دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

تحلیل نشانه‌شناختی تعامل متن و تصویر در رمان‌های گرافیکی اشکان رهگذر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
10.22034/jlc.2025.518872.1724
چکیده
رمان گرافیکی به‌عنوان گونه‌ای نوین از روایت‌های چندوجهی، با بهره‌گیری هم‌زمان از دو نظام نشانه‌ای، کلامی و تصویری، ساختاری پیچیده و میان‌نشانه‌ای پدید می‌آورد. در این نوع روایت، تعامل تصویر و متن نه تنها بُعد زیبایی‌شناختی دارد، بلکه سازوکار دلالتی خاصی نیز ایجاد می‌کند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از چارچوب نشانه‌شناسی پیرس و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، به تحلیل سازوکارهای تعامل نظام‌های نشانه‌ای متنی و تصویری در رمان‌های گرافیکی اشکان رهگذر می‌پردازد. جامعه آماری پژوهش شامل شش جلد آثار گرافیکی رهگذر شامل «ارشیا» (جلد ۱ و ۲)، «طلوع جمشید» (جلد ۱ و ۲) و «غروب جمشید» (جلد ۱ و ۲) است. پیرس با تمرکز بر فرآیند نشانه‌زایی (Semiosis) و تعامل میان دال و مدلول از طریق سه‌ گونۀ نشانه‌ای، ابزار تحلیلی این پژوهش را فراهم آورده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رمزگان‌های متنی و تصویری در آثار رهگذر به صورت تعاملی و مکمل با یکدیگر عمل می‌کنند و ترکیب آن‌ها ساختاری یکپارچه و روایی چندلایه ایجاد کرده است. عناصر شمایلی در تصویرسازی، نمایه‌های روایی در کنش‌ها، و نمادهای فرهنگی در متن، همگی در خلق تجربه‌ای بصری-روایی منسجم نقش دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آدامز، ل. (1387). روش‌شناسی هنر. ترجمۀ ع. معصومی. تهران: چاپ و نشر نظر.##آسابرگر، آ. (1387). روش‌های تحلیل رسانه‌ها. ترجمۀ پ. اجلالی. چ سوم. تهران: وزارت فرهنگ ارشاد دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.##اطهاری ‌نیک عزم، م.، ایران‌نژاد کوهی، ن. (1399). تصویر و متن، بررسی نشانه‌شناسی رمان گرافیک موردمطالعه: پرسپولیس (ج. 1)، خواهم ماند و بی‌نظمی بزرگ، آلزایمر، مادرم و من. پژوهش زبان و ادبیات فرانسه، 14 (26)، 40 ـ 64.##افلاکی، ع. (1384). جستاری در زیبا‌شناسی نسبت تصویر با ادبیات داستانی. مجلۀ باغ نظر، 2 (3)، 21 ـ 26.##امرایی، ب. (1393). تحلیل بینانشانه‌ای روابط فرم و فضا. نشریۀ هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، 19 (4)، 25 ـ 36.##بخشایش، ا. (1392). بررسی روایت تصویری به روش گرافیک نوول. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.## پهلوان، ف. (1387). ارتباط تصویری از چشم‌انداز نشانه‌شناسی. تهران: دانشگاه هنر.##پین، م. (1382). بارت، فوکو، آلتوسر. ترجمۀ پ. یزدانجو. تهران: نشر مرکز.##چندلر، د. (1387). مبانی نشانه‌شناسی. ترجمۀ م. پارسا. تهران: سوره.##حسام‌پور، س.، و مصلح، م. (1394). مقایسۀ رابطۀ متن و تصویر در کتاب‌های داستانی ـ ‌ تصویریِ برگزیده ایرانی و اروپایی – آمریکاییِ معاصر برپایه نظریۀ ماریا نیکولایوا و کارول‌ اسکات. مطالعات تطبیقی هنر، 5 (9)، 47 ـ 62.## رهگذر، ا. (1397). رمان مصور ارشیا (ج. 1). تهران: هورخش.##رهگذر، ا. (1397). رمان مصور طلوع جمشید (ج. 1). تهران: هورخش.##رهگذر، ا. (1397). رمان مصور طلوع جمشید (ج. 2). تهران: هورخش.##رهگذر، ا. (1397). رمان مصور غروب جمشید (ج. 1). تهران: هورخش.##رهگذر، ا. (1397). رمان مصور غروب جمشید (ج. 2). تهران: هورخش.##رهگذر، ا. (1398). رمان مصور ارشیا (ج. 2). تهران: هورخش.##سجودی، ف. (1383). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: قصه.##شعیری، ح. (1401). دیدگاه نشانه‌شناختی ـ معناشناختی به سبک زندگی. نشریۀ پژوهش‌های زبان‌شناسی، 1 (1)، 153 ـ 170.##شعیری، ح.، قبادی، ح.، و هاتفی، م. (1388). معنا در تعامل متن و تصویر مطالعۀ نشانه ـ معناشناختی دو شعر دیداری از طاهره صفارزاده. پژوهش‌های ادبی، 25، 39 ـ 70.##کالر، ج. (1380). فردینان دوسوسور. ترجمۀ ک. صفوی. تهران: هرمس.##گلباز، ص. (1392). بررسی نشانه‌شناختی نوشتار در شعر تصویری. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.##گیرو، پ. (1387). نشانه‌شناسی. ترجمۀ م. نبوی. تهران: آگاه.##مک‌کلود، ا. (1402). کتاب هنر کمیک 1. ترجمۀ ر. رحیمی. تهران: کتاب آبان.##نجفی، ا. (1390). مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی. چ یازدهم، تهران: گلشن.##هاتفی، م. (1399). عبور از گفتمان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.