دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل نشانه‌معناشناختی گفتمانی نمایشنامه روسی «باغ آلبالو»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان‌های خارجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 استادیار گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان‌های خارجی دانشگاه آزاد واحد تهران شمال، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2024.459086.1644
چکیده
نشانه معنا‌شناسی گفتمانی، برآیند نشانه‌شناسی ساخت‌گرا و نظام روایی مطالعات معنایی است که در آن تعامل دوجهان کنشی و تعینی با جهان غیر کنشی و غیر تعینی به صورت ادبی منجر به ارتباط هویدا شدن لایه‌های نهان کنش و شوش می‌شود، چرا که این دیدگاه جریان تولید معنا را با شرایط حسی- ادراکی پیوند می‌زند و برای تولیدات زبانی، نوعی هستی‌شناسی را درنظر می‌گیرد. هدف پژوهش حاضر دستیابی به تعامل و یا چالش معناهای کنشی و غیرکنشی و تعینی و غیرتعینی در اثر گفتمان روایی «باغ آلبالو» است. براین اساس این پژوهش از روش نشانه‌معناشناسی گفتمانی از نوع توصیفی- تحلیلی استفاده کرده است و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات کتابخانه‌ای می‌باشد. نتایج نشان داد که تناقض و تعامل بین فرآیندها و کنش‌های تعینی و کنش‌های غیرتعینی منجر به تولید معنا می‌گردد و شکل‌گیری معناهای اساسی و بخش اصلی فرآیندهای معناسازی روایت باغ آلبالو، در قالب شوِش‌هایی همانند «مهر و کینه»، «عشق و نفرت» و «فقر و غنا» رقم خورده است. فرآیند تولید معنا در این داستان به گونه‌ای پیش می‌رود که نظام تعامل و دیالوگ بین دو سپهر نشانه‌ای اشرافی‌گری و طبقه متوسط با عبور از نظام‌ مجادله و مناقشه و نظام تحدّی و مبارزه به نظام غالب و مغلوبی تبدیل شده و طبقه متوسط و کارگری با جهش موقعیت اقتصادی و اجتماعی خویش، جایگزین طبقه اشرافی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احسانی، ز. (1402). مطالعۀ تولید معنا با اتکا بر نظام تعارض و تطبیق‌پذیری در چارچوب نشانه ـ معناشناسی گفتمانی: بررسی موردی نمایشنامۀ معمای ماهیار معمار اثر رضا قاسمی. پژوهش‌های بین رشته‌ای ادبی، 5(10)، 1 ـ 30.##اسکوئی، گ.، رهبرنیا، ز.، و شعیری، ح.ر. (1402). تحلیل نشانه معناشناختی تعاملی مراسم آیینی "چله‌ ‌هاوین" با تأکید بر نظریۀ کارناوال باختین. هنرهای تجسمی، 8(1)، 4 ـ 13.##آقاگل‏زاده، ف. (1391). الگوی مطالعۀ انواع نظام‏های گفتمانی: بررسی نظام‏های روایی، تنشی، حسی، تصادفی و اتیک از دیدگاه نشانه ـ معناشناختی. مجموعه مقالات نخستین کارگاه تحلیل گفتمان، تهران: انجمن زبان‏شناسی ایران. 53 ـ 73.##بنیادی، ع. (1394). بررسی ویژگی‏های کمدی با رویکردی نسبت به ماهیت طنز در آثار آنتوان چخوف با نگاهی به نمایشنامۀ باغ آلبالو. فصلنامۀ تئاتر، 60، 99 ـ 120.##بیگ‌زاده، خ.، احمدی، پ.، جبری، س.، نادری‌فر، ع. (1402). تحلیل تطبیقی آشوب‌ و نظم در رمان‌های چاه بابل و واحۀ غروب بر پایة الگوی نشانه‌شناسی فرهنگی لوتمان. پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، 5(9)، 77 ـ 102.##پور سرکاریزی، ا.، علوی مقدم، م.، و فیروزی مقدم، م. (1398). «تحلیل ساختار روایی و کنش گفتمان رمان سمفونی مردگان برپایة نظریة نشانه معناشناسی روایی گریماس. روایت‌شناسی، 3(6)، 55 ـ 81.##جلالی طحان، ز.، خلیل اللهی، ش.، و برجساز. غ. (1394). نشانه معناشناسی نظام‌های گفتمانی داستان خواب. سومین همایش ملّی زبان‌شناسی و آموزش زبان فارسی؛ چشم‏انداز پژوهش‌های زبان در قرن 2. اسفند 1394. تهران.