دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

کاربست رویکرد ریزوماتیک دلوز در رمان «عندما یفکر الرجل» اثر خوله القزوینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، واحد آبادان، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی ، واحد آبادان ، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران.
3 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
4 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.22034/jlc.2024.458278.1640
چکیده
با ظهور رویکردهای مدرنیستی و ورود آنها به ادبیات داستانی معاصر، نویسندگان به روایت هستی شناسانة نوین خود از داستان پرداخته و به تدریج از روایت کلاسیک و خطی دهه های پیشین فاصله گرفته اند. در رویکرد ریزوماتیک، بافتار غیر خطی، تجربه ورز و سیّال و متکثّر جانشین انگاره های معطوف به کلیّت یکپارچه، تک ریشه ای و تمرکز گرا می شود. اندیشة حاکم بر رمان «عندما یفکّر الرّجل» اثر خوله القزوینی از نوع ریزومی است که با درهم شکستن فضاها و خطوط تفکّر درختی، شبکه ای از امور متقابل را سازمان دهی می کند. روحیة خستگی ناپذیر و خودزای شخصیت اول رمان «محمد» با خوانش ریزوماتیکی قابل اثبات است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی در تلاش است تا قابلیت تطبیق رویکرد ریزوماتیک بر رمان یاد شده را واکاوی نماید. از آنجا که رویکرد ریزوماتیک فرصتی برای تحلیل رمان های پست مدرنیسم فراهم می کند و بر درک خواننده از رمان بسیار مؤثر است، ضرورت انجام این پژوهش حائز اهمیت می گردد. رویکرد ریزوماتیک دلوز با مؤلفه های مترتّب بر آن نظیر اقتدار زدایی سوژه، صیرورت و شدن، قلمرو زدایی و قلمرو گذاری، قابلیت انطباق بر رمان مذکور را دارا است. از مهم ترین یافته های پژوهش حاضر عدم تبعیّت رمان از ساختار سلسله وار و برخورداری آن از شاخصه های رمان پسامدرن مانند عدم ثبات درونی داستان، ساختار نامنظم، و قاعده گریزی است. خوله، «محمد» را فردی کوچنده و همواره در حال «شدن» معرفی می کند که از ایستایی در یک مکان سخت بیزار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزاد ارمکی، ت. (1386). فرآیند تغییر نسلی بررسی فراتحلیل در ایران. فصلنامۀ پژوهش جوانان، فرهنگ وجامعه، 1، 41ـ68.##آلن، گ. (۱۳۹۲). بینامتنی. ترجمۀ پ. یزدانجو. تهران: نشر مرکز.##احمدآبادی آرانی، ن.، و فرج‌الهی، م. (۱۳۹۶). تبیین دلالت‌های اندیشة ریزوماتیک ژیل دلوز با نظر به کاربرد آن در بهبود خلافیت نظام آموزشی ایران. مجلة علوم تربیتی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، ۲، 83- 109.##بلنتاین، آ. (1389). دلوز و گتاری برای معماران. ترجمۀ ر. احمدی‌نژاد. تهران: طحان.##پیتون، پ. (۱۳۸۷). دلوز و امر سیاسی. ترجمۀ م. رافع. تهران: گام نو.##دلوز، ژ. (۱۳۹۲). بیان و تکینگی در لایب نیتس. ترجمۀ پ. غلامی و ا. گنجی. تهران: رخداد نو.##دلوز، ژ.، و گاتاری، ف. (۱۳۹۲). کافکا: به سوی ادبیات اقلیت. ترجمۀ ش بهیان. تهران: نشر ماهی.##دیو، ر. (۱۳۹۶). دلوز. ترجمۀ ف. مجیدی. تهران: علمی و فرهنگی.##رامین‌نیا، م. (۱۳۹۴). رویکرد ریزوماتیک و درختی: دو شیوة متفاوت در آفرینش و خوانش اثر ادبی، مجلة ادب پژوهی. ۳۲، 31-61.##رئیسی، م. ر.، اویسی کهخا، ع.، و ‌محمودی، م. ع. (۱۳۹۸). از شخصیت درختی تا شخصیت ریزومی تبیین تفاوت‌های شخصیت‌های داستان‌های کلاسیک، مدرن و پسامدرن. ادبیات پارسی معاصر. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۲، 155ـ 179.##زمانی جمشیدی، م. ز.، و شریف‌زاده، ر. (۱۳۹۶). ریزوم. شبکة بررسی تطبیقی هستی‌شناسی. فصلنامة فلسفی شناخت (پژوهشنامه علوم انسانی)، ۷۷، 159-184.##سجادی، س. م.، و ایمان‌زاده، ع. (۱۳۹۱). تبیین و تحلیل دلالت‌های تربیتی دیدگاه معرفت‌شناختی ژیل دلوز و نقد دلالت‌های آن برای تعلیم و تربیت. فصلنامة اندیشه‌های نوین تربیتی، ۳۲، 53-80.##سجادی، س. م.، و باقرنژاد، ز. (۱۳۹۰). رویکرد ریزوماتیک به معرفت و نقد چالش‌های آن برای تربیت اسلامی. تربیت اسلامی. 13، 123-144.##سلحشوری، ا.، و ایمان‌زاده، ع. (۱۳۹۰). نگاهی به رویکردهای تحلیلی و فراتحلیلی در فلسفة تعلیم و تربیت. همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.