دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

جایگاه روایت‌شناختی و بلاغی نیایش‌های پهلوانی در داستان کیخسرو از شاهنامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی ـ ادبیات روایی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران
10.22034/jlc.2024.458874.1643
چکیده
در پژوهشِ حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی، جایگاه روایت‌شناختی و بلاغی نیایش در ساختار روایت در داستان کیخسرو از شاهنامۀ فردوسی و کارکردها، جلوه‌ها و شگردهای گوناگون این نیایش‌ها، بازنمایی و تبیین می‌گردد. هدف پژوهش نیز این است که نیایش‌های داستان کیخسرو از منظر روایت‌شناختی و بلاغی و با توجه به نوع رابطۀ انسان و خدا مورد بررسی قرار می‌گیرد تا از این طریق، بتوان الگوی ساختاری و بلاغی نیایش‌های پهلوانی شاهنامه را تبیین کرد. سؤال اصلی پژوهش این است که نیایش‌های پهلوانی شاهنامه در کدام موقعیت‌های زمانی، مکانی، عاطفی، کنشی و تنشی و با چه کارکردهای و کدام وجوه بلاغی پدیدار می‌شوند؟ نیایش‌ها در این داستان، در بستری از کنش‌های فردی تا جمعی رخ می‌نمایند. همچنین برآیند وجه هستی‌شناختی اندیشۀ نیایشگر هستند. نیایش‌ها در گستره‌ای از وجه غیابی تا خطابی، ضرب‌آهنگ کند تا تند و بیم و امید تا رابطۀ صمیمانه تحقق می‌پذیرند. گاه نیایش‌ها در کشاکش تعلیق داستانی نمایان می‌شوند. گاه نیایش‌ها از نقطۀ آغازین تنش پی گرفته می‌شوند و آشوب درونی شخصیت را بازتاب می‌دهند و درنهایت با قرار گرفتن در موقعیت نیایش، تنش حل می‌شود. گاه نیایش‌ها به‌منزلۀ تجربه‌ای شخصی است که با استغاثه و تظلّم و تعریضی شکایت‌گونه به خدا همراه می‌شوند. سپس با شکل دادن به وضعیتی ایجابی، به اجابت می‌پیوندند. گاه اجابت نیایش‌ها از طریق الهامی غیبی و در قالب مکاشفه رخ می‌نماید و پایان‌بندی موقعیت قصه نیز برآیند نیایش است. گاه روایت از لحظۀ نیایش به چشم‌انداز مکاشفه می-رسد و گاه از افق مکاشفه به افق اجابت کشانده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسکولز، ر. (1398). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمۀ ف. طاهری. تهران: آگاه.## اوستا (1379). گزارش و پژوهش ج. دوستخواه. تهران: مروارید.##پاینده، ح. (1398). نظریه و نقد ادبی. تهران: سمت.##پرنیان، م.، و ولی بیگی، م. (1391). بررسی نیایش‌های شاهنامه فردوسی. متن‏پژوهی ادبی، 53، 157- 176.##پورنامداریان، ت. (1391). رمز و داستان‏های رمزی درادب فارسی. تهران: علمی‏وفرهنگی##توکلی، ح. ر. (1389). از اشارت‌های دریا (بوطیقای روایت در مثنوی). تهران: مروارید.##توکلی، ح. ر. (1381). جلوه‏های خواب از تجربه تا تمثیل در مثنوی. فصلنامۀ هنر، 54، 51- 71.##توکلی، ح. ر. (1398). جایگاه روایت‏شناختی و بلاغی نیایش‌ در مثنوی. مطالعات زبانی و بلاغی، 19، 127- 160.##راشد محصل، م. ر. (1369). نیایش در شاهنامۀ فردوسی. نشریۀ کتاب پاژ، ۱، 9- 28.##رضایی، م.، و دشتی، ن. ا. (1397). بررسی و تحلیل آیین نیایش در متون حماسی به روایت شاهنامۀ فردوسی. فصلنامۀ ‌تفسیر ‌و ‌تحلیل ‌متون ‌زبان ‌و ادبیات‌ فارسی (دهخدا)، 38، 83- 112.##ریکور، پ. (1384). حکایت و زمان. ج. 2. ترجمۀ م. نونهالی. تهران: گام نو.##شعیری، ح. ر. (1395). نشانه‏معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.##فتوحی، م. (1385). بلاغت تصویر. تهران: سخن.##فردوسی، ا. (1374). شاهنامه. تهران: فاخته.##کنعانی، ا.، و زمانی، ف. (1402). تبیین سازوکارهای زبانی «فراراوی» در گفتمان عرفانی مثنوی با رویکرد تحلیل گفتمان روایی. جستارهای زبانی، 14 (۲)، ۲۹۳-۳۲۶.##کوری، گ. (1391). روایت‏ها و راوی. ترجمة م. شهبا. تهران: مینوی خرد##مرتضوی، م. (1385)، فردوسی و شاهنامه. تهران: توس.