##خراسانی، ف. (1389). بررسی ساختار روایی داستان سیاوش بر پایۀ نظریۀ نشانه‏معناشناسی روایی گرمس. پایان‌نامۀ کارشناسی‏ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه تربیت مدرس. دانشکدۀ علوم انسانی##چخوف، آن. (1362). باغ آلبالو. ترجمۀ بهروز تورانی. تهران: فاریاب.##رئیسی، پ.، نقاش‌زاده، م.، و شهبازی، ر. (1401). تحلیل نشانه ـ معناشناختی مکان و فضا در سریال‌های تلویزیونی (مطالعۀ موردی: سریال خانۀ سبز)». رسانه‏های دیداری و شنیداری، 16(42)، 163 ـ 188.##سقایان. م.، شعیری، ح.ر.، و رجبی، م.ف. (1395). حرکت گفتمان نمایشی از وجه ایجابی به سوی وجه سلبی: رویکرد نشانه معناشناختی (با تأکید بر نمایش‌نامۀ اولئانا). تئاتر، 66، 13 ـ 27.##شفر، ژ.م. (1385). هنر در دوران مدرن: فلسفۀ هنر از کانت تا هایدگر. ترجمۀ ا. قانونی. تهران: آگه.##شعیری، ح.ر. (1381). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.##شعیری، ح.ر. (1385). تجزیه و تحلیل نشانه معناشناسی گفتمان، تهران، سمت.##شعیری، ح.ر. (1398). نقصان معنا: عبور از روایت‌شناسی ساختارگرا: زیبایی‌شناسی حضور. تهران: خاموش.##شعیری، ح.ر. (1395). نشانه‏معناشناسی ادبیات. نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس## شعیری، ح.ر.، و وفایی، ت. (1388). راهی به نشانه‏معناشناسی سیال با بررسی مورد ققنوس نیما. تهران: علمی و فرهنگی##فاضلی، ف.، و طباطبائی، س. ا. (1402). تحلیل سپهر نشانه‌ای شهر در آستانه احمد شاملو بر اساس نظریۀ یوری لوتمان. نقد و نظریۀ ادبی، 8(1)، 5 ـ 30.##گرمس، آ. ژ. (١٣٨٩). نقصان معنا. ترجمه و شرح: ح.ر. شعیری. تهران: علم##مهندس‏پور، ف.، سقایان،م. ح.، و قلی‏پور، ع. (1395). انعکاس بحران هویّت در نمایش‌نامه‌های «باغ آلبالو» از چخوف و «لبخند با‌شکوه آقای گیل» از رادی. پژوهش‏های ادبیات تطبیقی، 4(1)، 149 ـ 179.##Abbasi, A., & Yarmand, H. (2011). Passing from a semantic square to a tense square: examining the semantic signs of the little black fish. Linguistic Studies, 2(3)(7 series), 147 ـ 172. [In Persian]##Aghagolzadeh, F. (2011). Study pattern of discourse systems: investigation of narrative, tense, sensory, random and ethical systems from a semiotic ـ semantic point of view. Proceedings of the first discourse analysis workshop, Tehran: Linguistics Association of Iran. 53 ـ 73. [In Persian]##Baygzade, Kh., Ahmadi, P., Jabri, S., & Naderifar, A. (2023). Comparative analysis of chaos and order in the novels of the Chah ـ e Babel and Vaheye Ghoroub based on the Lutman cultural semiotics model. Literary Interdisciplinary Research, 5(9), 77 ـ 102.## Boniadi, A. (2014). Study of the characteristics of comedy with an approach towards the nature of humor in the works of Anton Chekhov with a look at the play The Cherry Orchard. Theater Quarterly, 60, 99 ـ 120. [In Persian]##Chekhov, A. (1983). Cherry Garden. translation: Behrouz Torani. Tehran: Faryab. [In Persian]##Ehsani, Z., Shairi, H.R., & Moin, M. B. (2023). Studying the meaning based on discontinuity and adjustment in discourse Semiotics regimes a case study of Architect Mahyar puzzle drama by Reza Ghasemi. Literary Interdisciplinary Research, 5(10), 1 ـ 30. [In Persian]##Fazeli, F., & Tabatabai, S. A. (2023). Analysis of the symbolic sphere of the city at the threshold of Ahmed Shamlou based on the theory of Yuri Lutman. Quarterly Journal of Literary Criticism