دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

بررسی گونه های روایی و کارکردهای گفتمانی آن در منظومه لیلی و مجنون جامی براساس نظریة ژپ لینت ولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران
10.22034/jlc.2025.445128.1622
چکیده
ژپ لینت ولت در گونه‏شناسی روایی، متون روایی را براساس کلان‌ساختار روایی‏شان به سه گونة متن‌گرا، کنشگرا و خنثی طبقه‏بندی کرده‏ است. این گونه‏های روایی از حیث پایۀ ادراکی ـ روانی (پرسپکتیو روایی (زاویۀ دید)، عمق پرسپکتیو، وجه روایی، پایۀ زمانی، پایۀ مکانی و کلامی با یکدیگر متفاوتند و بر ابعاد عاطفی، شناختی، تعمیمی و گفتمانی متن تأثیرگذارند. پژوهش حاضر می‏کوشد با تکیه بر نظریة گونه‏شناسی روایی ژپ لینت ولت، بسامد گونه‏های روایی متن‌گرا، کنشگرا و خنثی را در منظومة لیلی و مجنون جامی و نیز کاربردهای گفتمانی آن را واکاوی کند. نتایج پژوهش حاضر نشان می‏دهد این منظومه از یک قاب‏بندی روایتی مشابه (دیباچه و ختم کتاب) با دیگر منظومه‏های فارسی برخوردار است که به صورت دنیای داستانی همسان روایت می‏شود. در این بخش از روایت، راوی ـ نویسنده انتزاعی به گونه‏ای کنشگرا دلایل و انگیزه‏های نظم این منظومه را یاد کرده ‏است. شروع قصه در دنیای داستانی ناهمسان رخ می‏دهد که سه گونۀ ‏روایی متن‌گرا، کنشگرا و خنثی قابل تفکیک است. گونۀ روایی متن‌گرا در دنیای داستانی ناهمسان، براساس برخورداری از پایة زمانی و مکانی خارج از قصه، دارای ویژگی خودآگاهی، خداگونگی و تفسیرگری و گفتمان آن از نوع شناختی است. گونۀ روایی کنشگرا در گفت‌و‌گوی شخصیت‏های قصه با یکدیگر نمود یافته ‏است که از پایة زمانی و مکانی یکسانی نسبت به قصه برخوردارند و کارکرد گفتمانی شخصیت‏های اصلی در این گونۀ روایی، عاطفی ـ شناختی است اما کارکرد گفتمانی شخصیت‏های فرعی به صورت تعمیمی است. از گونۀ روایی خنثی نیز برای وصف فضا و موقعیت، توصیف حالات شخصیت‏های اصلی قصه یعنی لیلی و مجنون استفاده ‏شده ‏است که وجه عاطفی گفتمان را تقویت می‏کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