##سلحشوری، ا.، و حق‌وردی، ر. (۱۳۹۴). تحلیل و نقد رویکرد ریزوماتیک بر اساس فلسفة اشراق. پژوهشنامة حکمت و فلسفه اسلامی، 44، 81-102.##السلمان، ع. (2002). خوله القزوینی أصدرت روایتها الثانیه. مجله الثقافه. 1533، الکویت.##شکوری منفرد، ع.، و اردلانی، ح. (1399). تأثیر به کارگیری اندیشۀ پساساختارگرای ژیل دلوز در بهبود کیفی فضای آموزشی. مطالعات محیطی هفت حصار، 33، 141-158.##العلی، ف. (1999). اکثر أدبیه خلیجیه مقروه. جریدة الرأی العام. 9436، الکویت.##فرامرز قراملکی، ا. (1383). از کثرت‌گرایی تا جهان‌شمولی معرفت. فصلنامة مقالات و بررسی‌ها، 67، 79-98.##القزوینی، خ. (2009). عندما یفکر الرجل. ط5. بیروت: دار الصفوه.##کاظمی، س. (۱۳۹۲). جسم ریزومی در مواجهه با نظام امپریالیستی. نقد زبان و ادبیات خارجی، ۱۰، 191-206.##کولبروک، ک. (۱۳۸۷). ژیل دولوز. ترجمۀ ر. سیروان. تهران: نشر مرکز.## لاج، د.، و همکاران (۱۳۹۴). نظریه‌های رمان از رئالیسم تا پسامدرنیسم. ترجمۀ ح. پاینده. ج ۳. تهران: نیلوفر.##محسنی‌نژاد، س. (1392). دراسة آثار خوله القزوینی و نقدها. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی تهران.##محمدی، ا.، اردلانی، ح.، و نمدیان‌پور، ن. (1400). خوانش فلسفی از رمان «شازده احتجاب» نوشتة هوشنگ گلشیری با ابتنا بر رویکرد ریزوماتیک ژیل دلوز. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 62، 119-139.##موحدیان، ق.، شعبانی، ا.، چشمه سهرابی، م.، و عاصمی، ع. (۱۳۹۹). تبیین رویکرد ریزوماتیک در نظام‌های سازماندهی دانش و اطلاعات با تأکید بر فضای وب. پژوهش‌نامة پردازش و مدیریت اطلاعات، 3، 817-846.##Ahmad Abadi Arani, N., & Faraj Elahi, M. (2016). Explaining The Implications of Gilles Deleuze's Rhizomatic Thought With Regard to its Application In Improving The Caliphate of Iran's Educational System. Journal of Educational Sciences, Innovation and Creativity in Humanities. 2, 83-109. (In Persian)##Al-Ali, F. (1999). The Most Read Gulf Literature. Al-Rai Al-Aam Journal. 9436, Al Kuwait. (In Arabic)##Allen, G. (2012). Intertextual. translator: Payam Yazdanjo. Tehran: Nahr-e-Karzan.(In English)##Al-Qazwini, Kh. (2009). When a Man Thinks. The Fifth Medicine. Beirut: Dar Al-Safvah. (In Arabic)##Al-Salman, A. (2002). Khawla Al-Qazwini Published her Second Novel. Al-Thaqafa Magazine. 1533, Kuwait. (In Arabic)##Attridge, D. (2004). Coetzee and The Ethics of Reading: Literature in The Event. Chicago The University of Chicago Press.##Azad Aramaki, T. (2016). Generational change process of meta-analysis in Iran. Youth, Culture and Society Research Quarterly. 1, 41-68. [in Persian]##b) Articles and theses##Ballantine, A. (2009). Deleuze and Guattari for Architects. translator: Rozbeh Ahmadinejad. Tehran: Tahan. (In English)##Colebrooke, C. (2008). Gilles Deleuze. translator: Reza Sirvan. Tehran: Neshr al-Karzan. (In English)##Deleuze & Parentic (1985). Dialogues,Hugh Thomlison and Barbara Haberman. London: A thlone Press.##Deleuze, G. (1994). Difference and Repetition. Paulpatton(tr):Newyork: Golumbia university Press.##Deleuze, G. (2012). Expression and Singularity in Leibniz. translator: Peyman Gholami and Iman Ganji. Tehran: Rokhdad Nou. (In English)##Deleuze, G. Guattari, F. (2015). A Thousand Plateaus: A Critical Introduction and Guide. Edinburgh university Press.##Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia. translated by Brian Massumi. University of Minnesota Press.##Deleuze, G., & Guattari, F. (2012). Kafka: Towards Minority Literature. translator: Shapour Behian. Tehran: Nash Mahi. (In English)##Dio, R. (2016). Deleuze. translator: Fariborz Majidi. Tehran: Scientific and Cultural. (In English)##Faramarz Qaramaleki, A. (1383). From pluralism to the universality of knowledge. A quarterly journal of articles and reviews. 