دو فصلنامه روایت شناسی

دو فصلنامه روایت شناسی

دگردیسی شیء ارزشی در سروده «حکایت» از احمد شاملو با رویکرد تطبیق اریک لاندوفسکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران
10.22034/jlc.2025.523843.1730
چکیده
شعر «حکایت» از احمد شاملو، به عنوان روایتی مدرن، بستری برای بازخوانی دگردیسی ارزش‌ها است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با ابزار نشانه‌معناشناسی و عبور از نظام «برنامه‌مداری» به نظام «تطبیق» اریک لاندوفسکی نشان می‌دهد که در شعر مورد مطالعه، چگونه نظام ارزشی در بستر گفتمان متحول می‌شود. یافته‌های پژوهش گویای آن است که تحول در رویکرد حسی-ادراکیِ کنشگر صیاد و هم‌حضوری او با آهو به دگرگونی ارزش‌ها می‌انجامد. نگرش انتفاعی صیاد که با نظام گفتمانی برنامه‌مدار در پی کشتن آهو است، با ظهور مولفه عاطفی «مهربانی» رنگ می‌بازد و در بستر نظام گفتمانی تطبیق آهوبره به سطح فراارزش ارتقا می‌یابد. تحلیل تقابل‌ها، مربع معنایی، محور جانشینی/همنشینی و محور تنشی آشکار می‌سازد که لحظه مواجهه سوژه و دیگری، تجربه‌ای زیسته و یگانه می‌آفریند که در آن مرزهای من/دیگری فرو می‌ریزد. این هم‌حضوری نه تنها فراارزش زندگی را جایگزین ارزش انتفاعی می‌کند، بلکه در سطح پدیدارشناختی و شوشی نیز معنا را از سطح انتزاعی به سطح عاطفی-حسی و اخلاق حضور منتقل می‌سازد. فرایند تحول به روشنی نشان می‌دهد که شعر شاملو فراتر از روایت کلاسیک شکار، به بازنمایی گفتمانی از آزادی، دگردیسی ارزش‌ها و همدلی می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

احمدی، ب. (۱۳۸۰). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز. #اطهاری نیک‌عزم، م. (۱۳۹۳). تحلیل زمان و شاخص‌های زمانی در ضرب‌المثل‌ها با رویکرد نشانه‌معناشناسی. مورد مطالعه: زبان فارسی. جستارهای زبانی، ۱۹، 1ـ ۲۶. #باقری، م.، گرجی، م.، کوپا، م.، و میرزایی، پ. (۱۴۰۲). واکاوی تعامل نشانه‌‌های جسمانۀ عاشقانه در سروده‌های فروغ فرخزاد با رویکرد نشانه‌معناشناسی اجتماعی اریک لاندوفسکی. زبان‌شناسی اجتماعی، ۲۵، 25ـ ۴۳. #باقری، م.، و اسماعیل، ش. (۱۴۰۰). دیالکتیک عین و ذهن و این‌همانی سوژه و ابژه در نظریه و شعر نیمایوشیج. ادبیات پارسی معاصر، ۱، 55ـ ۸۶. # پورنامداریان، ت. (۱۳۸۱). سفر در مه. تهران: نگاه. #خبازی کناری، م.، و سبطی، ص. (۱۳۹۵). «بدنمندی» در پدیدارشناسی هوسرل، مرلوپونتی و لویناس. حکمت و فلسفه، 3، 75ـ ۹۸. #ریخته‌گران، م.، و صیاد منصور، ع. (۱۳۹۸). بدنمندی سوژه در میانۀ هستی‌شناسی و اخلاق: واکاوی پدیدارشناسانه در اندیشۀ هایدگر و لویناس». پژوهش‌های فلسفی کلامی، ۱(۷۹)، 71ـ ۹۶. # زرقانی، م. (۱۳۹۹). چشم‌انداز شعر معاصر ایران. تهران: ثالث. # ژولین گرمس، آ. (۱۳۸۹). نقصان معنا. ترجمۀ ح. ر. شعیری. تهران: علم. # سجودی، ف. (به کوشش) (۱۳۹۶). نشانه‌شناسی فرهنگی. ترجمۀ گروه مترجمان. تهران: علم.#شعیری، ح. ر. (۱۳۹۵ الف). تجزیه و تحلیل نشانه-معناشناختی گفتمان. تهران: سمت#شعیری، ح. ر. (۱۳۹۵). نشانه‌معناشناسی ادبیات. تهران: دانشگاه تربیت مدرس. #شعیری، ح. ر. (۱۳۹۸). نقصان معنا. تهران: خاموش#شعیری، ح. ر.، و کنعانی، ا. (۱۳۹۴). نشانه‌معناشناسی هستی‌محور: از برهم‌کنشی تا استعلا براساس گفتمان رومیان و چینیان مولانا. جستارهای زبانی، ۲، 173ـ ۱۹۵. #شعیری، ح.ر. (۱۳۹۷). فراارزش و رابطۀ آن با تنش و معنا در «ندای آغاز» سهراب سپهری. همایش زبان‌شناسی ایران. صص 449ـ ۴۶۰. #عباسی، ع. (۱۳۹۵) نشانه معناشناسی روایی مکتب پاریس. جایگزینی نظریۀ مدلیته بر نظریۀ کنشگران نظریه و عمل. تهران. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. #عباسی، ع. (۱۳۹۵). نشانه‌معناشناسی روایی مکتب پاریس. