دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

کاربست تو‌پوگرافی نقش اوّل‌شخص مفرد در شناسایی سنخ‌های ما-روایت فنّی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دانش‌آموختة دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/jlc.2025.479138.1675
چکیده
زاویۀ دید اول‌شخص به اول‌شخص مفرد محدود نیست. صورت اول‌شخص جمع نیز گونة دیگر این زاویۀ دید است. مؤلف گاه برای واقع‌نمایی در این زاویۀ دید، در بخش‌هایی از داستان ماهیت روایتگر را به شکل مفرد نمایش می‌دهد. می‌توان چنین روایت‌هایی را «ما ـ روایت فنی» نامید. هدف این پژوهش شناسایی گونه‌های زیرمجموعة ما ـ روایت فنی است و اهمیت این گونه‌شناسی، در ارائة رده‌بندی دقیق‌تر برای بخشی از زاویۀ دیدهای اول‌شخص جمع است. برای دستیابی به این هدف نخست باید به این پرسش محوری پاسخ داد که بهترین معیار رده‌بندی ما ـ روایت‌های فنی چیست؟ پیش‌فرض بر این است که جایگاه اول‌شخص مفرد یا «من» بازگوکننده می‌تواند شاخصة مناسبی برای تفکیک گونه‌ها از یکدیگر باشد. بنابراین در پژوهش پیش‌رو با مبنا قرار دادن سه عامل ارتباط «من» با سایر اعضای گروه، میزان آگاهی «من» و اهمیت نقش فردی «من» در جمع مدنظر، داستان‌هایی از پیکرة ادبیات داستانی معاصر ایران مورد خوانش قرار می‌گیرند و با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی دامنة تأثیرگذاریِ این اول‌شخص مفرد و به‌تبع آن، حالت‌های گوناگون ما ـ روایت‌های فنی تبیین می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الهی، ا. (۱۳۶۹). اختگی. در دیگر سیاوشی نمانده. تهران: توس. #پرینس، ج. (۱۳۹۹). فرهنگ تفصیلی اصطلاحات روایت‌شناسی. ترجمة ر. موسوی‌نیا. اهواز: دانشگاه شهید چمران#تولان، م. (۱۳۹۸). روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی ـ انتقادی. ترجمة ف. علوی و ف. نعمتی. تهران: سمت#جاهدجاه، ع.، و رضایی، ل. (۱۳۹۲). بررسی نظری و کاربردی روایت اول‌شخص جمع. جستارهای ادبی، ۱۸۲، ۴۷ ـ ۷۴. #حسینی‌زاد، م. (۱۴۰۰). شب‌تر از آن بود که چیزی ببینیم. در سرش را گذاشت روی فلز سرد: از کشتن و رفتن. چاپ دوم. تهران: چشمه. #خسروی، ا. (۱۳۹۰). کابوس‌های شبانه. در هاویه. چاپ چهارم. تهران: چشمه. #روانی‌پور، م. (۱۳۶۹). ما فقط از آینده می‌ترسیم. در سنگ‌های شیطان. تهران: مرکز. #شهبازی، ن.، و بیات، ح. (۱۴۰۱). ظرفیت‌های زبانی ما ـ راوی: ملاحظات کاربرد ضمیر اول‌شخص جمع در روایتگری. نقد و نظریۀ ادبی، ۱۴، ۱۴۷ ـ ۱۷۱. #شهبازی، ن.، بیات، ح.، پارسانسب، م.، و سارلی، ن. (۱۴۰۲). کران‌بندی اصطلاح روایت جمعی: مطالعة نقش عامل روایی در انگاشت‌های اشتراکی. ادبیات پارسی معاصر، ۲، ۱۸۹ ـ ۲۱۱. #فقیری، ا. (۱۳۸۸). راهنما. در ببینم نبض‌تان می‌زند؟!. تهران: چشمه. #گلشیری، هـ . (۱۳۸۲). فتحنامة مغان. در نیمه تاریک ماه. چاپ دوم. تهران: نیلوفر. #لینت‌ولت، ژ. (۱۳۹۸). ابعاد روایت‌پردازی: مضمون، ایدئولوژی، هویت. ترجمة ن. حجازی، تهران: علمی و فرهنگی. #محمودی ایرانمهر، ع. (۱۳۸۹). ابر صورتی. در ابر صورتی. چاپ دوم. تهران: چشمه. #مارتین، و. (۱۳۹۱). نظریه‌های روایت. ترجمة م. شهبا. چاپ پنجم. تهران: هرمس. #Bekhta, N. (2017). We ـ Narratives: The Distinctiveness of Collective Narration. Narrative, 2, 164 ـ 181. #Cuc, A., Ozuru, Y., Manier, D., & Hirst, W. (2006). On the formation of collective memories: The role of a dominant narrator. Memory & Cognition, 34, 752–762. #Elahi, A. (1990). Akhtegi. in Gigar Siahoshi namande. Tehran: Tous. #Faghiri, A. (2009). Raahnamaa in Bebinam nabzetaan mizanad?!. (in persian). Tehran: Cheshmeh. #Fludernik, M. (2020). The Politics of We ـ Narration: The One vs. the Many. Style, 1, 98 ـ 110. #Golshiri, H. (2003). Fathnaameye Moghaan. in Nime ـ ye Taarike Maah. 2nd ed. (in persian). Tehran: Niloufar. #Jahedjah, A., & Rezaei, L. (2014). A Theoretical and Practical Study on First Person Plural Narrative (in Five Short Stories of Hooshang Golshiri). Literary Studies, 182, 47 ـ 74. #Hosseini Zadeh, M. (2021). Shab tar az aan bood ke chizi bebinim. in Sarash raa gozasht rooye feleze sard: az koshtan va raftan. 2nd ed. (in persian). Tehran: Cheshmeh. #Khosravi, A. (2011). Kaboos ـ haaye shabaane. in Haavie. 4th ed. (in persian). Tehran: Cheshmeh. #Lintvelt, J. (2019). Aspects de la narration: Thematique, ideologie et identite. Trans. by N. Hejazi. (in persian). Tehran: Elmi va Farhangi. #Margolin, U. (2000). Telling in the Plural: From Grammar to Ideology. Poetics Today, 3, 591–618. #Mahmoudi IranMehr, A. (2010). Abre Sourati. Abre Sourati. 2nd ed. (in persian). Tehran: Cheshmeh. #Martin, W. (2002). Recent Theories of Narrative. Trans. by M. Shahba. 5th ed. (in persian). Tehran: Hermes. #Prince, G. (2020). A Dictionary of Narratology. Trans. by R. MoosaviNia. (in persian). Ahvaz: Shahid Chamran Univ. #RavaaniPour, M. (1990). Maa faghat az aayande mitarsim in Sang ـ haaye Sheytaan. (in persian). Tehran: Markaz. #Shahbazi, N., & Bayat, H. (2023).‘We’ Narrator Linguistic Potentials: First ـ person Plural Practicality in Narration. Literary Theory and Criticism, 14, 147 ـ 174. #Shahbazi, N., Bayat, H., Parsanasab, M., & Sarli, N. (2024). Demarcation the Term Collective Narrative: Investigating the Role of Narrative Agent in the Shared Concepts. Contemporary Persian Literature, 2, 189 ـ 211. #Toolan, M. (2019). Narrative: A Critical Linguistic Introduction. Trans. by F. Alavi and F. Nemati. (in persian). Tehran: Samt. #
دوره 10، شماره 19
اردیبهشت 1405
صفحه 261-229

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 06 بهمن 1403