##Adams, L. (2008). Art Methodology (A. Masoumi, Trans.). Nazar Publishing. [in persian]##Aflaki, A. (2005). An Inquiry into the Aesthetics of the Relationship between Image and Fictional Literature. Bagh-e Nazar Magazine, 2(3), 21-26. [in persian]##Asa Berger, A. (2008). Methods of Media Analysis (P. Ejlali, Trans.). Ministry of Culture and Islamic Guidance, Office of Media Studies and Development. [in persian]##Bakhshayesh, E. (2013). A Study of Visual Narrative in the Graphic Novel Method (Master's Thesis). Islamic Azad University, Central Tehran Branch. [in persian]##Chandler, D. (2008). Basics of Semiotics (M. Parsa, Trans.). Sureh Publications. [in persian]##Culler, J. (2001). Ferdinand de Saussure (K. Safavi, Trans.). Hermes Publications. [in persian]##Amraei, B. (2014). An Intersemiotic Analysis of Form and Space Relations. Journal of Fine Arts - Visual Arts, 19(4), 25-36. [in persian]##Athari-Nik Azm, M., & Iran-Nejad Koohi, N. (2020). Text and Image: A Semiotic Study of Graphic Novels (Case Study: Persepolis Vol. 1, I Will Remain, The Big Disorder, Alzheimer, My Mother and I). Journal of French Language and Literature, 14(26), 40-64. [in persian]##Gallie, W.B. (1952). Peirce and Pragmatism. Penguin Books.##Golbaz, S. (2013). A Semiotic Study of Writing in Visual Poetry (Master's Thesis). Allameh Tabatabaei University. [in persian]##Guerot, P. (2008). Semiotics (M. Nabavi, Trans.). Agah Publications. [in persian]##Hatefi, M. (2020). Discourse Crossing. Institute for Humanities and Cultural Studies. [in persian]##Hesampour, S., & Mosleh, M. (2015). A Comparison of the Text-Image Relationship in Contemporary Iranian and European-American Selected Picture Storybooks Based on the Theory of Maria Nikolajeva and Carole Scott. Comparative Art Studies, 5(9), 47-62. [in persian]##Hoopes, J. (ed.) (1991). Peirce on signs: Writing on semiotic by Charles Sandres Peirce. The University of North Carolina press.##McCloud, S. (2023). The Art of Comic Book 1 (R. Rahimi, Trans.). Aban Book Publishing. [in persian]##Najafi, A. (2011). Fundamentals of Linguistics and Its Application in Persian. Golshan Publications. [in persian]##Pahlevan, F. (2008). Visual Communication from a Semiotic Perspective. University of Art Publications. [in persian]##Payne, M. (2003). Barthes, Foucault, Althusser (P. Yazdanjou, Trans.). Markaz Publishing. [in persian]##Peirce, Ch. S. (1902). Logic, regarded as semeiotic. Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Peirce, Ch. S. (1906). The basis of Pragmatism. Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Peirce, Ch. S. (1958). Collected Writing Collected Papers of Charles Sanders Peirce. Cambridge: Belknap Press of Harvard Uniersity.##Rahgozar, A. (2017). Arshia: A Graphic Novel (Vol. 1). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Rahgozar, A. (2017). Ghuroob-e Jamshid (The Sunset of Jamshid): A Graphic Novel (Vol. 1). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Rahgozar, A. (2017). Ghuroob-e Jamshid (The Sunset of Jamshid): A Graphic Novel (Vol. 2). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Rahgozar, A. (2017). Tolu-e Jamshid (The Rise of Jamshid): A Graphic Novel (Vol. 1). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Rahgozar, A. (2017). Tolu-e Jamshid (The Rise of Jamshid): A Graphic Novel (Vol. 2). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Rahgozar, A. (2018). Arshia: A Graphic Novel (Vol. 2). Hoorakhsh Publications. [in persian]##Sojoodi, F. (2004). Applied Semiotics. Gheseh Publishing. [in persian]##Shairi, H. (2022). A Semiotic-Semantic Perspective on Lifestyle. Journal of Linguistic Research, 1(1), 153-170. [in persian]##Shairi, H., Ghobadi, H., & Hatefi, M. (2009). Meaning in the Interaction of Text and Image: A Semiotic-Semantic Study of Two Visual Poems by Tahereh Saffarzadeh. Literary Research, 25, 39-70. [in persian]##

دوره 10، شماره 20
مهر 1405
صفحه 357-307

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 19 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 31 تیر 1404