1
دانشیار گروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2
دانشجوی دکتری تئاتر، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jlc.2025.480404.1676
چکیده
مفهوم عدم قطعیت جزئی جداییناپذیر از جهان امروز شده است و نمودش در هنر نیز وجود دارد. یکی از راههای پرداختن به عدم قطعیت، آپوریاست. آپوریا را بیشتر بهمثابۀ جملهای حاکی از شک و عدم قطعیت درنظر میگیرند، ولی بهنظر میرسد این مفهوم قابلیت بیشتری از تنها حضور در دیالوگ داشته باشد. این پژوهش با هدف بررسی نمود آپوریا در ساختار درام و با فرض اینکه درام ابزورد ساختار آپوریایی دارد، با تکیه بر بنیانفکنی و تصمیمناپذیری ژاک دریدا به چگونگی خلق آپوریا در نمایشنامههای «در انتظار گودو»، «آخر بازی» و «پژوهشی ژرف [...]» میپردازد. نتایج پژوهش نشان میدهد درام ابزورد ساختاری مدور یا ایستا دارد که در نتیجۀ تکرار کنشهای مختلف صورت میگیرد و آغاز درام را به پایانش پیوند میزند و این درست همسو با تصمیمناپذیری دریدا و مفهوم آپوریاست. درام ابزورد تصمیمناپذیریهای زیادی را در تقابلهای دوتایی نمایش میدهد و این عمل تا جایی پیش میرود که با درهمتنیدگی آغاز و پایان، عملاً بنبستی بهوجود میآید که از آن عبوری نیست. بدین ترتیب، گویی درام ابزورد نوعی آپوریای بسطیافته است که تصمیمناپذیری در تاروپود آن تنیده است. در نگاه آپوریایی به درام ابزورد میتوان خوانشی جدید از تصمیمناپذیریها ارائه کرد که در آن، تصمیمناپذیریهای آپوریایی نه بهمثابۀ نوعی «پوچی»، بلکه بهمنزلۀ حضور کورسویی از امید درک میشوند، امیدی که تبلورش با تأخیر مواجه میشود، ولی امکان وجودش هرگز نفی نمیگردد، چراکه کنشها، با بازگشت به نقطۀ آغاز، دوباره و دوباره از سر گرفته میشوند.
بکت، س. (1390). آخر بازی. در مجموعه آثار نمایشی بکت (ع. باش، مترجم؛ چاپ دوم). تهران: انتشارات مهر دامون. بکت، س. (1390). در انتظار گودو. در مجموعه آثار نمایشی بکت (ع. باش، مترجم؛ چاپ دوم). مشهد: انتشارات مهر دامون. ضیمران، م. (1392). ژاک دریدا و متافیزیک حضور (ویراست دوم، چاپ دوم). تهران: انتشارات هرمس. فیستر، م. (1378). نظریه و تحلیل درام (م. نصرالهزاده، مترجم). انتشارات مینوی خرد. نسخۀ الکترونیکی. قادری، ن. (1388). آناتومی ساختار درام (چاپ سوم). تهران: انتشارات نیستان. محمدنژاد عالی زمینی، ی.، و جعفری، ا. (1400). آشناییزدایی در آثار عباس نعلبندیان. پژوهشنامۀ ادبیات داستانی، 10 (2)، 99 ـ 122. نعلبندیان، ع. (1347). پژوهشی ژرف و سترگ و نو، در سنگوارههای دورۀ بیستوپنجم زمینشناسی و یا چهاردهم، بیستم، و غیره، فرقی نمیکند. تلاش، 14، ادبیات روز. هینچلیف، آ. (1389). پوچی ـ از مجموعۀ مکتبها، سبکها و اصطلاحهای ادبی و هنری (ح. افشار، مترجم؛ چاپ اول). تهران: نشر مرکز.