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. #قاسم‌پوری، ش. و معین، م. ب. (۱۳۹۹). نگاه به جهان به‌مثابۀ گفتمان روایت یا تجربۀ زیسته. روایت‌شناسی، ۷، 255ـ ۲۷۶. #قدمیاری، م. (به کوشش) (۱۳۹۲). شعری که زندگی‌ست. تهران: سخن. #کنعانی، ا. (۱۳۹۶). از نظام جسمانه‌ای تا تعامل تطبیقی؛ نشانه‌شناسی تجربه در یک عاشقانۀ آرام نادر ابراهیمی. روایت‌شناسی، ۲، 105ـ ۱۲۷. #کنعانی، ا. (۱۳۹۸). تحلیل شعر «مرگ ناصری» با الگوی برخورد من غالب با دیگری مغلوب از منظر لاندوفسکی. جستارهای زبانی، ۵۱، 143ـ ۱۶۸. #مشگین‌قلم، س.، و عباسی، ع. (۱۴۰۲). تحلیل نشانه معناشناسی روایی در نمایشنامۀ آی بی‌کلاه، آی باکلاه اثر غلامحسین ساعدی براساس مربع معنایی و تنشی. روایت‌شناسی، ۱۳، 243ـ ۳۱۹. #معین، م. ب. (۱۳۹۲). تبیین خلق زبان شاعرانه با استفاده از نظام مبتنی بر تطبیق و لغزش‌های مهارشدۀ اریک لاندوفسکی. مطالعات زبان و ترجمه، ۱۵، 121ـ ۱۳۴. #معین، م. ب. (۱۳۹۴). معنا به‌مثابۀ تجربۀ زیسته. تهران: سخن. #معین، م. ب. (۱۳۹۷). کارایی نظام‌های معنایی و تعاملی لاندوفسکی در تحلیل گفتمان‌های آموزشی. جستارهای زبانی، ۴۵، 297ـ ۳۱۷. #معین، م. ب. (۱۴۰۰). تجزیه‌وتحلیل تحول سبک زندگی مارسل راوی قهرمان در جست‌وجوی زمان ازدست‌رفته براساس الگوی سبک زندگی اریک لاندوفسکی. پژوهش ادبیات معاصر، ۸۴، 813ـ ۸۳۵. #معین، م. ب.، و پاک‌نژاد راسخی، ک. (۱۳۹۴). تحلیلی با رویکرد سیستمی از نشانه‌شناسی اجتماعی در قالب چهار نظام معنایی اریک لاندوفسکی. جامعه‌شناسی ایران، ۱، 129ـ ۱۴۷.#موحدی، م.، و توکلی، غ. (۱۳۹۲). جایگاه اخلاق در اندیشۀ هایدگر و جایگاه هایدگر در فلسفۀ اخلاق. پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، ۱۲، 123ـ ۱۳۸. #هاتفی، م. (۱۴۰۰). دگردیسی نشانه‌معناشناختی «شایعه» در نظام‌های گفتمانی. زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا، ۴۰، 143ـ ۱۶۶. #Moein, M. B. (2018). The efficiency of Landowski’s semantic and interactional systems in the analysis of educational discourses. Linguistic Essays, 45, 297–317. (In Persian) #Shairi, H. R. (2018). Hyper-value and its relation to tension and meaning in “The Call of the Beginning” by Sohrab Sepehri. Iranian Linguistics Conference, 449–460. (In Persian) #Abbasi, A. (2016a). Narrative Semiotics of the Paris School: Replacing the Theory of Modalities with the Theory of Actants in Theory and Practice. Tehran: Shahid Beheshti University Press. (In Persian) #Abbasi, A. (2016b). Narrative Semiotics of the Paris School. Tehran: Shahid Beheshti University. (In Persian) #Ahmadi, B. (2001). The Structure and Interpretation of Text. Tehran: Markaz. (In Persian) #Atahari Nik-Azam, M. (2014). Analysis of time and temporal indicators in proverbs from a semiotic-semantic approach: The case of the Persian language. Linguistic Essays, 19, 1–26. (In Persian) #Bagheri, M., & Esmaeil, Sh. (2021). The dialectic of objectivity and subjectivity and the identity of subject and object in the theory and poetry of Nima Yushij. Contemporary Persian Literature, 1, 55–86. (In Persian)#Bagheri, M., Gorji, M., Koupa, M., & Mirzaei, P. (2023). Investigating the interaction of corporeal signs of love in the poetry of Forough Farrokhzad based on Eric Landowski’s socio-semiotic approach. Sociolinguistics, 25, 25–43. (In Persian) #Ghadamyari, M. (Ed.). (2013). Poetry That Is Life. Tehran: Sokhan. #Greimas, A. J. (2010). The Imperfection of Meaning. Translated by H. R. Shairi. Tehran: Elm. (In Persian) #Hatefi, M. (2021). The semiotic-semantic transformation of “rumor” in discursive systems. Alzahra