پارسا، س.ا.، و رحیمی، م. (1396). بررسی نشانه معناشناختی داستان لیلی و مجنون جامی بر پایۀ تحلیل گفتمان. فنون ادبی، 1، 1 ـ 18. # پروینی، خ.، و ناظمیان، ه. (1387). الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربردهای آن در روایتشناسی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 11، 183 ـ 203. # پرینس، ج. (1391). روایت‏شناسی: شکل و کارکرد روایت. ترجمۀ م. شهبا. تهران: مینوی خرد. # تولان، م. (۱۳۸۳). روایت‏شناسی درآمدی زبان‏شناختی ـ انتقادی. ترجمة ف. علوی و ف. نعمتی، تهران: سمت. # جامی، ن. (1382). مثنوی هفت اورنگ. به تصحیح و مقدمه م. مدرس گیلانی. تهران: مهتاب.# حری، ا. (1382). روایت و روایت‏شناسی. زیباشناخت، 8، 321 ـ 351. # خدیور، ه.، و شریفی، ف.(1390). اشتراکات لیلی و مجنون جامی و لیلی و مجنون نظامی و مجنون و لیلی امیرخسرو دهلوی. اندیشه‏های ادبی، 7، 59 ـ 88. # ذوالفقاری، ح. (1388). مقایسۀ چهار روایت لیلی و مجنون نظامی، امیر خسرو، جامی و مکتبی. متن‌شناسی ادب فارسی، 1، 53 ـ 89. # شعیری، ح.ر. (1395). تجزیه و تحلیل نشانه ـ معناشناختی گفتمان. تهران: سمت. # شعیری، ح.ر. (1388). از نشانه‏شناسی ساختارگرا تا نشانه‏معناشناسی گفتمانی. نقد ادبی، 8، 33 ـ 51. #فاضلی، م.(1383). گفتمان و تحلیل‏گفتمان انتقادی. پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی، 14، 81 ـ 107. # عباسی، ع. (1381). تخیل، روایت و شکل‏شناسی در آثار داوود غفارزادگان. پژوهشنامة ادبیات کودک و نوجوان، 30، 153 ـ 167. # عباسی، ع. (1393). روایت‏شناسی کاربردی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. # کهنمویی، ژ.، خطاط، ن.، و افخمی، ع. (1381). فرهنگ توصیفی نقد ادبی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. # لینت ولت، ژ. (1391). رساله‌ای درباب گونه‌شناسی روایت نقطه دید: نظریه و تحلیل. ترجمة ع. عباسی و ن. حجازی. تهران: علمی و فرهنگی. #محمدی فشارکی، م.، و خدادادی، ف. (1397). فرهنگ توصیفی اصطلاحات روایت‏شناسی. تهران: سورة مهر. # مکاریکا، ا. (۱۳۸۵). دانشنامة ادبی معاصر. ترجمة م. نبوی و م. مهاجر. تهران: آگه. #یوسفی، ح. (1373). بررسی تحلیلی و تطبیقی لیلی و مجنون نظامی و جامی. نشریة ادبستان، 53، 85 ـ 87. #Abbasi, A. (2002). Imagination, narrative, and morphology in the works of Davoud Ghaffarzadegan. Research Journal of Children and Young Adult Literature, 30, 153-167. [in persian] #Abbasi, A. (2014). Applied Narratology. Tehran: Shahid Beheshti University Press. [in persian] #Fazeli, M. (2004). Discourse and critical discourse analysis. Humanities and Social Sciences Research Journal, 14, 81-107. [in persian] #Horri, A. (2003). Narrative and narratology. Journal of Aesthetics, 8, 321-351. [in persian] #Jami, N. (2003). Masnavi Haft Awrang (M. Modarres Gilani, Ed.). Tehran: Mahtab. [in persian] #Jaworski, A., & Coupland, N. (Eds.). (1999). The Discourse Reader. Routledge. #Kahnamoui Pour, J., Khattat, N., & Afkhami, A. (2002). A Descriptive Dictionary of Literary Criticism. Tehran: University of Tehran Press. [in persian] #Khadivar, H., & Sharifi, F. (2011). Commonalities between Jami's Layla and Majnun, Nizami's Layla and Majnun, and Amir Khusrow Dehlavi's Majnun and Layla. Literary Thoughts, 7, 59-88. [in persian] #Lintvelt, J. (2012). Essay in Narrative Typology: Point of View: Theory and Analysis. Translated by A. Abbasi & N. Hejazi.Tehran: Elmi va Farhangi. [in persian] #Makaryk, I. R. (2006). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory. Translated by M. Nabavi & M. Mohajer. Tehran: Agah. [in persian] #Mohammadi Fesharaki, M., & Khodadadi, F. (2018). A Descriptive Dictionary of Narratological Terms. Tehran: Soure-ye Mehr. [in persian]#Parsa, S. A., & Rahimi, M. (2017). Semiotic study of Jami’s Layla and Majnun story on the basis of discourse analysis. Literary Arts, 1, 1-18. [in persian] #Parvini, Kh., & Nazemian, H. (2008). Vladimir Propp’s Structuralism Pattern and its Functions in Narratology. Journal of Research in Persian Language and Literature, 11, 183-203. [in persian] #Prince, G. (2012). Narratology: The Form and Functioning of Narrative. Translated by M. Shahba, Tehran: Minoy-e Kherad. [in persian] #Shairi, H.R. (2009). From structuralist semiotics to discursive semiotics. Literary Criticism, 8, 33-51. [in persian] #Shairi, H.R. (2016). Analysis of Discourse Semiotics. Tehran: Samt. [in persian] #Tolan, M. (2004). Narrative: A Critical Linguistic Introduction. Translated by F. Alavi & F. Nemati. Tehran: Samt. [in persian] #Yousefi, H. (1994). An analytical and comparative study of Nizami's and Jami's Layla and Majnun. Adabestan Journal, 53, 85-87. [in persian]#Zolfaghari, H. (2009). A comparison of four narrations of Layla and Majnun by Nizami, Amir Khusrow, Jami, and Maktabi. Textual Criticism of Persian Literatureو 1, 53-89. #
دوره 10، شماره 19
اردیبهشت 1405
صفحه 228-190

  • تاریخ دریافت 02 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 23 دی 1403