دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

عجایب‌نگاری در رمان وقت تقصیر از محمد رضا کاتب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زابل، زابل، ایران.
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زابل،، زابل، ایران.
10.22034/jlc.2024.448734.1628
چکیده
عجایب‌نگاری (grotesque ) سبکی است در هنر و ادبیات که در پرداختن به موضوعاتی مانند بحران هویتی، تفکرات غیرمعمول و تلاش برای کشف خود مشهور است. این سبک در داستان‌نویسی با استفاده از شخصیت‌های عجیب و غریب و با تلفیق عناصر متناقض‌نما با خشونت و به نمایش گذاشتن تصاویر انزجارآور و متهوع جایگاه قابل توجهی پیدا کرده است. وقت تقصیر نوشتۀ محمدرضا کاتب یکی از رمان‌های موفق در این شیوه است. عجایب‌نگاری در رمان وقت تقصیر به بیان احساسات و تجربیاتی می‌پردازد که به دلیل محدودیت‌های اعتقادی و فرهنگی به راحتی نمی‌تواند، بیان شود. کاتب در این رمان، از طریق ترکیب برخی از عناصر متضاد و متناقض با عناصر مختلفی از جمله مفاهیم عرفان و سیر و سلوک در نوع و روش خاصی برای حصول و رسیدن به حقیقت، موفق به خلق اثری با ویژگی‌های عجایب‌نگاری شده است. هدف در این پژوهش واکاوی مؤلفه‌های عجایب‌نگاری در رمان فوق بر مبنای نظریة رابرت داگان است. روش انجام این پژوهش تحلیلی توصیفی است که از طریق یادداشت‌برداری کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج اولیه حاکی از آن است که اصلی‌ترین مؤلفه-های عجایب‌نگاری در این رمان به ترتیب اهمیت عبارت است از: ابهام، تناقض، مضامین خشن، تلخند، ویژگی‌های جسمانی نامتعارف، مضامین انزجارآور.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


