009). Dictionary of myths and ancient rituals of the world. Tehran: Sure-ye Mehr. [in Persian]##Mozaffari, M. (2019). Tanin. Great Islamic Encyclopedia. Accessed: March 10, 2025. URL: www.cgie.org.ir/fa/article/224443/%D8%AA%D9%86%DB%8C%D9%86 [in Persian]##Muller, M. (1859). Essai de mythologie comparée. Paris: A. Durand Libraire. [in French]##Muller, M. (1859). Essai de mythologie comparée. Paris: A. Durand Libraire. [in French]##Naga. Hindu mythology: https://www.britannica.com/topic/naga-Hindu-mythology##Namvar-Motlaq, B. (2013). An introduction to mythology. Tehran: Sokhan. [in Persian]##Online Encyclopedia Britannica. Naga, Hindu mythology. Accessed: Mar. 10, 2025. URL: https://www.britannica.com/topic/naga-Hindu-mythology ##Qaemi, F. (2010). An anthropological commentary on the myth of dragon and the frequent archetype of killing the dragon in mythology. Literary Researches, 171, 1–26. [in Persian]##Qaraaei, F. (2009). Religions in India. Mashhad: Ferdowsi University of Mashhad. [in Persian]##Qoli-zadeh, K. (2010). The origin of simorgh from the perspective of comparative mythology. Literary Reseaches, 28, 61–96. [in Persian]##Rastegar Fasaei, M. (2000). Dragon in mythology. Tehran: Tous. [in Persian]##Royani, V. (2015). Comparing Zahhak and Typhon with the approach of comparative mythology. Critical Studies of Literature, 8, 19–36. [in Persian]##Sane-pour, M. (2011). Comparative mythology in the tradition of western culture. Occidental Studies, 1, 25–38. [in Persian]##Shams Najaf-abadi, E., & Nazeri, A. (2017). Myth and the creation of superheroes in modern cinema from the perspective of cultural studies. Research of Art, 13, 31–42. [in Persian]##Steffen. Filip. (n.d.) Naga. Hindu mythology: https://www.britannica.com/topic/naga-Hindu-mythology.##Taheri, S. (2015). The transformation of the concept of a symbol: A study of the archetype of snake in Iran and neighboring countries. Fine Arts: Visual Arts, 3, 25–34. [in Persian]##Taheri, S., & Mostafavi, A. (2021). A comparative study of the mythical structure of the narrative in the two films Batman and The Dark Night. Narratology, 10, 389–418. [in Persian]##Tousi, M. (1993). Ajaayeb al-makhluqat. Tehran: Elmi va Farhangi. [in Persian]##Vahedi, H. S., & Zein-al-Abedini, P. (2021). The role of studying and creating myths in the creation of identity in national animations: The myth of Gord-Afarid and the myth of Mulan, a case study. Rahpooyeh Honarha-ye Namayeshi, 2, 53–68. [in Persian]##Varavini, S. (2004). Marzbannameh (K. Khatib Rahbar, Ed.). Tehran: Safi Alishah. [in Persian]##Wikipedia. Nāga. Accessed: Mar. 10, 2025. URL: https://en.wikipedia.org/wiki/N%C4%81ga#cite_note-ReferenceA-20.## Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/N%C4%81ga#cite_note-ReferenceA-20.##Wilkinson, P. (2016). Myths, Legends, and Sacred Stories: A Visual Encyclopedia. (M. Ansari & H. Bashirvar, Trans.). Tehran: Sayan. [in Persian]##Yahaqqi, M. J. (2007). Dictionary of myths and tales in Persian literature. Tehran: Fahang-e Moaser. [in Persian]##
دوره 9، شماره 17
اردیبهشت 1404
صفحه 315-275

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 07 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 14 آبان 1402