دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل نشانه‌معناشناختی تجارب عرفانی ابراهیم ادهم در روایت عطار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری ادبیات عرفانی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
10.22034/jlc.2024.447808.1626
چکیده
در پژوهش حاضر ذکر ابراهیم ادهم و تجارب معنوی او که موجب تحول و تغییر زندگی اوست، با رویکرد نشانه‌معناشناختی مورد تحلیل قرار گرفت. خلق معنا در این گفتمان حاصل سازکار نظام شوشی و بوشی است. تجربه‌های معنوی ماهیت شوشی دارند، اما فرایند رسیدن به این لحظه و رخ دادن این تجارب انفعالی که اغلب برآیند عنایت بی‏علت خداوند است، در شمار نظام‏های رخدادی است؛ تجاربی که قابل پیش‏بینی نیستند و با نمودهای گفتمانی لحظه‌ای بیان می‏شود. این‌که عارف پس از کسب تجربۀ عرفانی، مسیر زندگی را تغییر داده و تا پایان عمر با ریاضت و عبادت و رها کردن تخت پادشاهی در سخت‏ترین شرایط نفس را مهذب می‏دارد، جریان گفتمان را در نظام بوشی روایت می‏کند. سوژه با سوهان ریاضت و رها کردن تمام تعلقات دنیوی، سعی در استقرار همیشگی در عالم معنوی دارد؛ عالمی فراخ و بسیط که با «من» استعلایی و هویت تازه‏ای که پس از رخ دادن تجربۀ عرفانی آن را تجربه کرده، سازگارتر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم#آذر، ا. (1393). الهی‏نامۀ عطار در نظریۀ نشانه‏معناشناسی آلژیرگرمس و شکل‏شناسی ژرارژنت. تهران، سخن. #احمدی، ب. (1392). چهار گزارش از تذکره الاولیا عطار. تهران: نشر مرکز#اسماعیلی، ع.، و کنعانی، ا. (1391). بررسی نظام عاطفی گفتمان در شعر غزلی برای گل آفتابگردان سرودۀ شفیعی کدکنی براساس رویکرد نشانه‏معناشناختی. پژوهش‌های ادبی، 36، 9-34. #اکبرپور، ل. (1394). بررسی سطوح معنایی نشانه‏ها در منطق‌الطیر عطار با رویکرد نشانه‌شناسی. کنفرانس بین‌المللی پژوهش درعلوم و تکنولوژی، 1، 1-19. #بتلاب اکبرآبادی، م.، و رضی، ا. (1392). کارکرد روایی نشانه‏ها در حکایت رابعه از الهی نامۀ عطار. فصلنامه متن‌شناسی ادب فارسی، 1، 13-28. #پاکتچی، ا.، و راهنما، ه. (1394). تحلیل فرآیندهای گفتمانی در سورۀه «قارعه» با تکیه بر نشانه‏معناشناسی تنشی. جستارهای زبانی. 4، 39-68. #پورنامداریان، ت. (1390). شرح و تأویل داستان‏های رمزی سهروردی عقل سرخ. تهران: سخن. #جیمز، و. (1343). دین و روان. ترجمۀ م. قاینی. تهران: بنیاد ترجمه و نشر کتاب. # جیمز، و. (1397). تنوع تجربۀ دینی. ترجمۀ ح. کیانی. تهران: حکمت. #رضی، ا.، و اکبرآبادی، م. (1389). منطق الطیر عطار و منطق گفت‌وگویی. زبان و ادب پارسی، 46، 19-46. #سجودی، ف. (1390). نشانه‏شناسی فرهنگی. گروه مترجمان. به کوشش ف. سجودی. تهران: نشان علم. # شعیری، ح.ر. (1388). از نشانه معناشناسی ساختگرا تا نشانه معناشناسی گفتمانی. نقد ادبی، 8، 33 – 52. #شعیری، ح.ر. (1391). تحلیل نشانه معناشناختی خلسه در گفتمان ادبی. پژوهش‏های ادبی، 36، 129 -146. #شعیری، ح.ر. (1392). نظام تنشی و ارزشی از دیدگاه نشانه-معناشناسی سیال الگویی جهت تحلیل گفتمان ادبی. ویژه‌نامۀ زبان و متن، 3، 59 – 66. #شعیری، ح.ر.، محمودی بختیاری، ب.، و سبزواری، م. (1395). نشانه معناشناسی ادبیات (نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی). تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. #شعیری، ح.ر.، محمودی بختیاری، ب.، و سبزواری، م. -(1396). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت. #شعیری، ح.ر.، محمودی بختیاری، ب.