براکونز، خ. (۱۳۸۹). راهنمای هنر گوتیک. (س. ذوالفقاری، مترجم). ساقی.##جاور، س. و علیزاده، ن. (۱۳۹۷). بررسی عناصر گروتسک در رمان خوف اثر شیوا ارسطویی. نشریۀ زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، ۲۳۷، ۳۷-۵۷.##جهانتاب، ط.، حیدریان شهری، ا.، صدیقی، ب.، و سیدی، س. (۱۴۰۱). نقش‌انگارۀ روان‌شناختی بریدگی و گسست در شکل‌گیری مشکلات نخستین شخصیت رمان برید اللیل. ادب عربی (دانشگاه تهران)، ۱۴(۳)، 71ـ ۷۱.##حسینی، ف. س. (۱۳۹۸). مصداق‏های از مفهوم گروتسک در حکایت‏های مثنوی. فنون ادبی، ۱۱(۴)، ۶۵-۷۸.##حسینی، ف. س.، و طغیانی اسفرجانی، ا. (۱۴۰۱). بررسی عناصر گروتسک در سمفونی مردگان. پژوهش‏های میان رشته‏ای زبان و ادبیات فارسی، ۱(۱)، ۹۱-۱۱۵.##حیدری ریسه، خ. (۱۳۹۴). گروتسک در آثار صادق هدایت [پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی].##داوودی مقدم، ف. (۱۳۹۱). گروتسک در حکایت‏های دیوانگان عطار. تاریخ ادبیات (پژوهشنامه علوم انسانی)، ۷۱، 53ـ ۷۶.##عدالت‏کاشی، ف.، و جعفریه، م. (۱۳۹۷). تحلیل داستان وقت‏تقصیر بر پایۀ نظریۀ تک‏اسطورۀ جوزف کمپبل. ادبیات دفاع مقدس (دانشگاه شاهد)، ۲(۲)، ۷۷-۹۰.##کاتب، م. (۱۳۸۹). وقت تقصیر (چاپ دوم). تهران: نیلوفر.##کربلایی محمد، ا.، و شعبانلو، ع. (۱۳۹۵). بررسی تطبیقی گروتسک (طنز سیاه) در آثار صادق چوبک و هوشنگ گلشیری. در مجموعه مقالات کنگرۀ بین‏المللی زبان و ادبیات (صص. ۱-۲۵). دانشگاه فرهنگیان (پردیس شهید مفتح شهر ری).##مجلسی، م. ب. (۱۳۶۸). بحارالانوار (ج ۱۱). (م. ب. محمودی و ع. ز. علوی، مصحح). دار احیاء التراث العربی.##مظلوم‏نژادری، ش. (۱۴۰۰). هراس‏انگیز، سحرآمیز: بررسی گروتسک در «عزاداران بیل» غلامحسین ساعدی و «آواز کافۀ غم‏بار» کارسون مک‏کانرز. در مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‏المللی پژوهش‏های مدیریت و علوم انسانی در ایران. صص. ۱-۱۱.##مولوی، ج. د. [رومی]. (۱۳۸۴). کلیات دیوان شمس. مصحح ب. فروزانفر. تهران: امیرکبیر.##Abrams, M. H. (1999). A glossary of literary terms (7th ed.). Heinle & Heinle.##Adalat-Kashi, F., & Jafarieh, M. (2017). Analysis of the story Waght-e-Taghsir based on Joseph Campbell's monomyth theory. Biannual Journal of Holy Defense Literature, Shahed University, 2(2), 77–90. [In Persian]##Brakons, J. (2010). Guide to Gothic Art. S. Zulfiqari, Trans. Saqi. [In Persian]##Burnes, D. (2016). The Gothic in children’s literature: The creation of the adolescent in crossover fiction. Routledge.##Davoudi Moghaddam, F. (2012). The Grotesque in the anecdotes of Attar's madmen. History of Literature. Journal of Human Sciences, 71, 53–76. [In Persian]##Duggan, R. (2013). The grotesque in contemporary British fiction. Manchester University Press.##Gethin, R. (1998). The foundations of Buddhism. Oxford University Press.##Heidari Riseh, K. (2015). The Grotesque in the Works of Sadegh Hedayat, Master's thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch. [In Persian]##Hosseini, F. S. (2019). Instances of the concept of Grotesque in Masnavi anecdotes. Literary Techniques, 11(4), 65–78. [In Persian]##Hosseini, F. S., & Toghyani Esfarjani, E. (2022). A study of the grotesque elements in Symphony of the Dead. Biannual Researches of Persian Language and Literature, 1(1), 91–115. [In Persian]##Jahantab, T., et al. (2022). The role of the psychological model of cut and rupture in the formation of the problems of the first character in the novel Barid al-Layl. Arabic Literature (University of Tehran), 14(3), 71–88. [In Persian]##James, W. (1902). The varieties of religious experience: A study in human nature. Penguin Books.##Javar, S., & Alizadeh, N. (2018). Investigation of grotesque elements in the novel Khof (Fear) by Shiva Arastoui. Journal of Persian Language and Literature, University of Tabriz, 237, 37–57. [In Persian]##Karbalaei Mohammad, A., & Shabanlou, A. (2016). A comparative study of Grotesque (Black Humor) in the works of Sadegh Chubak and Hoshang Golshiri. Proceedings of the International Congress of Language and Literature (pp. 1–25). Farhangian University (Shahid Mofatteh Campus, Shahr-e Rey). [In Persian]##Kateb, M. (2010). Waght-e- Taghsir. Nilufar. [In Persian]##Majlesi, M. B. (1989). Bihār al-Anwār (Vol. 11). (M. B. Mahmoudi & A. Z. Alavi, Eds.). Muʼassasat Iḥyāʼ al-Turāth al-ʻArabī. [In Persian]##Maulavi, J. R. (2004). Kolliyāt-e Divān-e Shams (B. Forouzanfar, Ed.). Amir Kabir. [In Persian]##Mazloumnejadri, S. (2021). Scary, magical: Grotesque analysis in Gholamhossein Sa'edi's "Bail Mourners" and Carson McCullers' "Ballad of the Sad Cafe". Proceedings of the 8th International Conference on Management and Humanities Research in Iran (pp. 1–11). [In Persian]##O'Connell, M. (2008). Signs & symbols: An illustrated guide to their origins and meanings. Dorling Kindersley.##Ross, A. (1984). The Waste Land and the fantasy of interpretation. Representations, 8, 134–158.##Thomson, P. (1972). The grotesque. Routledge.##Wimbush, V. L., & Valantasis, R. (Eds.). (2002). Asceticism. Oxford University Press.##Wood, J. (2010). How fiction works. Random House.##
دوره 9، شماره 17
اردیبهشت 1404
صفحه 109-77

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1403