دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل روابط بین روایی در مرزبان نامه با تمرکز بر نظریه شبکه های روایت دیوید هرمن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مامور آموزشی و مدرس دانشگاه فرهنگیان زهدان
2 مدرس دانشگاه کوثر بجنورد
3 مدرس دانشگاه آزاد زابل
10.22034/jlc.2025.509498.1715
چکیده
ادبیات روایی فارسی با ساختارهای پیچیده و مفاهیم عمیق خود، بستری غنی برای تحلیل‌های روایت‌شناختی فراهم می‌آورد. در این میان، مرزبان‌نامه به‌عنوان اثری برجسته، از طریق حکایات چندلایه و شخصیت‌های متنوع، ارتباطات معنایی گسترده‌ای را ایجاد می‌کند. این پژوهش با استفاده از نظریه شبکه‌های روایت دیوید هرمن، به بررسی روابط میان شخصیت‌ها، رویدادها، زمان‌ها و مکان‌ها در باب اول این اثر می‌پردازد. نظریه هرمن بر این اصل استوار است که روایت‌ها نه تنها از عناصر مستقل تشکیل می‌شوند، بلکه این عناصر از طریق شبکه‌ای از روابط معنایی به هم متصل‌اند و این ارتباطات نقش مهمی در درک پیام‌های داستان دارند.در این مطالعه، دو حکایت «هنبوی با ضحاک» و «خره‌نماه و بهرام گور» به‌عنوان نمونه‌های بارز تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در حکایت «هنبوی با ضحاک»، انتخاب اخلاقی شخصیت اصلی برای نجات برادرش، شبکه‌ای از روابط عاطفی، خانوادگی و قدرت را شکل می‌دهد که بر رفتار شخصیت ضحاک نیز تأثیرگذار است. در حکایت «خره‌نماه و بهرام گور»، تعامل میان پادشاه و دهقان، نمایانگر تأثیر رفتار فردی بر جامعه و نقش عدالت در حکمرانی است. همچنین، بررسی روابط زمانی و مکانی نشان داد که ساختار غیرخطی روایت، با گنجاندن حکایات فرعی در دل روایت اصلی، شبکه‌ای از معانی چندلایه را ایجاد می‌کند.در نهایت، این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری هرمن، نشان می‌دهد که چگونه روابط میان شخصیت‌ها، مکان‌ها و مفاهیم اخلاقی در «مرزبان‌نامه»، ساختاری پویا و معنادار ایجاد می‌کند که درک عمیق‌تری از پیام‌های داستان و ساختار کلی روایت را امکان‌پذیر می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 خرداد 1404

  • تاریخ دریافت 11 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 08 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1404