، و سبزواری، م. (1397). نشانه-معناشناسی دیداری(نظریه‏ها و کاربردها). تهران: سخن. #شعیری، ح.ر.، محمودی بختیاری، ب.، و سبزواری، م. (1398). تجزیه و تحلیل نشانه‏ـ معناشناختی گفتمان، چاپ هفتم، تهران: انتشارات سمت. #شعیری، ح.ر.، محمودی بختیاری، ب.، و سبزواری، م. (1402) فرهنگ توضیحی جهان نشانه و معنا، تهران: لوگوس #شعیری، ح.ر.، و سیدابراهیمی، ف. (1398). نشانه-بوم زیست ادبی: نظریه و روش. نقد ادبی، 46، 69 – 89. #شعیری، ح.ر.، و کریمی‌نژاد، س. (1391). تحلیل نظام بودشی گفتمان: بررسی موردی داستان داش آکل صادق هدایت. فصلنامۀ مطالعات زبان و ترجمه (دانشگاه ادبیات و علوم انسانی)، 3، 23-43. #شفیعی، س.، و همکاران (1397). شناسایی دوره‏های روایی رساله‌الطیرها براساس چهار نسل روایت. جستارهای زبانی، 3، 99-127. #طایفی، ش.، و شیخ الاسلامی، م. (1396). نقد نشانه‏معناشناختی داستان شیخ صنعان در منطق‌الطیر (با تکیه بر نظام‏های گفتمانی. پژوهش‏نامۀ نقد ادبی و بلاغت، 1، 33-50. # عطار نیشابوری (1397). تذکره الاولیا. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن. #کنعانی، ا. (1396). نظام زیبایی‌شناسی گفتمان در هم‌کنشی صدا و نور بر مبنای قصۀ یاری خواستن حلیمه از بتان. ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، 16، 145-170. #کنعانی، ا. (1397). تحلیل نظام شوشی در غزل کمال خجندی با رویکرد نشانه‏معناشناختی. نشریۀ شعرپژوهی (بوستان ادب)، 3، 119-140. #گرمس، آ. (1398). نقصان معنا. ترجمه و شرح ح.ر. شعیری. تهران: خاموش. #مدرسی، ف.، و همکاران (1392). تحلیل حکایات تعلیمی تذکره الاولیا بر پایۀ الگوی روایی گریماس. پژوهش‏نامۀ ادبیات تعلیمی، 20، 73-101. #The Qur’an.#Ahmadi, B. (2013). Chahār gozaresh az Tazkirat al Awliyā ye Attār [Four reports on Attar’s Tazkirat al Awliya]. Tehran: Nashr e Markaz. #Akbarpour, L. (2015). Analysis of semantic levels of signs in Attar’s Mantiq al Tayr from a semiotic perspective. In Proceedings of the International Conference on Research in Science and Technology (Vol. 1, pp. 1–19). #Attar of Nishapur. (2018). Tazkirat al Awliya (M. R. Shafiei Kadkani, Ed., introduction and annotations). Tehran: Sokhan. #Azar, E. (2014). Elāhi nāmeh ye Attār dar nazariyye ye nane ma‘nāshenāsi ye Algirdas Greimas va shekl shenāsi ye Gérard Genette [Attar’s Ilahi nameh in the theory of Greimasian semiotics and Gérard Genette’s morphology]. Tehran: Sokhan. #Betolab Akbarabadi, M., & Rezaei, A. (2013). The narrative function of signs in the story of Rabia in Attar’s Ilahi nameh. Textology of Persian Literature Quarterly, 5(1), 13–28. #Esmaeili, E., & Kanaani, I. (2012). An examination of the emotional system of discourse in the ghazal poem “Barāye Gol e Āftābgardān” by Shafiei Kadkani based on a semiotic semantic approach. Literary Research, 36, 9–34. #Fontanille J.