and Theory, 8(1), 5 ـ 30. [In Persian]##Greimas, A. J. (2010). Absence of meaning, translation and explanation: Hamidreza Shoiri, Tehran: Alam Publishing. [In Persian]##Jalali Tahan, B., Khalil Allahi, Sh., Borjsaz. G. (2014). Semantic signs of dream story discourse systems. The third national conference of linguistics and Persian language education; the perspective of language research in the 2nd century. March 2014. Tehran. Iran. [In Persian]##Khorasani, F. (2010). Investigating the narrative structure of Siavash's story based on Grams' theory of narrative semantics. Master's thesis on Persian language and literature. Tarbiat Modares University. Faculty of Humanities. [In Persian]##Lotman, Y. M. (2005). On the semiosphere. Σημειωτκή ـ Sign Systems Studies, 33(1), 205 ـ 229.##Mohammadzadeh, M., & Moiin, M. (2021). Sign ـ Discourse Semantics of Iranian Manuscripts. Linguistic Studies Quarterly, 12(4), 265 ـ 304. [In Persian]##Mohandaspour, F., Saghayan, M. H., & Qolipour, A. (2015). The reflection of identity crisis in the plays "The Cherry Orchard" by Chekhov and "The Magnificent Smile of Mr. Gill" by Rudy, Comparative Literature Research, 4(1), 179 ـ 149. [In Persian]##Oskui, G., Rahbarnia, Z., & Shairi, H.R. (2023). The Semiotic ـ Semantic Analysis of the "Cheleh Havin" Ritual Ceremony with an Emphasis on Bakhtin's Carnivalesque. Theoretical Principles of Visual Arts, 8(1), 4 ـ 13. doi: 10.22051/jtpva.2023.41309.1456. [In Persian]##Pour Sarkarizi, A., Alavi Moghadam, M., Firozi Moghadam, M. (2018). Analysis of narrative structure and discourse action of the novel Symphony of the Dead based on Grimas' theory of narrative semantics. Journal of Narratology, 3(6), 55 ـ 81. [In Persian]##Raisi, P., Naqashzadeh, M., Shahbazi, R. (2022). Semantic ـ semantic analysis of place and space in television series (case study: Green House series). Visual and Audio Media Quarterly, 16(42), 163 ـ 188. [In Persian]##Saghaian, M., Shairi, H.R., & Rajabi, M.F. (2015). The movement of dramatic discourse from a positive to a negative aspect: the semantic sign approach (with emphasis on Oleana's play). Theater Quarterly, 66, 13 ـ 27. [In Persian]##Shayiri, H.R. (2002). Basics of modern semantics, Tehran: Semt. [In Persian]##Shayiri, H.R. (2006). Analysis of discourse semantics, Tehran, Samt. [In Persian]##Shayiri, H.R. (2015). Semantics of literature. Theory and method of literary discourse analysis. Tehran: Tarbiat Modares University. [In Persian]##Shayiri, H.R. (2018). Absence of meaning: crossing structuralist narratology: aesthetics of presence. First Edition. Nashr Khamoush Publications. [In Persian]##Shayiri, H.R., & Vafaii, T. (2009). A way to fluid semiotics by examining the case of Phoenix Nima, Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian]##Shefer, J.M. (2006). Art in Modern Times: Philosophy of Art from Kant to Heidegger. Iraj Ghanoni translation. Tehran: Aghah. [In Persian]##
دوره 9، شماره 18
آبان 1404
صفحه 289-250

  • تاریخ دریافت 03 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 03 آذر 1403