University Journal of Linguistic Research, 40, 143–166. (In Persian)#Kanaani, A. (2017). From the corporeal system to adaptive interaction: The semiotics of experience in A Quiet Love Story by Nader Ebrahimi. Narratology, 2, 105–127. (In Persian) #Kanaani, A. (2019). Analysis of the poem “Death of Naseri” based on Landowski’s model of confrontation between the dominant self and the defeated other. Linguistic Essays, 51, 143–168. (In Persian) #Khabazi Kenari, M., & Sebti, S. (2016). “Embodiment” in the phenomenology of Edmund Husserl, Maurice Merleau-Ponty, and Emmanuel Levinas. Wisdom and Philosophy, 3, 75–98. (In Persian) #Landowski, E. (1997.( Présences de l'autre. Paris, Puf. #Landowski, E. (2004.( Passions sans nom. Paris, Puf. #Landowski, E. )2005 .(Les interactions risquées. Limoges. Pulum. #Meshgin-Ghalam, S., & Abbasi, A. (2023). Narrative semiotic analysis of the play Ay Bi-Kolah, Ay Ba-Kolah by Gholamhossein Saedi based on the semiotic square and tension model. Narratology, 13, 243–319. (In Persian) #Moein, M. B. (2013). Explaining the creation of poetic language using Eric Landowski’s adaptation system and controlled slips. Language and Translation Studies, 15, 121–134. (In Persian) #Moein, M. B. (2015). Meaning as Lived Experience. Tehran: Sokhan (In Persian) #Moein, M. B. (2021). Analysis of the transformation of the lifestyle of Marcel, the narrator-hero of In Search of Lost Time, based on Eric Landowski’s lifestyle model. Contemporary Literature Research, 84, 813–835. (In Persian) #Moein, M. B., & Paknejad Rasekhi, K. (2015). A systemic analysis of social semiotics within Eric Landowski’s four semantic systems. Iranian Sociology, 1, 129–147. (In Persian) #Movahedi, M., & Tavakkoli, Gh. (2013). The place of ethics in the thought of Martin Heidegger and Heidegger’s position in moral philosophy. Philosophical Studies of the University of Tabriz, 12, 123–138. (In Persian) #Pournamdarian, T. (2002). Journey in the Mist. Tehran: Negah. (In Persian)#Qasemipouri, Sh., & Moein, M. B. (2020). Viewing the world as discourse, narration, or lived experience. Narratology, 7, 255–276. (In Persian) #Rikhtegaran, M., & Sayyad Mansour, A. (2019). The embodiment of the subject between ontology and ethics: A phenomenological inquiry into the thought of Martin Heidegger and Emmanuel Levinas. Philosophical-Theological Studies, 1(79), 71–96. (In Persian) #Sajudi, F. (Ed.). (2017). Cultural Semiotics. Translated by a group of translators. Tehran: Elm. (In Persian) #Shairi, H. R. (2016a). Semiotic-Semantic Analysis of Discourse. Tehran: SAMT. (In Persian) #Shairi, H. R. (2016b). Semiotics of Literature. Tehran: Tarbiat Modares University. (In Persian) #Shairi, H. R. (2019). The Imperfection of Meaning. Tehran: Khamoush. (In Persian) #Shairi, H. R., & Kanaani, A. (2015). Ontological semiotics: From interaction to transcendence based on the discourse of Rumians and Chinese in Masnavi. Linguistic Essays, 2, 173–195 (In Persian) #Zarghani, M. (2020). The Horizon of Contemporary Iranian Poetry. Tehran: Sales. (In Persian)#
دوره 10، شماره 19
اردیبهشت 1405
صفحه 623-583

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 22 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 14 مهر 1404