دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

«چه کسی می‌بیند؟» در فیلم «شیرین» کیارستمی (مقایسۀ تحلیلی کانون‌دید در فیلم «شیرین» و منظومۀ خسرو و شیرین از منظر بوریس اوسپنسکی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد سینما، دانشکدۀ سینما و تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول)
10.22034/jlc.2025.504782.1710
چکیده
کانون‌دید یکی از عناصر بنیادین روایت است که در هنرهایی چون ادبیات، نقاشی و سینما، درک مخاطب را از اثر به‌گونه‌ای معنادار جهت می‌بخشد. در فرایند اقتباس آثار هنری، دگرگونی در کانون‌دید می‌تواند موجب تغییرات اساسی در ساختار و معنای اثر شود. فیلم «شیرین» عباس کیارستمی، در جریان اقتباس از منظومۀ خسرو و شیرین نظامی، دچار تغییر کانون‌دید شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که تغییر کانون‌دید در فیلم «شیرین» نسبت به منظومۀ خسرو و شیرین چه تفاوت‌هایی در ساختار و محتوای روایت ایجاد کرده و چگونه این تغییرات بر تبدیل نوع ادبی اثر نظامی تاثیر گذاشته‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و براساس چارچوب نظری بوریس اوسپنسکی در تحلیل کانون‌دید صورت گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که در فیلم «شیرین»، کانون‌دید در چهار سطح «دوربین-کانونی‌گر»، «بازیگر-کانونی‌گر»، «شیرین-کانونی‌گر حال» و «شیرین-کانونی‌گر گذشته» گسترش یافته که این گسترش با تغییر گفتمان روایی، حذف یا تغییر برخی شخصیت‌ها و روایت‌ها، و نیز جابه‌جایی نوع ادبی از غنایی به رمانتیک همراه بوده است. این پژوهش با تمرکز بر نقش کانون‌دید در اقتباس سینمایی، افق تازه‌ای را برای تحلیل روایت در مطالعات میان‌رسانه‌ای فراهم می‌آورد و با توجه به اهمیت کانون‌دید در ساختار فیلم «شیرین»، رویکرد تازه‌ای به محققان و علاقه‌مندان در این زمینه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

پاینده، ح. (1401). داستان کوتاه در ایران: داستان‌های مدرن. ج2. تهران: نیلوفر.## پرینس، ج. (1395). روایت‌شناسی شکل و کارکرد روایت. ترجمۀ م. شهبا. تهران: مینوی خرد.##تولان، م. (1398). روایت‌شناسی درآمدی زبان‌شناختی ـ انتقادی. ترجمۀ ف. علوی و ف. نعمتی. تهران: سمت.##ریمون‌کنان، ش. (1387). روایت‌ داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمۀ ا. حری. تهران: نیلوفر.##ژنت، ژ. (1398). گفتمان روایت؛ جستاری در باب روش. ترجمۀ م. زواریان. تهران: سمت.##سرداغی، م.ح.، و شهرامی، م.ب. (1394). بررسی عنصر زاویۀ دید در منظومۀ خسرو و شیرین نظامی براساس الگوی روایت‌شناسی ژرار ژنت. پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت، 4 (2)، 100- 116.##صیاد، ع.ر.، و نعمت‌اللهی، ج. (1403). دیالکتیک آشکار و پنهان‌سازی: بازنمایی چهره به‌مثابۀ یک منظر زیباشناسانه در فیلم شیرین (1387). هنر و تمدن شرق، 12(44)، 44- 53.##فخریان لنگرودی، ا. (1401). مراتب واسازی زبان و بیان در سینمای کیارستمی؛ مطالعۀ موردی: فیلم شیرین. کیمیای هنر، 11(44)، 87- 101.##لینت‌ولت، ژ. (1390). رساله‌ای در باب گونه‌شناسی روایت نقطۀ دید. ترجمۀ ع. عباسی و ن. حجازی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##مقدادی، ب. (1397). دانش‌نامۀ نقد ادبی از افلاطون تا به امروز. تهران: چشمه.##نظامی، ا. (1378). خسرو و شیرین. به‌کوشش س. حمیدیان. تهران: قطره.##Bal, M. (2009). Narratology Introduction to the Theory of Narrative. University of Toronto Press.## Chatman, S. (1978). Story and Discourse Narrative Structure in Fiction and Film. Cornell university press.## Deleyto, C. (1991). Focalization in film narrative. Atlantis, nn 1-2, 159- 177.##Fakhrian Langroudi, A. (2022). levels of deconstruction of language and expression in Kiarostami's cinema; Case study: Shirin movie. Alchemy of Art, 11(44), 87-101. [In Persian].##Genette, G. (2018). Narrative discourse; An essay in method. Translation of M. Zavarian. Tehran: Samt. [In Persian].## Jahn, M. (2007). Focalization. The Cambridge Companion to Narrative, 93- 108.##Lintvelt, J. (2011). A treatise on the typology of narrative point of view. Translation of A. Abbasi and N. Hijazi. Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian].##Meghdadi, B. (2017). Encyclopedia of literary criticism from Plato to today. Tehran: Cheshme. [In Persian].## Nizami, A. (1999). Khosrow and Shirin. By the effort of S. Hamidian. Tehran: Ghatre. [In Persian]. ##Payandeh, H. (2022). Short stories in Iran: modern stories. Tehran: Nilofar. [In Persian]. ##Prince, J. (2015). Narratology: the form and functioning of narrative. Translation of M. Shahba. Tehran: Minouye Kherad. [In Persian]. ##Rimmon-Kenan, Sh. (2008). Narrative Fiction: Contemporary Poetics. Translation of A. Harry. Tehran: Nilofar. [In Persian]. ##Sardaghi, M.H., & Shahrami, M.B. (2014). Examining the element of perspective in Khosrow and Shirin Nizami's poem based on Gerard Genet's model of narratology. Journal of Literary Criticism and Rhetoric, 4 (2), 116-100. [In Persian].##Sayad, A.R., & Nematollahi, J. (2024). Dialectic of revelation and concealment: Representation of the face as an aesthetic landscape in the film Shirin (2007). Eastern Art and Civilization, 12(44), 44-53. [In Persian].## Toolan, M. (2018). Narrative a critical linguistic introduction. Translation of F. Alavi and F. Nemati. Tehran: Samt. [In Persian]. ##Uspensky, B. (1973). A Poetics of Composition: The Structure of the Artistic Text and Typology of a Compositional Form. Translated by V. Zavarin and S. Wittig. University of California Press. ##
دوره 10، شماره 20
مهر 1405
صفحه 74-33

  • تاریخ دریافت 17 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1404