(2011). corps et sen. Paris: PUF#Greimas, A. J. (2019). Imperfection: The deficiency of meaning (H. R. Shairi, Trans. & commentary). Tehran: Nashr e Khamoosh. #James, W. (1964). Religion and psychology (M. Qayeni, Trans.). Tehran: Bonyad e Tarjomeh va Nashr e Ketab. #James, W. (2018). The varieties of religious experience (H. Kiani, Trans.). Tehran: Hekmat Publications. #Kanaani, I. (2017). The aesthetic system of discourse in the interaction of sound and light based on the story of Halima seeking help from idols. Mystical Literature (Al Zahra University), 9(16), 145–170. #Kanaani, I. (2018). Analysis of the “Shushi system” in the ghazals of Kamal Khujandi based on a semiotic semantic approach. Poetry Research Journal (Boostan e Adab), 10(3), 119–140. #Modarresi, F., et al. (2013). Analysis of the didactic narratives of Tazkirat al Awliya based on Greimas’s narrative model. Journal of Didactic Literature Studies, 5(20), 73–101. #Paktachi, A., & Rahnama, H. (2015). Analysis of discursive processes in Surah al Qari‘a based on tensive semiotics. Linguistic Essays, 4(25), 39–68. #Pournamdarian, T. (2011). Sharh va ta’vil e dāstān hā ye ramzi ye Sohravardi: ‘Aql e Sorkh [Commentary and interpretation of Suhrawardi’s symbolic narratives: The Red Intellect]. Tehran: Sokhan. #Rezaei, A., & Akbarabadi, M. (2010). Attar’s Mantiq al Tayr and dialogic logic. Persian Language and Literature, 46, 19–46. #Shafiei, S., et al. (2018). Identification of narrative periods of the Risālat al Tayr texts based on four generations of narrative. Linguistic Essays, 1(3), 99–127. #Shairi, H. R. (2009). From structural semiotics to discourse semiotics. Literary Criticism, 2(8), 33–52. #Shairi, H. R. (2012). A semiotic semantic analysis of trance in literary discourse. Literary Research, 9(36), 129–146. #Shairi, H. R. (2013). The tensive and value system from the perspective of fluid semiotics: A model for literary discourse analysis. Language and Text Special Issue, 3, 59–66. #Shairi, H. R. (2016). Literary semiotics: Theory and method of literary discourse analysis. Tehran: Tarbiat Modares University Press. #Shairi, H. R. (2017). Foundations of modern semantics (4th ed.). Tehran: SAMT Publications. #Shairi, H. R. (2018). Visual semiotics: Theories and applications. Tehran: Sokhan. #Shairi, H. R. (2019). Discourse semiotic analysis (7th ed.). Tehran: SAMT Publications. #Shairi, H. R., & Kariminajad, S. (2012). Analysis of the existential system of discourse: A case study of Sadegh Hedayat’s story Dash Akol. Journal of Language and Translation Studies, 3, 23–43. #Shairi, H. R., & Seyed Ebrahimi, F. (2019). Literary eco semiotics: Theory and method. Literary Criticism Quarterly, 46, 69–89.5#Shairi, H. R., Mahmoudi Bakhtiari, B., & Sabzevari, M. (2023). Farhang e tozihi ye jahān e neshāneh va ma‘nā [Explanatory dictionary of the world of sign and meaning]. Tehran: Logos. #Sojudi, F. (Ed.). (2011). Cultural semiotics (Translator Group, Trans.). Tehran: Neshan e Elm. #Tayefi, S., & Sheikholeslami, M. (2017). A semiotic semantic critique of the story of Sheikh San‘an in Mantiq al Tayr (with emphasis on discursive systems). Journal of Literary Criticism and Rhetoric, 6(1), 33–50.#
دوره 10، شماره 19
اردیبهشت 1405
صفحه 333-297

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 30 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1403