##مسکوب، ش. (1374). بخت و کار پهلوان در آزمون هفت‏خان. تن پهلوان و روان خردمند، ویراستۀ ش. مسکوب. تهران: طرح نو، 30- 63.##هایلر، ف. (1392). نیایش، پژوهشی در تاریخ و روان‌شناسی دین. ترجمۀ شهاب‌الدین عباسی. تهران: نشر نی.##یوسف‏زاده قوچانی، ن. (1387). پرتو نیایش در شاهنامۀ فردوسی. مشهد: پگاهان.##یول، ج. (1391). کاربردشناسی زبان. ترجمۀ م. عموزاده مهدیرجی و م. توانگر. تهران: سمت.##Avesta (2000). report and research by J. Dostkhah. Tehran: Morvarid [In Persian].##Barthes, R. (1997). Introduction a lˊanalyse Structurale des Recit, dans Poetique du Recit. Parise, le Seuil.##Currie, G. (2012). Narratives and Narrators. Trans. M. Shahbā. Tehran: Minuye Kherad [In Persian].##Ferdowsi, A. (1995). Shāhnāmeh. Tehran: Fakhte Publishing [In Persian].##Fotuhi, M. (2006), Image rhetoric. Tehran: Sokhan [In Persian].##Hailer, F. (2012). Prayer. a study in the history and psychology of religion. translated by Sh. Abbasi, Tehran: Ney Publishing [In Persian].##Kanani, E., & Zamani, F. (2023). Explaining the Linguistic Mechanisms of the Meta-Narrator in the Mystical Discourse of Mathnawī: A Narrative Approach to Discourse Analysis. Language Related Research, 14 (2), 293-326 [In Persian].##Meskob, S. (1995). A fighter's luck and work in Haft Khan's test. Pahlavan's body and wise soul. edited by S. Meskob. Tehran: Tarhe Now, 30-63 [In Persian].##Mortazavi, Ma. (2006). Ferdowsi and Shahnameh. Tehran: Tos [In Persian].##Parnian, m. & ValiBeygi, M. (2012). Check prayers Shahnameh. Literary Text Research, 16 (53), 157-176 [In Persian].##Payandeh, H. (2018). Theory and Literary Criticism. Tehran: Samt [In Persian].##Pournamdarian, T. (2012). Code and secret stories in Persian literature. Tehran: Elmi va Farhanghi [In Persian].##Rashed Mohassel, M. R. (1990), Prayer in Ferdowsi's Shahnameh. Publication of Ketab Page,- (1), 9- 28 [In Persian].##Rezaei, M., & Dashti, N. (2017). Examination and Analysis of Prayer Ritual in Epic Texts Narrated by Ferdowsi's Shahnameh, Persian Language and Literature Commentary and Analysis Quarterly (Dehkhodā), 10 (38), 83-112 [In Persian].##Ricoeur, P. (2005). Story and Time. c. 2. Translation of M. Nownahali, Tehran: Game Now [In Persian].##Shairi, H. R. (2016). Semiotics of Literature Theories and Practices of Literary Discourse Regimes. Tehran: Tarbiat Modares University Press [In Persian].##Scholes, R. (2012). Structuralism In Literature an Introduction. Translation of F. Taheri. Tehran: Agah [In Persian].##Tavakkoli, H. R. (2002). Effects of sleep from experience to allegory in Mathnavī. Art Quarterly, - (54), 51-71 [In Persian].##Tavakkoli, H. R. (2010). From the indications of the sea. Tehran: Morvarid [In Persian].##Tavakkoli, H. R. (2019). The position of narratology and rhetoric of prayer in Mathnawī, Journal of Linguistic and Rhetorical studies, 10 (19), 127-160 [In Persian].##Yule. G. (2012). Pragmatics. Translated by M. Amouzadeh & M. Tavangar. Tehran: Samt.##Yusufzadeh Gouchani, N. (2008). Ray of prayer in Ferdowsi's Shahnameh. Mashhad: Pegahan [In Persian].##
دوره 9، شماره 18
آبان 1404
صفحه 90-46

  • تاریخ دریافت 02 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1403