1
دکتری زبانشناسی همگانی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2
استاد گروه زبانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3
دانشیار گروه زبانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.22034/jlc.2025.495844.1698
چکیده
روایت بیان تجربۀ انسانی است در جهت معناسازی. فرم و شیوۀ روایتگری نقش بسیار مهمی در جذب مخاطب دارد. این پژوهش از منظری زبانشناختی به بررسی شیوۀ روایتپردازی رمان آزاده خانم و نویسندهاش اثر رضا براهنی میپردازد تا مشخص شود که مؤلفههای پسامدرن چگونه در روایت این رمان بازنمایی شدهاند. بررسی این رمان براساس مدل تحلیل روایت سیمپسون حاکی از آن است جملات غیرفارسی موجود در این اثر معرف موقعیت اجتماعی و فرهنگی شخصیت اصلی هستند. فرایندهای مادی و رابطهای بیش از دیگر فرایندها در این روایت بهکار رفتهاند. بیشتر بخشهای این رمان بهصورت سومشخص بازتابگر و از زاویۀ دید شخصیتهای مختلف روایت شدهاند. سایهروشن وجهیت منفی بر این روایت غلبه دارد و گفتار مستقیم آزاد بیش از دیگر گونههای ارائۀ گفتار و تفکر شخصیتها خودنمایی میکند. روابط بینامتنی فراوانی در حوزههای مختلف در این رمان به چشم میخورند. اما ساختار متنی این اثر بهدلیل غیرخطی بودن، با الگوهای مورد نظر سیمپسون قابل بررسی نیست. دیگر اینکه گسستگی و عدم قطعیت در این رمان از طریق واژهها، جملات و متنهای غیرفارسی، راویان مختلف با روایتهای متفاوت، سایهروشن وجهیت منفی، واژههای بیگانگی، گزارش گفتار شخصیتها به صورت مستقیم آزاد و بدون بند گزارشدهنده، نابهنگامیها و روابط بینامتنی متعدد بازنمایی شدهاند.
آقاگلزاده، ف.، و پورابراهیم، ش. (1387). بررسی زبانشناختی دیدگاه روایتگری داستان «روز اول قبر» صادق چوبک در چارچوب مدل سیمپسون. نقد ادبی، 3(1)، 7 - 28. براهنی، ر. (1381). آزاده خانم و نویسندهاش (چاپ دوم) یا آشویتس خصوصی دکتر شریفی. چاپ دوم. تهران: کاروان. پاسبان وطن، س.، و حیدری، ف. (1401). روایتشناسی «سمفونی مردگان» عباس معروفی براساس نظریۀ سیمپسون. مجلۀ تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا). 54(14)، 51 - 73. پاینده، ح. (1386). رمان پسامدرن چیست؟ (بررسی شیوههای روایت در رمان «آزاده خانم و نویسندهاش»). فصلنامۀ ادبپژوهی، 2، 11-47. تودوروف، ت. (1377). منطق گفتوگویی میخائیل باختین. ترجمۀ د. کریمی. تهران: نشر مرکز. خادمی کولایی، م.، و ملازاده، غ. (1392). بررسی و تحلیل رمان «هیس» با توجه به مؤلفههای وجودشناسانۀ پستمدرن. فصلنامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 29(11)، 201 - 226. شفیعنیا، م.، شوهانی، ع.، و جهانی، م. (1397). پایان قطعیتها؛ بوطیقای عدم قطعیت در رمان پستمدرن «پستی». فصلنامۀ پژوهشهای ادبی، 61(15)، 75 - 106.