67, 79-98. (In Persian)##Gough, N. (2006). changing Planes: Toward a Geophilosophy of Trans Dental Curriculum Inquiry. From:www. Latrobe. Edu.au/onet/Staff/ghough-papers/noelg.##Kazemi, S. (2019). Rizomi's Body in The Face of The Imperialist System. Criticism of Foreign Language and Literature. 10, 206-191. (In Persian)##Lodge, D., et al. (2014). Theories of The Novel from Realism to Postmodernism. translator: Hossein Payandeh. Vol. 3. Tehran: Nilofer. (In English)##Mohammadi, A., Ardalani, H., Namdianpour, N. (1400). Philosophical reading of the novel "Prince of Revolt" written by Houshang Golshiri with emphasis on Gilles Deleuze's rhizomatic approach. Stylistics of Persian poetry and prose (Bahar Adab). 62, 119-139. (In Persian)##Mohseninejad, S. (2012). Study of Khawla Al-Qazwini's Works and Commentaries. Master's Thesis. Islamic Azad University Tehran. (In Persian)##Movahedian, Q., Shabani, A. Cheshmeh Sohrabi, M., & Asami, A. (2019). Explaining The rhizomatic Approach in knowledge and Information Organization Systems With an Emphasis on The Web. Research Journal of Information Processing and Management. 3, 817-846. (In Persian)##Nealon, J. T. (1997). The Ethics of Dialogue: Bakhtin and Levinas. Colleg English. 2, 129-148.##Parr, A. (2005). The Deleuze Dictionary. Revised Edition, Edinburgh university Press. Rizome Model of Creativity, Int.j. Internet and Enterprise Management. Vol.1.No.4.PP.421-456.##Peyton, P. (2008). Deleuze and The Political Matter. translator: Mohammad Rafe. Tehran: Gam Nou. (In English)##Raisi, M. R., Owaisi Kokha, A. A., & Mahmoudi, M. A. (2018). From The Tree Character to The Rhizome Character to Explain The Differences Between The Characters of Classical, Modern and Post-Modern Stories. Contemporary Persian Literature. Research Institute of Humanities and Cultural Studies. 2, 155-179. (In Persian)##Ramin Nia, M. (2014). Rhizomatic and Tree Approach: Two Different Ways In The Creation and Reading of A Literary Work. Journal of Literary Studies. 32, 31-61. (In Persian)##Sajadi, S. M., & Bagherenjad, Z. (2019). Rhizomatic Approach to Knowledge and Criticism of its Challenges for Islamic Education. Two Quarterly Journal of Islamic Education. 13, 123-144. (In Persian)##Sajjadi, S. M., & Imanzadeh, A. (2019). Explanation and Analysis of The Educational Implications of Gilles Deleuze's Epistemological Perspective and Criticism of its Implications For Education and Training. Quarterly Journal of Modern Educational Thoughts. 32, 53-80. (In Persian)##Selahshuri, A., & Haqvardi, R. (2014). Analysis and Criticism of The Rhizomatic Approach Based on The Philosophy of Enlightenment. Research Journal of Islamic Wisdom and Philosophy. 44, 81-102. (In Persian)##Selahshuri, A., & Imanzadeh, A. (2019). A Look at Analytical and Meta-analytical Approaches in The Philosophy of Education. Hamedan: Boali Sina University Press. (In Persian)##Shokuri Monfared, A., Ardalani, H. (2019). The effect of applying Gilles Deleuze's poststructuralist thought in improving the quality of the educational environment. Haft Hesar environmental studies, 33, 141-158. (In Persian)##Williams, J. (2004). Gilles Deleuze,s Difference and Repetition: a critical introduction and guide. Edinburgh university Press.##Zamani Jamshidi, M. Z., & Sharifzadeh, R. (2016). Rhizum, Comparative Ontology Network. Philosophical Journal of Cognition (Research Journal of Humanities), 77, 159-184. (In Persian)##
دوره 9، شماره 18
آبان 1404
صفحه 174-137

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 16 تیر 1403